در سالهای گذشته، خودروهای چینی توانستهاند جای خود را در بازار ایران باز کنند. این خودروها برای بخشی از مشتریان، بهدلیل طراحی، امکانات و تنوع محصول، جایگزین مناسبی برای خودروهای داخلی بودهاند. اما حالا که تعداد آنها افزایش یافته، مسأله خدمات پس از فروش دیگر قابل چشمپوشی نیست.
جهان صنعت: اعتیاد دیگر فقط قصه بزرگترها نیست؛ حالا پای آن به دنیای کودکان هم باز شده است. کودکانی که باید روزهایشان پشت نیمکتمدرسه، بازی و دفتر مشق بگذرد، در برخی مناطق کشور زودتر از آنچه تصور میشد با موادمخدر آشنا شدند. دراینمیان، ناس بهعنوان یکی از مخدرهایی که دسترسی به آن آسانتر است، نامش بیش از هر زمان دیگری در روایتهای مرتبط با مصرف دانشآموزان شنیده میشود. چندی پیش، رییس اداره بهزیستی کاشمر از مشاهده مصرف ناس درمیان دانشآموزان حتی در سنین پایینتر خبر داده و نسبت به دسترسی آسان کودکان به این ماده هشدار داده است اما ماجرا فقط به همین مساله ختم نمیشود؛ بهگفته این مقاممسوول سوپرمارکتهای اطراف مدارس بهراحتی این مادهمخدر را بهفروشمیرسانند. حال پرسش اینجاست که مسیر ورود کودکان به چرخه مصرف مواد از کجا آغاز میشود و چه کسی باید جلوی آن را بگیرد؟
ناس در مسیر مدرسه
رییس اداره بهزیستی کاشمر در این زمینه گفت که درحالحاضر آنچه درمیان دانشآموزان رایج و زمینهساز ایجاد وابستگی به موادمخدر شده، از مصرف ناس آغاز میشود. متاسفانه دسترسی کودکان به این ماده بسیار آسان است زیرا فروش آن جرم محسوب نمیشود و هنوز بهعنوان مادهمخدر شناخته نشده است در نتیجه در سوپرمارکتها یافت میشود و دانشآموزان نیز بهسادگی به آن دسترسی پیدا میکنند.
مصطفی محمدپور گفت: درخصوص کودکان و نوزادانی که با آنها سروکار داریم، عمدتا مشاهده میشود که پدر و مادر معتاد هستند. چنین نوزادی بهدلیل اعتیاد مادر معتاد بهدنیا میآید یا در محیطی که هر دو والد مصرفکننده موادمخدر هستند، بهعلت استنشاق دود و آلودگی فضای خانواده به مواد، دچار اعتیاد میشود زیرا همواره در کنار پدر و مادر قرار دارد. رییس اداره بهزیستی کاشمر خاطرنشان کرد: در همین مدت اخیر کودکانی را که از خانوادهها جدا کردیم، عمدتا متعلق به خانوادههایی بودند که دارای دو یا سهفرزند زیر ۱۰سال بودند. این کودکان بهدلیل قرارگرفتن در محیطی آلوده به موادمخدر دچار اعتیاد شده بودند و ما آنها را جداسازی کردیم.
پدر و مادر این چند خانواده را نیز به کمپ ترک اعتیاد اعزام کردیم تا پاک شوند. پس از طی دوره پاکی و با نظارتهای اورژانساجتماعی درصورتیکه محیط خانواده سالم شود، میتوانیم کودکان را مجددا بهخانواده تحویل دهیم.محمدپور درادامه توضیح داد: کودکان و نوزادانی وجود دارند که بهدلیل اعتیاد پدر و مادر در خانواده خود نیز معتاد هستند و ما آنها را از محیط خانواده جدا میکنیم. هنگامی که نوزاد از مادر معتاد متولد میشود، بهدلیل تغذیه از خون مادر، نوزاد نیز معتاد بهدنیا میآید. بههمیندلیل نوزاد را جدا کرده و بهبیمارستان نوزادان و کودکان منتقل میکنیم تا دوره درمان را طی کند. همزمان مادر را نیز برای درمان معرفی میکنیم تا پس از بهبودی بتوانیم نوزاد را مجددا بهخانواده بازگردانیم.
