۰۹:۴۴ - ۲۴ خرداد ۱۳۹۷ کد خبر: ۹۷۰۳۰۶۲۱۷
کتاب، شعر و ادب

انتشار «ديوان نمايش» بيضايی

بهرام بيضايی,اخبار فرهنگی,خبرهای فرهنگی,کتاب و ادبیات

به‌تازگي «ديوان نمايش» بهرام بيضايي از سوی  انتشارات روشنگران و مطالعات زنان تجديد چاپ شده است تا در غياب او نمايش‌نامه‌هايش بار ديگر در اختيار علاقه‌مندان ادبيات نمايشي و تئاتر قرار گيرد. «ديوان نمايش» اثري است در دو جلد كه نمايش‌نامه‌هاي بيضايي را كه در سال‌های مختلف نوشته شده‌اند، دربر گرفته است. كتاب اول «ديوان نمايش» ۱۰ نمايش‌نامه را دربر گرفته كه عناوين و تاريخشان به اين ترتيب است: «اژدهاك» ۱۳۳۸، «آرش» ۱۳۳۷ و ۱۳۴۲، «كارنامه بندار بيدخش» ۱۳۴۰ و ۱۳۷۴، «عروسكها» ۱۳۴۱، «غروب در دياري غريب» ۱۳۴۱، «قصه ماه پنهان» ۱۳۴۲، «پهلوان‌اكبر مي‌ميرد» ۱۳۴۲، «هشتمين سفر سندباد» ۱۳۴۳، «دنياي مطبوعاتي آقاي اسراري» ۱۳۴۴  و «سلطان مار» ۱۳۴۴.

 

بيضايي در ابتداي كتاب پيش‌گفتاري نوشته است و  در آن ازجمله درباره محدوديت‌هايي كه اين نمايش‌نامه‌ها درگيرش بوده‌اند، آورده: «هيچ متن نمايشي متن نهايي نيست؛ و هر نمايش‌نامه تا به چاپ برسد بارها و بارها بازنگري مي‌شود. در همه‌جا اين بازنگري نتيجه تجربه‌هاي عملي، يعني تمرين‌ها و اجراهاست.

 

ولي در كشور ما كه بيشتر اين متن‌ها نه تمرين ديده‌اند و نه اجرا؛ يا اگر ديده‌اند بسيار دير ديده‌اند- و در مواردي هم كاش اصلا نمي‌ديدند- چگونه نويسنده بايد به متن نهايي مي‌رسيد؛ وقتي كه نه بازتاب اهل نمايش را داشت و نه بازتاب تماشاگران را؟ از واکنش خوانندگان متن چاپي آنها؟ از رجوع به آزمون‌هاي اجرائي ديگر خودش يا تماشاي آثار ديگران؟ از آنچه  اندك‌اندك گذشت زمان ارزش يا بيهودگي‌اش را روشن كرده است؟  يا- از همه اينها؟ بزرگ‌ترين نگراني در اين بازنگري‌ها، موقعيت نويسنده  در برابر خوانندگان متني كه قبلا منتشر شده، است؛ متني كه بي‌اعتنا به تنگناهاي هنگام انتشار، يا دريافت‌ها و نگرش‌هاي پخته‌تر او (كه تصادفا بخشي از آنها از بازتاب همين خوانندگان به دست آمده) مستقلا در ارتباط با خوانندگانش- به هرشكل كه هست- جاافتاده؛ گاه به چندين چاپ رسيده و به همان صورت پذيرفته و شناخته و بررسي شده و اين بازنگري‌ها شايد گاهي در گوشه‌اي يا فرازي، متفاوت با عادت يا انتظار خواننده دوستدار است! هرچند خود آن چاپ‌ها گه‌گاه داراي سطرهاي ساقط و غلط‌هاي آشكار يا نامعلوم چاپي بوده است و داراي توضيحات صحنه‌اي ناچيز كه بنا بر سنت رايج روزگار نگارشش، به عنوان امري غيرمتني و غيرادبي (و شايد همچون دعوتي براي تماشاي اجراي احتمالي) از آنها پرهيز  و تصورش معمولا به هوش خواننده واگذار مي‌شد.

