بررسی عملکرد بازیگران خارجی در فیلم های ایرانی

روزنامه هفت صبح/ در حالی که هیاهوی حضور نورگل یشیلچای بازی مطرح ترک در فیلمی ایرانی خوابیده، پرونده ای گشوده ایم تا عملکرد بازیگران خارجی در فیلم های ایرانی را محک بزنیم. آنها با چه سابقه ای آمدند و حاصل کارشان چه بوده است؟

۱. سابقه حضور بازیگران و عوامل خارجی در سینمای ایران به پیش از انقلاب بر می گردد. پس از انقلاب تا سال ها این روند متوقف بود و حالا نیز این رویه به کندی انجام می شود. همکاری با بازیگران خارجی معمولا با حاشیه و هیاهو همراه بوده اما نورگل یشیلچای بازیگر مطرح ترک نیامده جنجال ساز شد.

۲. سینمای ایران به بازیگر خارجی نیاز دارد اما نه هر بازیگری. کسانی باید به کشورمان بیایند که صاحب دانش باشند و بر غنای سینما بیفزایند. در میان بازیگرانی که پس از انقلاب در فیلم های ایرانی حضور داشته اند حدود ۲۰ نفر در کشورشان معروف تر از بقیه هستند ولی هیچ کدام اعتبار جهانی ندارند.

۳. برای چرایی حضور بازیگران خارجی دلایل متعددی می توان ردیف کرد. سینمای ایران نیازمند تولیدات مشترک است و چه کسانی بهتر از بازیگران کشور همسایه. حتی چند سال پیش مسئولان وزارت ارشاد رسما به دنبال بده بستان های دو جانبه بودند که از دل آن فیلم هایی مثل «سی و سه روز» و «شکارچی شنبه» بیرون آمد. دلیل دیگر دستیابی به بازار منطقه است. به همین خاطر است که فرمول همکاری با بازیگران مطرح ترک چند سالی است کلید خورده.

۴. گاهی سازندگان به این نتیجه می رسند که برای روایت قصه شان حتما باید از بازیگر خارجی استفاده کرد که از نظر پوشش و نیز چهره ظاهری، انطباق کامل با شخصیت فیلم داشته باشند. نمونه این اتفاق را در «استرداد» شاهد بودیم. از طرف دیگر برای نشان دادن تحول شخصیت فیلم «کتاب قانون» لازم است از بازیگری استفاده کرد که بتوان او را پیش از اسلام آوردن، بدون حجاب نشان داد.

نورگل یشیلچای (ترکیه)

 در چه فیلمی بازی کرد؟ «جن زیبا» به کارگردانی بایرام فضلی.

چه نقشی دارد؟ فیلم در مراحل فنی است و هنوز درباره نقش نورگل یشیلچای خبر رسانه ای نشده.

حضورش لازم بود؟ آن طور که تهیه کننده «جن زیبا» می گوید استفاده از نورگل یشیلچای در راستای همکاری های مشترک سینمای ایران و ترکیه است، پس از این منظر حضور او طبیعی و منطقی است. «جن زیبا» محصول مشترک ایران و ترکیه است و شرکت آلتینای ترکیه به عنوان سرمایه گذار و تهیه کننده ترکیه ای در این فیلم حضور دارد. نورگل یشیلچای بازیگر محبوب ترکیه ای در ایران هم هواداران زیادی دارد و برای بسیاری از مردم ایران نیز شناخته شده است. او یک بازیگر ۴۱ ساله است که بیشتر شهرت و محبوبیت خود را مدیون نقش آفرینی در فیلم هایی همچون عشق و جزا، سلطان و گوزل است.

چه دستاوردی داشت؟ شاید حضور نورگل یشیلچای بتواند به گیشه «جن زیبا» در ایران و ترکیه کمک کند. مهم تر این که شاید فیلم سرآغاز همکاری مشترک با ترکیه بشود.