بهگفته وی، اگر گروه سنی کودکان و نوجوانان را تا ۱۸سال در نظر بگیریم، مشاهده میشود که از دوره دوم ابتدایی و بهویژه در دوره اول متوسطه موادمخدری مانند ناس درمیان دانشآموزان مدارس مصرف میشود. حتی در مواردی در دوره دوم ابتدایی نیز مصرف ناس آغاز شده است. بههمیندلیل در شهر ما دستور داده شده است که سوپرمارکتهای نزدیک بهمدارس بهطورکلی حق فروش ناس و مواد مشابه را نداشته باشند. درحالحاضر آنچه درمیان دانشآموزان رایج شده و زمینهساز ایجاد وابستگی بهمواد مخدر شده از مصرف مواد مخدر ناس آغاز میشود. متاسفانه دسترسی کودکان بهاین ماده بسیار آسان بوده زیرا فروش آن جرم محسوب نمیشود و هنوز بهعنوان مادهمخدر شناخته نشده است در نتیجه در سوپرمارکتها یافت میشود و دانشآموزان نیز بهسادگی به آن دسترسی پیدا میکنند.
ناس؛ آغاز اعتیاد دانشآموزان
سعید صفاتیان، کارشناس موادمخدر و مدیرکل سابق درمان ستاد مبارزه با موادمخدر درباره کاهش سن مصرف موادمخدر و افزایش مصرف ناس درمیان کودکان و نوجوانان به «جهانصنعت» گفت: ناس مادهمخدر جدیدی نیست و سابقه مصرف آن در ایران به حدود ۱۰۰سال میرسد. این ماده در افغانستان و پاکستان و همچنین در مناطق شرقی ایران نیز مصرف میشود. بنابراین نمیتوان گفت که با پدیدهای تازه مواجه هستیم. شاید ۲۰سال پیش، ۱۰سال پیش یا پنجسال پیش نیز درباره ناس صحبت کردهایم و این ماده همچنان وجود داشته است.
متاسفانه سن مصرف موادمخدر در کشور درحال کاهش است. یکی از مشکلات جدی در این زمینه، نبود تحقیقات و مطالعات بهروز درباره الگوی مصرف مواد است. آخرین مطالعهای که در حوزه شناخت اعتیاد انجام شده، مربوط به سال ۱۳۹۲ است و حدود ۱۵سال از آن گذشته است. حتی آن مطالعه نیز ازنظر بسیاری کارشناسان یک شیوعشناسی قابلاستناد نبود، چراکه نحوه انجام کار و جمعآوری اطلاعات در آن، شرایط خاصی داشت و نمیتوان بهطوردقیق براساس آن درباره وضعیت امروز جامعه قضاوت کرد. ما زمانی متوجه عمق این مشکل میشویم که افراد برای درمان به مراکز مراجعه کنند اما واقعیت این است که تغییر الگوی مصرف مواد باعث شده است سن شروع مصرف برخی مواد نیز پایین بیاید. امروز درمورد موادی مانند ناس و گل شاهد کاهش سن مصرف هستیم و حتی مصرف مواد روانگردان نیز در سنین پایینتر دیده میشود.وی افزود: برای مثال، شیشه ممکن است در سنین ۱۴، ۱۵ یا ۱۶سالگی موردمصرف قرار گیرد.