 

اين‌بار ولي نويسنده –نااميد از اجراهاي نبوغ‌آميز- كمتر واگذار كرده و بيشتر كوشيده با توضيحات صحنه‌اي تصويري‌تري، خواننده را به خواسته‌هاي اجرائي خود نزديك‌تر كند؛ يا دست‌كم سايه‌اي از شيوه‌ اجراي فرضي خود را از ذهن خواننده بگذراند».

 

بيضايي نمايش‌نامه‌ها را براي انتشار در اين كتاب بازنگري كرده است و در پيش‌گفتارش درباره اين نمايش‌نامه‌‌ها توضيحاتي ضروري داده و در بخشي از توضيحاتش به مسئله زبان نمايش‌نامه‌ها پرداخته است؛ ازجمله درباره «هشتمين سفر سندباد» نوشته است: «هشتمين سفر سندباد (۱۳۴۴) هرگز تمرين و اجرائي نداشت. نويسنده در بازنگري كوشيد با تكيه بر تجربه‌هاي ديگر خودش، زبان مردم معاصر را از زبان مردم گذشته تفكيك كند و در توضيح صحنه‌ها (در كمترين كلمات)، چيزكي از انديشه اجرائي خود را يادداشت كند.

 

در آن سال‌ها گفته مي‌شد اين امور را به نبوغ كارگردان واگذار و حالا كه گذشت زمان درس‌هاي بسياري از نبوغ كارگردان به ما آموخته است، خوشبختانه ديگر نويسنده فريب اين توهم را نمي‌خورد. همين تفكيك زباني، در بازنگري دنياي مطبوعاتي آقاي اسراري (۱۳۴۴) به شكل ديگري انجام شده؛ شكسته‌نويسي زبان روزمره؛ زباني كه لزوما هميشه شكسته نيست و گاهي هم -دست‌كم نزد برخي شخصيت‌ها يا در بعضي حالات و برخوردهايشان- به زبان رسمي و كتابي و اداري نزديك است. در آن سال‌ها‌ در قلمروي انتشار نمايش، درباره شكسته‌نويسي يا كتابي‌نويسي، اختلاف عقيده وجود داشت.

 

بيشتر اين نتيجه پذيرفته شده بود كه خواندن شكسته‌نويسي براي خواننده دشوار است و او را از نمايش‌نامه‌خواني زده مي‌كند؛ گفته مي‌شد بايد كتابي نوشت ولي شكسته تمرين كرد و اين  به نبوغ و خلاقيت كارگردان و بازيگران واگذار می‌شد. با گذشت چهار دهه –كه اين نمايش‌نامه تمرين و اجرائي نداشته است- نويسنده ديگر اعتماد موكول‌كردن اين مهم به آيندگان را زمين گذاشت و در اين بازنگري كوشيد نسخه اجرائي نمايش را ارائه دهد. طبيعي است كه با گذشت چهار دهه، ديگر نظريه‌ بالا درباره نمايش‌نامه‌خواني هم پذيرفته نيست و امروزه شكسته‌نويسي به سعي كساني كه در آن كار كرده‌اند، رسم‌الخط خود را چنان استوار كرده كه خواننده را نه‌تنها زده نمي‌كند كه شايد بهتر و بيشتر افسون هم بكند».

 

در كتاب دوم «ديوان نمايش» هم هشت نمايش‌نامه با اين عناوين به چاپ رسيده‌‌اند: «ضيافت» ۱۳۴۶، «ميراث» ۱۳۴۶، «چهار صندوق» ۱۳۴۶، «ساحل نجات» ۱۳۴۷، «ديوان بلخ» ۱۳۴۷، «در حضور باد» ۱۳۴۷، «گمشدگان» ۱۳۴۸ و «راه توفاني فرمان پسر فرمان از ميان تاريكي» ۱۳۴۹. بيضايي براي كتاب دوم «ديوان نمايش» هم پيش‌گفتاري نوشته و در ابتداي آن درباره كتابي‌نوشتن و شكسته‌نويسي مي‌گويد: «به گمان نويسنده، دشواري مهم نمايش‌نامه‌خواني، نه در كتابي‌نوشتن كامل است و نه در شكسته‌نويسي كامل؛ در نوشتن متني است كه از ميان اين دو مي‌گذرد.