حاشیه: سازندگان ابتدا حضور نورگل را تکذیب می کردند اما یک رسانه ترکی عکس او را منتشر کرد و خبر از بازی اش در «جن زیبا» داد. بعضی رسانه ها با اشاره به پیشینه نورگل دست به اعتراض زدند و حتی بخش خبری ۲۰:۳۰ از سازندگان انتقاد کرد. گزارشگر صدا و سیما اعلام کرد مدیران سازمان سینمایی به او گفته اند که بازی یشیلچای در این فیلم حذف خواهد شد و فیلمبرداری «جن زیبا» با حضور بازیگر دیگری مجددا انجام خواهد شد اما مهرداد فرید، تهیه کننده «جن زیبا» با تکذیب خبرهای منتشر شده اعلام کرد به هیچ عنوان امکان تغییر بازیگر یا فیلمبرداری مجدد این فیلم وجود ندارد و مدیران ارشاد از ابتدا از حضور این بازیگر ترکیه ای در این فیلم مطلع بودند: «زمانی که ما فیلمنامه را به سازمان سینمایی ارائه کردیم و درخواست پروانه ساخت دادیم، مشخص بود که قرار است بازیگر ترکیه ای در فیلم حضور پیدا کند و وزارت ارشاد نیز بر اساس همین اطلاعات به ما پروانه ساخت داد و مجوز ساخت فیلم را صادر کرد.»

دیا میرزا (هند)

در چه فیلمی بازی کرد؟ «سلام بمبئی» به کارگردانی قربان محمدپور

چه نقشی دارد؟ او نقش مقابل محمدرضا گلزار را در فیلم «سلام بمبئی» بازی کرده.

حضورش لازم بود؟ بله؛ داستان «سلام بمبئی» در هند می گذرد و روایت دلدادگی پسر ایرانی و دختر هندی است، بنابراین تصور این که بازیگر زن ایرانی به شکل هندی در آورده شود، مضحک است. این اتفاق اگرچه در «مسافری از هند» رخ داد ولی بین دنیای سریال و فیلم «سلام بمبئی» تفاوت زیادی وجود دارد. فیلم علاوه بر دیامیرزا از چند بازیگر هندی دیگر استفاده کرده بود؛ مثل گلشن گروور، بهروز چاهل، دالیپ ناهیل و پونم دهلون.

چه دستاوردی داشت؟ حضور دیامیرزا و دیگر بازیگران هندی در فیلم یک کارگردان ایرانی از جمله گام های استوار در رسیدن به تولیدات مشترک است. میرزا بازیگر مطرحی در بالیوود است اما نمی توان همه سهم فروش ۱۴ میلیاردی «سلام بمبئی» را که سال پیش اکران شد، به حساب او گذاشت. سهم محمدرضا گلزار و بنیامین بهادری و همسرش را در داغ شدن گیشه فیلم فراموش نکنیم. باید منتظر بود و دید که آیا فیلم در هند هم گیشه موفقی خواهد داشت؟ آن وقت است که می توان درباره دستاورد حضور خانم میرزا قضاوت جامعی کرد.

خانم میرزا سابقه درخشانی دارد؛ او در سال ۲۰۰۰، عنوان دختر شایسته آسیا و اقیانوسیه را از آن خود کرد و در مدت فعالیتش در سینمای بالیوود، ۱۱ بار نامزد دریافت جایزه های مختلف شد و توانست ۹ جایزه را از آن خود کند.

میرزا در فیلم های «نمی توانم تو را فراموش کنم» با سلمان خان، «پارینیتا» با آمیتاب باچان، «باجگیری» با پریانکا چوپرا و أجی دیوگن، «بهت نگفتم» با آیشواریا رای و آمیتاب باچان همبازی بوده است و یک نکته مهم دیگر، میرزا عضو شورای تهیه کنندگان سینمای بالیوود است و شاید حالا این موقعیت بتواند زمینه همکاری بیشتر سینمای ایران و هند را فراهم کند. خدا را چه دیدید.

حاشیه: فیلم به واسطه بازیگران هندی اش حاشیه خاصی نداشت و بدون دردسر اکران شد.

آلیسا کاچر (روسیه)

در چه فیلمی بازی کرد؟ «استرداد» به کارگردانی علی غفاری.

