یکشنبه ۱۳ اسفند ۱۴۰۲
۱۱:۰۳ - ۲۵ دي ۱۳۹۶ کد خبر: ۹۶۱۰۰۶۷۲۳
اخبار افغانستان

بررسی الگوهای مهاجرتی افغانستانی ها

سياست‌های مهاجرپذيری از ادغام تا بازگشت

مهاجران افغانستاني,اخبار افغانستان,خبرهای افغانستان,تازه ترین اخبار افغانستان

سياست‌هاي مهاجرپذيري دولت ايران در قبال مهاجران افغانستاني در دوره‌هاي مختلف، متفاوت بوده است. در دهه شصت با توجه به شرايط انقلابي و تسلط پارادايم آرمان‌گرايي اسلامي در گفتمان سياستي و ايدئولوژي حاكم بر كشور (نظير اسلام مرز ندارد، ايران به عنوان ام‌القراي جهان اسلام، كمك به برادران مسلمان و...)، سياست دولت ايران در مورد مهاجران و پناهندگان افغان به شكل درهاي باز و پذيرش مهاجران بوده است. در اين دوره دولت ايران كارت‌هاي آبي براي افغان‌ها صادر كرد كه بيانگر وضعيت آنها به عنوان مهاجر و پناهنده بوده است و به موجب آن اجازه اقامت قانوني در ايران و دسترسي به منابع و امكانات را داشتند. افراد دارنده اين كارت‌ها دسترسي رايگان به خدمات اجتماعي (مراقبت‌هاي بهداشتي، آموزش و تحصيلات) و سوبسيدهاي سوخت و غذا داشتند.

 

البته از نظر شغلي، فقط به اشتغال در مشاغل خاص (عمدتا به عنوان نيروي كار يدي ساده) مجاز بودند اما از دهه هفتاد و به ويژه به بعد با توجه به تغيير پارادايمي گفتمان سياستي كشور به سمت واقعگرايي اسلامي، شاهد كنترل و نظارت بر فرآيند مهاجرت افغان‌ها به ايران، شناسايي افغان‌هاي ساكن در ايران، اتخاذ و اجراي برنامه‌هاي بازگشت در ايران هستيم. در راستاي سياست بازگشت، دولت ايران اقداماتي نظير شناسايي افغان‌هاي ساكن در ايران، برگرداندن آنها به كشور خود، كاهش خدمات ارايه شده (حتي در حوزه‌هاي آموزش و بهداشت) به افغان‌ها، و قانونمند كردن محدوديت‌هاي شغلي انجام داد. تحميل هزينه‌هاي سنگين مهاجران افغانستاني بر كشور نقش عمده‌اي در اين تغيير سياست داشته است. به طور خاص، خروج نيروهاي شوروي از افغانستان، افزايش سريع جمعيت ايران به خاطر تشويق‌هاي فرزندآوري دهه اول انقلاب و ركود اقتصادي كه ميزان بيكاري را افزايش داد، سه دليل عمده براي اتخاذ و اجراي سياست بازگشت بوده است.

 

وضعيت و سياست‌هاي آموزشي

وضعيت آموزشي و تحصيلي مهاجران و مقايسه آن با جمعيت بومي اغلب به‎عنوان يكي از ابعاد كليدي سازگاري ساختاري و ادغام به‎ويژه براي نسل دوم مهاجران در نظر گرفته شده است. افغانستان يكي از پايين‎ترين ميزان‎هاي باسوادي را در جهان دارد. تنها ٢٩ درصد (٤٣ درصد مردان و ١٤ درصد زنان) جمعيت ١٥ ساله و بيشتر اين كشور باسواد هستند. مقايسه ميزان‎هاي باسوادي مهاجران افغانستاني در ايران با كشور مبدأ در شكل ١ بيانگر سطح سواد بالاتر مهاجران در تمام گروه‎هاي سني است. به طور كلي، ميزان باسوادي جمعيت ٦ ساله و بالاتر ايراني‎ها ٨٥ درصد بوده است، در مقايسه ٥٦ درصد جمعيت ٦ ساله و بالاتر مهاجران افغان‎ در ايران باسواد بوده‎اند. اين ميزان براي نسل اول مهاجران ٤٣ درصد و براي نسل دوم مهاجران ٧٤ درصد بوده است. بنابراين، بهبود در وضعيت سواد مهاجران به خاطر دسترسي آنها به امكانات آموزشي و تحصيلي در جامعه ايران مي‎باشد. اين بهبود براي نسل دوم مهاجران در مقايسه با نسل اول به مراتب بيشتر است و ميزان باسوادي آنها افزايش قابل توجهي داشته است.