 

يعني متني كه نيازمند همزيستي اين دو است و ترسيم شخصيت‌هايي كه نه شكسته‌نويسي كامل معرف آنهاست، نه كتابي‌نويسي كامل؛ شخصيت‌هايي كه به اقتضاي حضور و شأن خود يا طرف گفت‌وگويشان  يا به اقتضاي حال و هوايشان در لحظاتي خاص، گاهي شكسته، گاهي كتابي و گاهي هم چيزي ميان تا حدودي شكسته و تا حدودي كتابي حرف مي‌زنند. كتابي نرم و ملايم شده يا شكسته مؤدبانه‌تر و اديبانه‌تر. يكدست‌نويسي در متن‌هاي صحنه‌اي، غيرطبيعي و ضدنمايش است.

 

لغت‌نامه ثبت مشخصي از هر واژه را به رسميت مي‌شناسد، ولي مردم عادي كه موضوع نمايش‌اند، با بخشيدن زيروبم‌هايي چند به يك واژه، به كاربرد و گاهي معنا –و نيز بار عاطفي آن گسترش بيشتري داده‌اند: يه روز ديدمِش؛ يك‌ودو كرديم؛ يك دعوايي شد! مردم وقتي با خودي‌اند يا با خوداند بي‌پيرايه‌تر حرف مي‌زنند و وقتي در مجامع يا جلسات هستند يا با مردم رسمي، ‌رسمي‌تر؛ و گاهي اين هر دو اتفاق يكجا مي‌افتد...».

 

 

shar​ghdaily.‎​ir
  • 5
  • 1
50%
sarpoosh
با این خبر موافقمبا این خبر مخالفم
4.2 stars from 6 votes
همه چیز درباره
نظر شما چیست؟
انتشار یافته: ۰
در انتظار بررسی:۰
غیر قابل انتشار: ۰
جدیدترین
قدیمی ترین
مشاهده کامنت های بیشتر
رامین رضاییان,بیوگرافی رامین رضاییان,عکس های رامین رضاییان بیوگرافی رامین رضاییان، یکی از پرحاشیه‌ترین بازیکنان فوتبال (+جدیدترین تصاویر)

نام اصلی: رامین رضاییان

زمینه فعالیت: فوتبالیست

تولد: ۲۷ اسفند ۱۳۶۸

زادگاه: ساری، ایران

پست: دفاع راست، هافبک

قد: ۱٫۸۵ متر

ادامه
روزبه چشمی,بیوگرافی روزبه چشمی,روزبه چشمی بازیکن تیم ملی فوتبال بیوگرافی روزبه چشمی فوتبالیست ایرانی (+ تصاویر)

نام اصلی: روزبه چشمی

زمینه فعالیت: فوتبالیست

تولد: ۲ مرداد ۱۳۷۲

زادگاه: تهران، ایران

قد: ۱٫۹۲ متر

پست: مدافع میانی / هافبک دفاعی

ادامه
امید نورافکن,بیوگرافی امید نورافکن,عکس های امید نورافکن بیوگرافی امید نورافکن +عکس

نام اصلی: امید نورافکن

زمینه فعالیت: فوتبالیست

تولد: ۲۰ فروردین ۱۳۷۶

زادگاه: ری، ایران

قد: ۱٫۸۲ متر

پست: هافبک دفاعی/دفاع چپ

ادامه
سامان قدوس,سامان قدوس بازیکن تیم ملی فوتبال,بیوگرافی سامان قدوس بیوگرافی سامان قدوس، بازیکن دو رگه فوتبال (+تصاویر)

نام اصلی: سامان قدوس

زمینه فعالیت: فوتبالیست

تولد: ۱۵ شهریور ماه ۱۳۷۲

زادگاه: مالمو، سوئد

قد: ۱٫۷۶ متر 

پست: هافبک، مهاجم

ادامه
سعید عزت اللهی,بیوگرافی سعید عزت اللهی,عکس سعید عزت اللهی بیوگرافی سعید عزت‌ اللهی پسر بازیکن مشهور دهه ۶۰ + عکس

نام  کامل: سعید عزت اللهی آفاق

زمینه فعالیت: فوتبالیست

تولد: ۱۰ مهر ۱۳۷۵ 

زادگاه: بندر انزلی، ایران

قد: ۱٫۹۰ متر 

پست: هافبک میانی

ادامه
احمد عبدالله زاده,بیوگرافی احمد عبدالله زاده,عکس احمد عبدالله زاده بیوگرافی احمد عبدالله زاده + عکس