چه نقشی دارد؟ کاچر نقش ستوان غزال گورانی را بازی می کرد. «استرداد» به موضوع غرامت جنگی می پردازد که قرار بود توسط انگلستان، آمریکا و شوروی برای جنگ جهانی دوم به ایران داده شود و مربوط به مقطع زمانی ۱۳۳۲ است.

حضورش لازم بود؟ هم بله هم نه. از این جهت که هستند فیلم و سریال های زیادی که برای نقش زنان پیش از انقلاب تمهید کلاه گیس به کار برده می شد، بازیگران توانمندی در کشورمان وجود دارند که می توانند نقش هایی از جنس ستوان غزال گورانی را به خوبی بازی کنند. از آن سو نظر دیگری هست که بر لزوم حضور کاچر در ایران صحه می گذارد: «برای به تصویر کشیدن دختران ایرانی در سال های قبل از انقلاب که حجاب موسوم امروز را ندارند، برای نزدیک شدن به واقعیات تمهید درست و به جایی بود.» همه مزایای استفاده از آلیسا کاچر در آزادی عمل حجاب خلاصه نمی شود؛ او بازی قابل قبولی ارائه کرد و توانست نقش را از آب و گل در آورد.

چه دستاوردی داشت؟ تنها دستاورد حضور کاچر باورپذیری یک فیلم با موضوع تاریخی است. این اتفاق با هر بازیگر خارجی دیگری هم می توانست رقم بخورد. با این تفاوت که اگر بازیگری چهره می بود، به گیشه داخلی و خارجی فیلم کمک می کرد و احتمالا اندوخته اش به کمک همکاران ایرانی می آمد. کاچر حتی نتوانست به گیشه داخلی «استرداد» کمک کند.

حاشیه: در میانه اکران، بیلبوردهای «استرداد» از سطح پایتخت جمع شد. سعیدخانی، پخش کننده آن گفته بود: «متاسفانه اگرچه تبلیغات محیطی «استرداد» از سوی اداره کل ارشاد استان تهران تایید شده بود، اما سازمان زیباسازی شهرداری به صورت کاملا خودجوش بیلبوردهای این فیلم را از سطح شهر تهران پایین کشیده است... جالب ترین بخش ماجرا این است که دوستان گفته اند اگر می دانستیم آن خانمی که نقاشی اش روی بیلبوردهای «استرداد» بوده، یک بازیگر خارجی است، بیلبوردها را پایین نمی کشیدیم.»

لوریت حنینو (لبنان)

در چه فیلمی بازی کرد؟ «گام های شیدایی» به کارگردانی حمید بهمنی.

چه نقشی دارد؟ لوریت حنینو، نقش جولیا، یک سرباز آمریکایی را بازی می کند. جولیا به خدمت ارتش ایالات متحده در آمده و تلاش دارد مدارکی را که در حین انجام وظیفه در این کشور به دست آورده است، به دوست خبرنگار خود برساند. در جریان این اتفاقات یکی از پرده های سناریوی آزادسازی عراق به تصویر کشیده می شود. در طول فیلم این کاراکتر متحول می شود.

حضورش لازم بود؟ حمید بهمنی بازیگری می خواست که از نظر قیافه به افسران آمریکایی شباهت داشته باشد. او برای این منظور به لوریت حنینو بازیگر مسیحی لبنانی رسید. البته در کشور خودمان داریم بازیگرانی که بتوانند این نقش را بازی کنند ولی خب لوریت حنینو در نگاه اول انتخاب بهتری است.

چه دستاوردی داشت؟ فیلم فقط یک بار در جشنواره فجر اکران شد و بعد از شش سال هنوز «گام های شیدایی» نمایش عمومی نداشته است. نه تنها حضور لوریت حنینو بی ثمر بوده که خود فیلم در تک اکران جشنواره اش با انتقادهای زیادی مواجه شد. کیفیت پایین فیلم، شعارهای مستقیم، بازی های ضعیف و ... زمینه سوت و کف در سالن برج میلاد را فراهم کرد. کارگردان قصد داشت فیلم را با تدوین مجدد روی پرده سینماها بفرستد که هنوز این اتفاق رخ نداده است. بهمنی گفته بود: «دوستان باید از اکران «گام های شیدایی» حمایت کنند تا شاید ظرف یکی دو سال آینده این فیلم اکران شود. بعد از آماده شدن نسخه نهایی فیلم با پخش کننده ها وارد مذاکره خواهیم شد.»