 

هرساله تعداد قابل توجهي از دانش‎آموزان افغانستاني در مدارس ايراني حضور داشته‎اند. تعداد دانش‎آموزان افغانستاني در طول دوره ١٣٧٠ تا ١٣٧٥ تقريبا ثابت و به طور متوسط، هر سال ١٠٦ هزار نفر بوده‎اند. اين تعداد در دوره ١٣٧٦ تا ١٣٨٣ يك روند افزايشي داشته و به متوسط ١٥٨ هزار نفر در سال رسيده است. در سال تحصيلي ١٣٨٣ به بعد تعداد دانش‎آموزان افغان در مدارس ايراني كاهش چشمگيري داشته است. اين كاهش، به‌دليل اجراي قانون عدم ثبت‎نام دانش‌آموزان افغان بدون‎مدرك و همچنين تاحدودي متاثر از فرآيند بازگشت بوده است. وجود اين قوانين و سياست‎هاي خاص براي آموزش و تحصيل افغان‎ها در ايران نظير پرداخت شهريه و اعمال برخي تبعيض‌ها در ثبت‎نام‎هاي آموزشي و تحصيلي به‎ويژه در سال‎هاي اخير موجب رضايت پايين جوانان افغان از شرايط و خدمات فعلي آموزش به افغان‌ها شده است. البته، در سال‌هاي اخير، به ويژه بعد از دستور ره بري مبني بر تحصيل كودكان افغانستاني حتي بدون مدرك، براي دانش‎‎آموزان افغانستاني بدون مدرك، كارت دانش‎‎آموزي صادر و در مدارس ايراني ثبت‌نام به عمل آمده است.

 

سياست‌هاي بهداشت و سلامت

وزارت بهداشت كشور از همان ابتداي ورود مهاجرين افغانستاني خدمات بسياري را براي آنها به‎ويژه در زمينه كنترل و درمان بيماري‎هاي واگير فراهم كرد. سياست بهداشتي دولت ايران همواره اين بوده است كه خدمات بهداشتي اوليه براي تمام ساكنان كشور، اعم از اتباع ايراني و خارجي، ارايه شود. اين خدمات شامل غربالگيري و پيشگيري از بيماري‎هاي واگير، واكسيناسيون زنان و كودكان، بهداشت باروري و تنظيم خانواده است. دنبال كردن اين سياست و ارايه خدمات به مهاجرين موجب بهبود چشمگير وضعيت بهداشتي افغان‎ها در ايران شده است. با اين حال، خدمات ثانويه كه هزينه‌بر نيز هست با توجه به اينكه اكثريت مهاجران افغانستاني فاقد بيمه درماني نيز هستند، در اين شرايط متحمل هزينه‌هاي سنگيني مي‌شوند. با توجه به اين سياست‎ها و ارايه خدمات مراقبت بهداشتي، وضعيت بهداشتي مهاجران افغان در ايران نسبت به همتايان خود در كشور مبدا (افغانستان) بهبود قابل توجهي يافته است. با اين حال، هنوز وضعيت سلامتي آنها از ايراني‌ها پايين‌تر است.بدين‌ترتيب، با وجود خدمات گسترده آموزشي و بهداشتي دولت ايران به مهاجران افغانستاني، به دليل پرداخت شهريه براي دانش‌آموزان و همچنين نداشتن بيمه درماني، فشار زيادي بر خانواده‌هاي مهاجر افغانستاني كه از وضعيت مالي و اقتصادي خوبي نيز برخوردار نيستند، وارد مي‌سازد.

 

نحوه تعامل مردم ايران با مهاجران افغانستاني

با توجه به اينكه مهاجران افغانستاني از همان بدو ورود در مناطق حاشيه شهرها ساكن شدند، بيشتر با مردمان ايراني كه در اين مناطق ساكن شدند در تعامل و ارتباط بودند. در گذر زمان، با توجه به طولاني شدن مدت اقامت مهاجران افغانستاني در ايران، نحوه تعامل و برخورد مردم نيز با مهاجران نيز تاحدودي تغيير پيدا كرد. همچنين، نحوه تعامل مردم بسيار متاثر از فضاي رسانه‌اي در مورد مهاجران بوده است. همچنين، نحوه تعامل مردم با مهاجران افغانستاني در شهرهاي مختلف ايران، متاثر از شرايط و تفاوت‌هاي فرهنگي، متفاوت بوده است. براي نمونه، در پژوهشي كه در سال ١٣٩٠ توسط اينجانب در شهرهاي تهران و مشهد انجام شد، نتايج نشان داد كه ميزان رضايت مهاجران افغانستاني از نحوه برخورد مردم در شهر مشهد بيشتر از تهران بوده است. ٢٦ درصد نمونه مشهد كم، ٥١ درصد تاحدودي، ٢٤ درصد زياد از نحوه برخورد مردم راضي بوده‎اند. در مقايسه، در نمونه تهران ٣٨ درصد كم، ٤٦ درصد تاحدودي و ١٥ درصد زياد از نحوه برخورد مردم رضايت داشته‎اند. در اين زمينه، يكي از مصاحبه‎شوندگان افغانستاني چنين بيان كرد: «برخورد مردم شهر مشهد بسيار بهتر از ساير نقاط ايران است، من در مسافرت به تهران، قم و اصفهان احساس كردم كه در آنجاها با مهاجران بد برخورد مي‎شود اما در مشهد نه، چنين نيست و برخوردها خوب است.»