نام اصلی: احمد عبدالله‌ زاده

زمینه فعالیت: فوتبالیست

تولد: ۱۶ اردیبهشت ۱۳۷۲

زادگاه: شوش، ایران

قد: ۱٫۸۵ متر

پست: هافبک دفاعی

ادامه
وحید امیری,بیوگرافی وحید امیری,عکس های وحید امیری بیوگرافی وحید امیری، فوتبالیست ایرانی (+تصاویر)

نام اصلی: وحید امیری

زمینه فعالیت: فوتبالیست

تولد: ۱۳ فروردین ۱۳۶۷

زادگاه: خرم‌آباد، ایران

قد: ۱٫۷۹ متر

پست: هافبک چپ، وینگر، مهاجم

ادامه
 پژمان منتظری,بیوگرافی پژمان منتظری,عکس های پژمان منتظری بیوگرافی پژمان منتظری (+تصاویر)

نام اصلی: پژمان منتظری

زمینه فعالیت: فوتبالیست

تولد: ۱۵ شهریور ۱۳۶۲ 

زادگاه: دزفول، ایران

قد: ۱٫۸۴ متر

پست: دفاع میانی - دفاع راست

ادامه
محمد انصاری,بیوگرافی محمد انصاری,عکس های محمد انصاری بیوگرافی محمد انصاری، مرد اخلاق لیگ برتر فوتبال ایران + عکس

چکیده ای از بیوگرافی محمد انصاری:

نام اصلی: محمد انصاری

زمینه فعالیت: فوتبالیست

تولد: ۱ مهر ۱۳۷۰

زادگاه: تهران، ایران

پست: دفاع چپ / مدافع میانی

ادامه
مهدی ترابی,بیوگرافی مهدی ترابی,مهدی ترابی بازیکن تیم ملی فوتبال ایران بیوگرافی مهدی ترابی فوتبالیست ایرانی (+تصاویر)

چکیده ای از بیوگرافی مهدی ترابی:

نام اصلی: مهدی ترابی

زمینه فعالیت: فوتبالیست

تولد: ۱۹ شهریور ۱۳۷۳

زادگاه: اشتهارد، ایران

قد: ۱٫۸۳ متر

ادامه
 امیر عابدزاده,بیوگرافی امیر عابدزاده,پسر احمد رضا عابدزاده بیوگرافی امیر عابدزاده پسر اسطوره فوتبال (+ تصاویر)

نام  کامل: امیررضا عابدزاده

زمینه فعالیت: فوتبالیست

تولد: ۶ اردیبهشت ۱۳۷۲

زادگاه:  تهران،  ایران

قد: ۱٫۸۶ متر

پُست: دروازه‌بان

ادامه
کاوه رضایی,بیوگرافی کاوه رضایی,جدیدترین عکس های کاوه رضایی بیوگرافی کاوه رضایی و همسر والیبالیستش(+تصاویر)

نام اصلی: کاوه رضایی

زمینه فعالیت: فوتبالیست

تولد: ۱۶ فروردین ۱۳۷۱

زادگاه: اسلام آباد غرب،کرمانشاه، ایران

پست: مهاجم

قد: ۱٫۸۵ متر 

ادامه
کریم انصاری فرد,بیوگرافی کریم انصاری فرد,عکس های کریم انصاری فرد بیوگرافی کریم انصاری‌ فرد + عکس های کریم انصاری فرد و همسر میلیاردش

نام : کریم انصاری‌ فرد

زمینه فعالیت: فوتبالیست

تولد: ۱۴ فروردین ۱۳۶۹

زادگاه: اردبیل، ایران

پُست: مهاجم

قد: ۱٫۸۵ سانتیمتر

ادامه

خیال می کردم از آخرین بار که دیدمش صد سال گذشته، ایستاده بودم کنار خیابان و سرانگشتی حساب می کردم، چند روز، چند هفته، شاید چندماه بود اما چرا نمی توانستم به یاد بیاورم، چرا حساب نکرده بودم، شاید چون در این چند ماه دیوانه وار با زندگی جنگیده بودم.

...[ادامه]
ویژه سرپوش
شاید از دست داده باشید