حاشیه: سازندگان ابتدا قصد داشتند از دارین حمزه برای نقش افسر آمریکایی فیلم «گام های شیدایی» استفاده کنند. این تصمیم همزمان شد با اکران فیلم منشوری خانم حمزه. برای همین دنبال گزینه های دیگری رفتند که قرعه به نام لوریت حنینو افتاد. او بازیگر شاخصی در کشور لبنان نیست. «گام های شیدایی» در ادامه پروژه های فاخر سازمان سینمایی دولت دهم ساخته شد ولی توفیقی به دست نیاورد.

کارول ویدوتی

در چه فیلمی بازی کرد؟ «من سالوادور نیستم» به کارگردانی منوچهر هادی

چه نقشی دارد؟ از مقابله کاراکتر کارول ویدوتی (آنجل) و رضا عطاران (ناصر) موقعیت های طنز «من سالوادور نیستم» شکل می گیرد. ناصر معلمی است که پول زیادی پیدا کرده و آن را به صاحبش تحویل داده. یکی از آژانس های مسافرتی به عنوان هدیه او را به سفر برزیل فرستاد اما آنجل، ناصر را با نامزد سابقش سالوادور اشتباه می گیرد.

حضورش لازم بود؟ کارگردان «من سالوادور نیستم» برای باورپذیری داستانش یک بازیگر برزیلی نیاز داشته. او از طریق مقابله کاراکتر مرد مذهبی ایرانی با دختر برزیلی قصد گرفتن خنده داشته و تا حدودی موفق بوده. با این نگاه حضور کارول ویدوتی در فیلم منوچهر هادی لازم است.

چه دستاوردی داشت؟ کارول ویدوتی جزو بازیگران متوسط سینمای برزیل است و انتظار دستاورد از او گزاف است ولی برای نقش آنجل گزینه خوبی است. از آن سو برای این بازیگر نمی توان سهم بالایی در فروش ۱۴ میلیاردی «من سالوادور نیستم» قائل بود. فیلم به خاطر فضای کمدی و برخورداری از رضا عطاران به گیشه موفقی دست یافت. بازخوانی چگونگی حضور ویدوتی در فیلم خالی از لطف نیست. او گفته از طرف تهیه کننده فیلم برای تست و برای همکاری با فیلمی ایرانی دعوت شدم. در ابتدا تعجب کردم که قرار است در اثری ایرانی نقش آفرینی کنم چرا که پیش خودم گفتم با زبان شان آشنایی ندارم و به مشکل بر می خورم اما من را آرام کردند. به تهیه کنندگان چند تست دادم که مورد قبول واقع شد و خوشحالی من را به دنبال داشت.

حاشیه: سازندگان در زمان اکران «من سالوادور نیستم»، تصویری از کارول ویدوتی کنار رضا عطاران روی بیلبوردها قرار دادند تا با استفاده از زیبایی بصری او و محبوبیت عطاران گیشه را تصاحب کنند. این اتفاق با انتقادهای زیادی مواجه شد و طولی نکشید که بسیاری از بیلبوردهای فیلم بر سر در سینماها پاره شد و کمی بعد تصویر کارول ویدوتی در تبلیغات محیطی نیز برداشته شد.

دارین حمزه (لبنان)

در چه فیلمی بازی کرد؟ کتاب قانون، سی و سه روز، شکارچی شنبه، فرشتگان قصاب

چه نقشی دارد؟ دارین حمزه اولین بار در فیلم «کتاب قانون» مازیار میری بازی کرد. او در این فیلم نقش دختری مسیحی را بازی می کند که به واسطه ازدواج با مردی ایرانی (پرویز پرستویی) مسلمان می شود. او سفت و سخت مقید به دستورات اسلام است و نشان می دهد مسلمان واقعی بودن یعنی چه. خانم حمزه در «سی و سه روز» جمال شورجه نقش زنی لبنانی را بر عهده دارد و در «شکارچی شنبه» پرویز شیخ طادی نقش زنی یهودی را بازی کرده است.