ذات مواد روانگردان بهگونهای است که میتواند فرد را بهسمت مصرف سوق دهد، همچنین در ایران میزان تمایل به مصرف موادی مانند گل و حشیش نیز قابلتوجه است. عوامل مختلفی در این زمینه دخیل هستند. در حوزه اجتماعی از نظر من دوعامل مهم، لذت و کنجکاوی است. کنجکاوی در سنین پایین بسیار اهمیت دارد و فرد ممکن است برای تجربه یک حالت جدید بهسمت مصرف برود. ازسویدیگر، میزان تمایل به مصرف مواد در جامعه بالاست. وقتی فرد یکبار مادهای را مصرف و احساس میکند حالش تغییر کرده، ممکن است این تجربه برای او به یک عامل تشویقکننده تبدیل شود. نوجوانی که تحتفشار روحی، استرس یا خستگی قرار دارد، با خانواده دعوا کرده، در مدرسه با مشکل مواجه شده یا نمره پایینی گرفته، ممکن است برای مدت کوتاهی بهدنبال فرار از این فشارها باشد. مصرف مواد میتواند بهاشتباه برای او چنین نقشی پیدا کند.
کودکان؛ قربانی شرایط پیچیده
صفاتیان ادامه داد: درکنار این عوامل، مشکلات تحصیلی، مشکلات اقتصادی خانواده، بیماریهایی که فرد یا اعضای خانواده با آن مواجهند و همچنین شرایط خانوادگی نیز تاثیرگذار هستند. پدر و مادری که خودشان مصرفکننده مواد هستند، میتوانند الگوی نامناسبی برای فرزند ایجاد کنند. خانوادههایی که درگیر طلاق یا اختلافات شدید هستند نیز، ممکن است محیط پراسترسی را برای کودک ایجاد کنند و این شرایط میتواند زمینه آسیبپذیری او را افزایش دهد. قیمت مواد و قابلیت دسترسی به آن دو موضوع، مهم هستند. واقعیت این است که دسترسی به مواد در ایران آسان است. زمانی اعلام شده بود که دسترسی به مواد در حدود ۱۰دقیقه امکانپذیر است و برخی درباره ۱۱دقیقه صحبت کردند اما تفاوت این اعداد چندان مهم نیست. نکته اصلی این است که دسترسی آسان به مواد یک واقعیت است. پایین بودن قیمت برخی مواد نیز عامل مهم دیگری است. گروههای همسنوسال نیز تاثیر زیادی دارند. وقتی یک دانشآموز میبیند دونفر از دوستانش بهسمت مصرف ناس رفتهاند، احتمال اینکه تحتتاثیر آنها قرار بگیرد، افزایش پیدا میکند.
ضعف آموزشوپرورش
صفاتیان با انتقاد از ضعف آموزش مهارتهای زندگی در مدارس گفت: اینجاست که بخش پرورشی آموزشوپرورش باید وارد عمل شود اما متاسفانه در این حوزه ضعیف عمل کرده است. وظیفه آموزشوپرورش فقط این نیست که دانشآموز ریاضی، مثلثات، سینوس و تانژانت یاد بگیرد. دانشآموز باید حلمساله و حلمشکل را نیز یاد بگیرد و مهارتهای زندگی را بیاموزد. خانواده نیز در این زمینه نقش بسیار مهمی دارد. مساله فقط به دولت و دستگاههای دولتی محدود نمیشود. در حوزه پیشگیری، دستگاههای مختلف از جمله وزارت آموزشوپرورش و وزارت بهداشت وظایفی دارند و باید در حوزه آموزش، بهداشت و سلامتاجتماعی نقش خود را ایفا کنند.
بیتوجهی برخی خانوادهها به آموزش مهارتهای زندگی
این کارشناس بااشاره به اولویتهایی که برخی خانوادهها برای فرزندان خود درنظر میگیرند، توضیح داد که متاسفانه در ایران خانوادهها حاضرند برای کلاس ریاضی فرزندشان چندصدهزار تومان یا حتی چندمیلیونتومان هزینه کنند تا نمره او از ۱۶ به ۱۷ برسد اما همین خانواده حاضر نیست سالانه دوساعت برای فرزندش وقت بگذارد و او را نزد روانشناس یا مددکار ببرد تا مهارتهای زندگی را یاد بگیرد. دلیلش این است که هنوز جامعه آمادگی پذیرش چنین موضوعی را ندارد. پیشگیری در کشور ما بسیار ضعیف عمل میکند. هماهنگی و ساختارهای لازم بهشکل مطلوب وجود ندارد و نوعی ضعف مدیریتی نیز در این حوزه دیده میشود. مدیران معمولا بهدنبال اجرای برنامههایی هستند که در مدت دو یا سهماه نتیجه بدهد چون عمر مدیریت در دستگاهها محدود است و ممکن است مدیر تصور کند چرا باید برنامه بلندمدت طراحی کند.
