دوشنبه عصر حال فاطمه جعفرپور خوب نبود. پیش از رسیدن شب، حالش بدتر شد. جواد حسنزاده به پسرش مهدی گفت که باید مادرش را به بیمارستان ببرد و در شرایط جنگی بهتر است او نیز همراهشان باشد. مهدی ترجیح داد در خانه بماند. مهرشاد از این موضوع باخبر شد و با همسرش الناز صحبت کرد. هر دو تصمیم گرفتند در این شبهای جنگ، مهدی را تنها نگذارند. آنها به خانه پدر رفتند.
مشخص نیست تا ساعت ۲ بامداد بیدار بودند یا خواب؛ آنچه روشن است، این واقعیت است که محیطبان پاسگاه محیطبانی سیدجوذر، دو پسر ۲۳ ساله و ۲۰ سالهاش و عروسش را ساعت ۲ بامداد سهشنبه ۲۳ تیر از دست داد و سوگوار آنها شد.
خبر را یکی از اقوام محیطبان به او داد. به او گفت که اتفاقی در حوالی خانهاش رخ داده است. جواد حسنزاده وقتی به نزدیکی پاسگاه رسید، دیگر نه فرزندی داشت، نه خانهای و نه محل کاری. یک موشک همهچیز را از بین برده بود. در آینده دور یا نزدیک، خانه و پاسگاه ساخته میشود، اما دو جوانش دیگر بازنمیگردند.
در شبکههای اجتماعی این پرسش مطرح شد که چرا خانواده محیطبان در پاسگاه حضور داشتهاند؛ مگر محل زندگی خانواده، پاسگاه محیطبانی است؟ پاسخ این پرسش را باید در کمبود نیروی محیطبانی جستوجو کرد؛ اینکه محیطبان هم باید نگهبانی انجام دهد و هم از عرصههای طبیعی حفاظت کند.
«کاظم شریفی»، فرمانده یگان حفاظت محیطزیست هرمزگان، میگوید: «جواد حسنزاده برای مراقبت از منطقه تنها بود. در همان کنار پاسگاه با خانواده زندگی میکرد و حواسش به منطقه بود تا مبادا تخلفی اتفاق بیفتد.»
بامداد سهشنبه اما در این منطقه فاجعهای رخ داد؛ فاجعهای که هم محیطزیست و هم خانواده جواد حسنزاده را داغدار کرد.
نخستین خبر رسمی سازمان حفاظت محیطزیست درباره این حادثه، ساعت ۱۲ روز سهشنبه و به نقل از مدیرکل حفاظت محیطزیست هرمزگان منتشر شد. حبیب مسیحی تازیانی با اشاره به شهادت اعضای خانواده محیطبان حسنزاده در حمله بامداد سهشنبه آمریکا به پاسگاه محیطبانی روستای سیدجوذر در شهرستان حاجیآباد، واقع در شمال هرمزگان، گفت: «مصونیت عرصههای محیطزیستی، محیطبانان و تمام موارد مرتبط با این حوزه در قوانین بینالمللی مورد تأکید قرار گرفته است.»
همزمان با انتشار این خبر، پیام تسلیت شینا انصاری، رئیس سازمان حفاظت محیطزیست، نیز منتشر شد. به گفته انصاری، این فاجعه اندوهی عمیق بر دل خانواده بزرگ محیطبانی، همکاران سازمان حفاظت محیطزیست و مردم استان هرمزگان نشاند.
او یک روز بعد در پیام دیگری، شهادت سه عضو خانواده همکار محیطبان جواد حسنزاده در پاسگاه محیطبانی منطقه حفاظتشده طارم هرمزگان را مصداق دیگری از جنایات محیطزیستی آمریکا دانست.
رضا رستگار، فرمانده یگان حفاظت محیطزیست، نیز در پیام تسلیت خود به موضوع حضور خانواده حسنزاده در پاسگاه پرداخت و دلیل آن را کمبود نیروی انسانی و فاصله زیاد برخی مناطق تحت مدیریت سازمان از شهرها و مراکز جمعیتی عنوان کرد. به گفته او، این شرایط باعث شده است تعدادی از محیطبانان به همراه خانوادههایشان در پاسگاههای محیطبانی سکونت داشته باشند.
او در پیام خود اطلاعاتی نیز درباره منطقه حفاظتشده طارم ارائه کرد؛ منطقهای با وسعت حدود ۲۰ هزار هکتار که در فاصله حدود ۲۰ کیلومتری جنوب شهر حاجیآباد و ۱۵۰ کیلومتری شمال بندرعباس قرار دارد و زیستگاه گونههای ارزشمند پستانداران، پرندگان و خزندگان است.
رستگار گفت: «پاسگاه محیطبانی سیدجوذر تنها پاسگاه این منطقه بود که در این حمله بهطور کامل تخریب و تجهیزات آن نیز از بین رفت.»
فرمانده یگان حفاظت محیطزیست با تسلیت این ضایعه به خانواده داغدار، جامعه محیطبانی و مردم استان هرمزگان، به پیامدهای جنگ بر محیطزیست اشاره کرد. به گفته او، از ابتدای جنگ تاکنون چندین مرکز مرتبط با حوزه محیطزیست بر اثر حملات هوایی آسیب دیدهاند.
او افزود: «جنگ همواره با ویرانی همراه است و علاوه بر خسارتهای انسانی، آثار مخرب و ماندگاری بر محیطزیست بر جای میگذارد.»
فرمانده یگان حفاظت محیطزیست استان هرمزگان همچنین از پیگیری حقوقی این حمله در نهادهای بینالمللی به دلیل «جنایت جنگی» خبر داد. بر اساس مقالهای حقوقی منتشرشده در مجله کمیته بینالمللی صلیب سرخ با عنوان «حفاظت از محیطبانان در مناطق درگیری: پیوند حقوق بشردوستانه و حقوق محیطزیست»، هیچ بخشی از محیطزیست طبیعی نباید مورد حمله قرار گیرد، مگر آنکه هدفی نظامی باشد.
در بخش دیگری از این مقاله آمده است: «بر اساس حقوق بشردوستانه بینالمللی، که با محدود کردن آثار جنگ از کسانی که در مخاصمات شرکت نمیکنند یا دیگر شرکت ندارند حمایت میکند و ابزارها و روشهای جنگ را محدود میسازد، محیطبانان بهعنوان غیرنظامی طبقهبندی میشوند و بنابراین از حمله مصون هستند؛ مگر در دورههایی که مستقیماً در مخاصمات شرکت داشته باشند.»
این پرسش همچنان مطرح است که آیا در محدوده این پاسگاه یا اطراف آن فعالیتی نظامی انجام میشد؟ شریفی میگوید: «دلیل حمله به پاسگاه برای ما روشن نیست. در آن اطراف هم تأسیسات نظامی وجود ندارد.»
فارغ از اینکه خانه حسنزاده دوباره ساخته شود یا نه و فارغ از اینکه شهادت فرزندانش بهعنوان جنایت جنگی ثبت شود یا نه، او و خانوادهاش تا همیشه داغدار جوانان خود خواهند ماند. سرنوشت آنها یادآور سروده فردوسی در سوگ فرزندش است:
«برفت و غم و رنجش ایدر بماند
دل و دیده من به خون درنشاند»
- 13
- 4