حضورش لازم بود؟ دارین حمزه در «کتاب قانون» نشان داد بازیگر توانمندی است و حضورش به فیلم کمک می کند. مهم تر این که به دلیل عدم محدودیت حجاب او توانست در بخش ابتدایی فیلم که در لبنان می گذرد بدون روسری جلوی دوربین برود و همین به باورپذیری نقش (تحول او بعد از اسلام آوردن) کمک کرد. چهره و فیزیک او مناسب فیلم های دیگرش است که در آنها نقش زن لبنانی را بازی کرده؛ به عبارتی شمایل زنی لبنانی به کمک فیلم ها آمده.

چه دستاوردی داشت؟ استفاده از دارین حمزه فقط در «کتاب قانون» نتیجه داد. سه فیلم دیگر اکران موفقی نداشتند و اصلا از نظر کیفی غیر قابل دفاع هستند. حتی «فرشتگان قصاب» سهیل سلیمی اکران عمومی هم نشد و سازندگان آن را از طریق تلویزیون پخش کردند. با این حساب نمی توان توقع دستاورد از داروین حمزه داشت. حمزه برای بازی در فیلم «کتاب قانون» نامزد دریافت جایزه بهترین بازیگر نقش اول زن از جشن خانه سینمای سال ۱۳۸۷ شد.

حاشیه: کم کم دارین حمزه داشت جای خود را در سینمای ایران باز می کرد که بازی در فیلمی منشوری باعث قطع این همکاری ها شد. خودش مدتی بعد ابراز پشیمانی کرد و گفت حیف که بازار ایران را از دست داده است.

پیر داغر (لبنان)

در چه فیلمی بازی کرد؟ فیلم «سی و سه روز» به کارگردانی جمال شورجه و سریال «مدار صفر درجه» ساخته حسن فتحی

چه نقشی دارد؟ پیر داغر در «سی و سه روز» نقش ژنرالی اسرائیلی به نام «شلومو» را بازی کرد. دیگر بازیگران این فیلم هم غیر ایرانی بودند. یوسف الخال، باسم مغینه، کارمن لبوس، نسرین طافش و دارین حمزه. داستان این «سی و سه روز» روایتی واقعی از مقاومت یک روستای مجاور با اسرائیل است که از حمله رژیم صهیونیستی به دیگر جناح های مقاومت جلوگیری می کند. داغر که ابتدا در «مدار صفر درجه» تجربه همکاری با کارگردان های ایرانی را داشت، نقش سرگرد بهروز فتاحی را بازی کرد.

حضورش لازم بود؟ ظاهر فیزیکی پیر داغر در «مدار صفر درجه» و «سی و سه روز» منطبق با شخصیت است، با این حال بازیگران زیادی در کشور خودمان هستند که برای نقش هایی که داغر بازی کرد، گزینه مناسب تری هستند. بود و نبود او علی السویه است به ویژه آن که در «سی و سه روز» کلیشه ژنرال های عصبی غالب است و بازیگر برای نمایش آن کار چندان سختی نداشته. خود داغر گفته بود: «هر چند نقش من دارای تحولات دراماتیکی زیادی نبود، اما من آن را به خاطر چالشی که برای بازی با دیالوگ های عبری داشت، قبول کردم.»

چه دستاوردی داشت؟ حضور داغر، دارین حمزه و چند چهره شناخته شده دیگر در «سی و سه روز» قرار بود عاملی باشد برای دیده شدن فیلم اما این تمهید چاره ساز نبود. شورجه گفته بود «سی و سه روز» قرار بوده در کشورهای عربی هم اکران شود اما به دلیل اختلافات منطقه میان کشور ایران و همسایگان ما این امر محقق نشد. با این حال حتی در خود لبنان هم فیلم گیشه سردی داشت.

حاشیه: اکران «سی و سه روز» در لبنان همزمان شده بود با نمایش عمومی «هتل بیروت» که دارین حمزه نقش منشوری در آن بازی کرده است. این اتفاق مدتی محل بحث و نظر بود که آیا می توان باز هم سراغ بازیگران زن خارجی رفت؟

احمد رنجبر