طبق اعلام نظر اقلیم شناسان، ایران به سمت گرمتر شدن هوا و کاهش بارشها در حرکت است، در حال حاضر دمای ایران ۱.۵ درجه گرمتر شده و این موضوع نیز مورد تأیید اقلیم شناسان قرار گرفته است؛ در حالی که در بیشتر کشورها تلاش میشود، دمای زمین تا سال ۲۰۳۰ بیشتر از ۱.۵ درجه گرمتر نشود، ایران جزو کشورهایی قرار گرفته که دمای آن تا ۲.۵ درجه گرمتر شده، به این ترتیب ایران به سمت خشکی بیشتر پیش میرود و باید خود را با شرایط خشکی منطبق کند. استانهایی چون سیستان و بلوچستان، فارس و کرمان هم از لحاظ شرایط آبی در وضعیت بدتری قرار خواهند گرفت؛ چراکه میزان بارش دراین استانها کاهش و میزان دمای هوا در آنها افزایش مییابد. از طرفی در اکثر دشتها و آبخوانهای ایران، بیش از ۳ دهه است که فرونشست رخ داده است.
هر دشتی که افت سطح آب زیرزمینی دارد(متأسفانه همه دشتهای ایران دچار این پدیده هستند) مسلماً فرونشست زمین نیز در آنجا در حال رخ دادن و در بسیاری از مناطق مستعد نیز در حال گسترش است. برداشت بیرویه از منابع آب زیرزمینی موجب شده که میزان افت سالانه سطح آب سفرههای زیرزمینی در اغلب دشتهای کشور به حد بحرانی برسد و پدیده خودسوزی در برخی از دشتها از جمله دشتهای چهارمحال و بختیاری اتفاق بیفتد.
خودسوزی دشتها با افت آبهای زیرزمینی
«علی محمدیمقدم»، مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری چهارمحال و بختیاری درگفتوگو با «ایران»، با بیان اینکه افت آبهای زیرزمینی، فرونشست و خودسوزی (آتشسوزی درونی) ۳ پدیدهای است که در این استان بهدلیل خشکسالی رخ داده، تصریح کرد: سال گذشته ۲ مرتبه در دشت «خانمیرزا» در لردگان، خودسوزی رخ داد که امسال با انجام اقداماتی مانند هدایت آب از چشمه به این دشت برای تغذیه، خودسوزی در این دشت نداشتیم. در سنوات گذشته نیز تالاب «دهنو» روستای «سورک» از توابع شهرستان بروجن هم دچار خودسوزی شد و از بین رفت. به گفته وی، تالابی بودن لایههای زیرین زمین دشت خانمیرزا و خشکسالی شدید در این محدوده، موجب خشک شدن بقایای گیاهی موجود در خاک شده، از اینرو رطوبت خاک ازبین میرود و در نهایت خودسوزی اتفاق میافتد. محمدیمقدم تصریح کرد: خودسوزی پس از یک تابستان خشک و گرم و بعد از نخستین بارندگی در فصل پاییز شکل میگیرد که متأسفانه هنوز کار مطالعاتی در این زمینه صورت نگرفته است.
بهرهبرداری بیرویه از منابع آبهای زیرزمینی علت ایجاد فرونشست
وی در ادامه با اشاره به پدیده فرونشست که یک پدیده مخرب زیستمحیطی بوده و قابل بازگشت هم نیست، افزود: بهرهبرداری بیرویه از منابع آبهای زیرزمینی علت ایجاد فرونشست است که ایجاد فضای خالی در لایههای زمین، در نهایت، نشست زمین را در پی دارد و تنها راه پیشرفت آن، پیشگیری از این پدیده است. محمدیمقدم خاطرنشان کرد: در دنیا ۳ تا ۴ میلیمتر فرونشست معقول است اما متأسفانه در چهارمحال و بختیاری، برخی دشتها تا ۷۶ سانتیمتر فرونشست دارند. دشت شهرکرد طبق آمار آب منطقهای استان، ۵۰ سانتیمتر و دشت «خانمیرزا» در لردگان نیز ۷۶سانتیمتر فرونشست داشتهاند و این امر نشان از وجود یک فاجعه زیست محیطی است که ضرورت دارد به حفظ آبهای زیرزمینی کمک شود.