 

رسول صادقي

عضو هيات علمي دانشگاه تهران

 

 

etemaad.ir
  • 12
  • 4
۵۰%
نظر شما چیست؟
انتشار یافته: ۰
در انتظار بررسی: ۹
غیر قابل انتشار: ۱۱
جدیدترین
قدیمی ترین
مشاهده کامنت های بیشتر
رودریگو هرناندز بیوگرافی «رودریگو هرناندز»؛ ستاره ای فراتر از یک فوتبالیست | هوش و تفکر رمز موفقیت رودری

تاریخ تولد: ۲۲ ژوئن ۱۹۹۶

محل تولد: مادرید، اسپانیا

حرفه: فوتبالیست 

پست: هافبک دفاعی

باشگاه: منچسترسیتی

قد: ۱ متر ۹۱ سانتی متر

ادامه
محمد بن راشد آل مکتوم بیوگرافی محمد بن راشد آل مكتوم حاکم موفق دبی

تاریخ تولد: ۱۵ ژوئیه ۱۹۴۵

محل تولد: دبی

ملیت: امارات متحده عربی

لقب: والاحضرت شیخ محمد

حرفه: حاکم دبی

ادامه
یزدگرد سوم زندگینامه یزدگرد سوم؛ آخرین پادشاه حکومت ساسانی

تاریخ تولد: ۶۲۴ میلادی

محل تولد: استخر، ایران شهر

سلطنت: ۶۳۲ – ۶۵۱ میلادی

خاندان: ساسانی

پدر: پسر شهریار

جانشین: مرگ او همراه با نابودی حکومت ساسانی بود

ادامه
فابیو کاپلو بیوگرافی فابیو کاپلو؛ اسطوره فوتبال جهان

تاریخ تولد: ۱۸ ژوئن ۱۹۴۶

محل تولد: سن کانزیان دیسونزو، ایتالیا

لقب: دن فابیو

حرفه: فوتبالیست پیشین و سرمربی 

پست: هافبک پیشین و مربی 

آغاز فعالیت: ۱۹۶۴ تاکنون

ادامه
ارنست رادرفورد زندگینامه ارنست رادرفورد؛ نابغه‌ای که اتم را دگرگون کرد

تاریخ تولد: ۳۰ اوت ۱۸۷۱

محل تولد: حومه برایت‌واتر شهر نلسون، ساحل شمالی جزیره جنوبی، نیوزیلند

ملیت: بریتانیایی

حرفه: فیزیک دان، استاد دانشگاه

محل تحصیل: دانشگاه کانتربوری، دانشگاه کمبریج

درگذشت: ۱۹ اکتبر ۱۹۳۷

ادامه
مجتبی حیدرپور بیوگرافی مجتبی حیدرپور هندبالیست تیم ملی ایران

تاریخ تولد: ۲۹ شهریور ۱۱۳۶۷

محل تولد: سرخس

حرفه: هندبالیست

پست: گوشه چپ

باشگاه کنونی: سپاهان

قد: ۱ متر ۸۰ سانتی متر

ادامه
کیلیان امباپه بیوگرافی کیلیان امپاپه؛ اعجوبه جوان فوتبال اروپا

تاریخ تولد: ۲۰ دسامبر ۱۹۹۸

محل تولد: پاریس، فرانسه

حرفه: فوتبالیست

پست: وینگر چپ فوروارد

باشگاه: پاریسن ژرمن

آغاز فعالیت: ۲۰۰۴ تاکنون

ادامه
عین الله دریایی بیوگرافی عین الله دریایی پیشکسوت تئاتر ایران

تاریخ تولد: دهه ۱۳۲۹ 

محل تولد: تهران

حرفه: بازیگر تئاتر و سینما

سال های فعالیت: پیش از انقلاب تاکنون

شهرت: با سریال مگه تموم عمر چندتا بهار

ادامه
مارکوس گالپرین بیوگرافی مارکوس گالپرین؛ میلیاردر آرژانتینی

تاریخ تولد: ۳۱ اکتبر ۱۹۷۱

محل تولد: بوینس آیرس، آرژانتین

حرفه: سرمایه گذار، کارآفرین

شناخته شده برای: یکی از بنیانگذاران MercadoLibre

تحصیلات: دانشگاه پنسیلوانیا، دانشگاه استنفورد

دارایی: ۵.۳ میلیارد دلار 

ادامه
ویژه سرپوش