ضعف نظارتها؟
صفاتیان گفت: برنامههای پیشگیری باید ارزیابی شوند و اثرگذاری آنها موردسنجش قرار گیرد. یکی از مشکلات این است که گاهی مدیران خودشان کارشناس نیستند و به نظر کارشناسان نیز توجه کافی نمیشود. نتیجه این وضعیت آن است که برنامههای کوتاهمدت جای برنامهریزیهای بلندمدت و علمی را میگیرند. اگر واقعا میزان مصرف ناس درمیان دانشآموزان افزایش پیدا کرده باشد، باید مشخص شود خلأ نظارتی در کجاست. ناس بهصورت بستهبندی و جعبه عرضه میشود و اگر چنین محصولی در سوپرمارکتهای اطراف مدارس فروخته شود، دستگاههای نظامی، انتظامی، امنیتی و همچنین سیستم مبارزه با موادمخدر باید بتوانند این مراکز را شناسایی و برای جلوگیری از عرضه آنها اقدام کنند. از نظر قانونی نیز برای مقابله با عرضه موادمخدر، جرم و مجازات و جریمه وجود دارد بنابراین اگر عرضه این مواد در سطح پایین و در فروشگاهها اتفاق میافتد، باید مشخص شود سیستم نظارت و کنترل در این بخش چگونه عمل میکند. نمیتوان صرفا درباره مصرفکننده صحبت کرد و از زنجیره عرضه غافل شد.
مدیرکل سابق درمان ستاد مبارزه با موادمخدر درباره اینکه اگر یک کودک ۱۰ یا ۱۲ساله درمعرض مصرف ناس یا سایر مواد مخدر قرار بگیرد، خانواده و دستگاههای مسوول باید چه اقدامی انجام دهند، بیان کرد: از همان زمانی که خانواده متوجه میشود فرزندش مصرف مواد را آغاز کرده است، باید اقدام کند. اولین کار این نیست که فقط با کودک برخورد کنند یا او را از خانه بیرون بفرستند و پول دراختیارش نگذارند. کار اصلی این است که خانواده بهسراغ سیستم روانشناسی و مددکاری برود. باید از سازمان بهزیستی یا مراکز تخصصی، روانشناس و مددکار دریافت کنند و برای حل مشکل از متخصصان کمک بگیرند. در خانواده نیز باید فرد بزرگتری که مورداعتماد کودک است و اطلاعات و آگاهی کافی دارد، درکنار او قرار بگیرد و با او صحبت کند.
صفاتیان در پایان میگوید: امروز کودکان حجم بسیار زیادی از اطلاعات را از فضای مجازی دریافت میکنند. زمانی حدود ۳۰ سال پیش، ممکن بود کودک بسیاری از مسائل را نداند اما امروز با وجود شبکههای اجتماعی و فضای مجازی، حجم اطلاعاتی که وارد ذهن کودک میشود بسیار زیاد است. بخشی از این اطلاعات نیز ممکن است نادرست باشد. به همین دلیل نمیتوان انتظار داشت که با یک یا دو جلسه روانشناسی، مشکل بهسادگی حل شود. خانواده نیز به تنهایی نمیتواند از عهده این موضوع برآید. باید در کنار خانواده، روانشناس، مددکار و افراد مورد اعتماد کودک قرار بگیرند و به جای حذف یا طرد مصرفکننده، برای درمان و بازگشت او به مسیر درست اقدام کنند.
- 15
- 4