خودسوزی یکی از پدیدههای نادر زیستمحیطی
مدیرکل منابع طبیعی وآبخیزداری چهارمحال وبختیاری با اشاره به خودسوزی دشت «خانمیرزا» در شهرستان لردگان در آذرماه سال گذشته گفت: خودسوزی یکی از پدیدههای نادر زیست محیطی است که بیشتر در تالابهای خشک شده اتفاق میافتد. در این تالابها که لایههای زیرین خاک مملو از بقایای پوسیده گیاهان است، با گذشت زمان و وقوع خشکسالی و از بین رفتن رطوبت خاک، گازهایی تولید میشود که بعد از اولین بارندگی آتشسوزی اتفاق میافتد. البته اینکه بین گازهای تولید شده در زیرزمین و بارندگی و وقوع آتشسوزی میتواند ارتباطی وجود داشته باشد هنوز به اثبات نرسیده و تاکنون در این مورد اقدامی هم انجام نشده است.
به گفته وی سال گذشته که این اتفاق در دشت خانمیرزا رخ داد، مدیریت بحران شهرستان لردگان از یک سو اقدام به آبرسانی سیار با تانکر در این تالاب خشکیده کرد و از سویی دیگر آب چشمه بالادست روستای «سینی» را هم به سمت تالاب رها کرد ومانع پیشرفت خودسوزی دشت شد. خوشبختانه امسال تاکنون این خودسوزی اتفاق نیفتاده که دلیل آن به احتمال زیاد میتواند رطوبت باقی مانده در خاک باشد. محمدیمقدم اغلب برداشتهای بیرویه از سفرههای آبی زیر زمینی برای کشاورزی و مصارف صنعتی را موجب تشدید شدن این گونه حوادث زیست محیطی بیان کرد و افزود: برداشتهای بیرویه از سفرههای آبی زیرزمینی موجب پایین رفتن سطح آب درون خاک میشود. دشت خانمیرزا هم یکی از دشتهای ممنوعه بحرانی استان است که با کاهش شدید سفرههای آبی زیرزمینی مواجه است. به گفته مدیرکل منابع طبیعی وآبخیزداری چهارمحال وبختیاری خشکسالی دهههای اخیر، افزایش دمای هوا و تغییر بارش و عوامل انسانی از جمله دلایل وقوع این گونه اتفاقات زیست محیطی است.
درحال حاضر این وضعیت میتواند در تالاب «سورک» که به طور کامل هم خشک شده تکرار شود که باید با پیشبینیهای لازم و اقدامهای مؤثر از وقوع آن پیشگیری کرد.
کاهش بارش ۴۶ درصدی نسبت به میانگین بلند مدت
درهمین حال «شهرام احمدی»، مدیرکل محیط زیست چهارمحال وبختیاری هم با تأیید اینکه از ۱۰ سال گذشته که در استان خشکسالی و کاهش بارش ۴۶درصدی نسبت به میانگین بلند مدت اتفاق افتاده و دشتهای استان از جمله دشت خانمیرزا با خشکسالی شدید مواجه شد و این موضوع موجب خودسوزی شد؛ اظهار داشت: با تشدید شدن خشکسالی به کشاورزان توصیه شد تا برداشتهای خود را از اراضی کشاورزی در دشتهای استان تا ۳۰ درصد کاهش دهند. وی درگفتوگو با «ایران» ادامه داد: از سوی دیگر برخی از کشاورزان در دشتهایی که کشاورزی و زراعت در آنها انجام میدادند، برای آبیاری، اقدام به حفر چاههای غیرمجاز میکردند و این امر موجب کاهش سفرههای آب زیرزمینی شد، از اینرو این چاهها را پر کردیم و از آنها خواسته شد تا برای افزایش بهرهوری مناسب از منابع آبی به تغییر الگوی کشت بپردازند.
ضرورت تأمین حقابه تالابها از حقابه زیست محیطی
احمدی همچنین تأکید کرد: با توجه به وقوع پدیده خودسوزی در دشتها، برای جلوگیری از خشکی بیش از حد دشتها و تالابها، تأمین حقابه تالابها از حقابه زیست محیطی ضروری است زیرا حقابه زیست محیطی باید برای تالابها بماند. به عبارتی اگر حقابه تالابی ۱۰ میلیون مترمکعب است و به اندازه ۱۵میلیون مترمکعب آب برای کشاورزی برداشت شود (۵ میلیون مترمکعب برداشت مازاد) موجب خشکسالی تالاب و تبدیل آن به دشت و بهدنبال آن وقوع خودسوزی میشود. به هرحال برداشت بیرویه از منابع آب زیرزمینی موجب شده منافذ موجود در بین لایههای خاک از بین برود که با خشک شدن و چسبندگی این لایهها شاهد فرونشست زمین و شکلگیری فروچالهها و گاهاً خودسوزی دشتها خواهیم بود که برای کاهش این وقایع باید برداشت از منابع آبی زیرزمینی را کاهش دهیم.
پریساسادات عظیمی
- 16
- 3
