به گزارش پیام ما، محمدرضا عارف دستور داده نام‌های رایج دریای شمال ایران بررسی شود تا درباره عنوان واحد مورد استفاده در اسناد و مکاتبات رسمی تصمیم کارشناسی گرفته شود. او با اشاره به اختلاف دیدگاه‌ها درباره خزر، مازندران و کاسپین، گفته برخی پژوهشگران خارجی نیز درباره علت کاربرد نام خزر از سوی ایران پرسیده‌اند.
عارف همچنین بر امکان رایزنی با کشورهای ساحلی تأکید کرده و گفته است نبود اختلاف جدی درباره نام‌های مطرح، می‌تواند به هماهنگی منطقه‌ای برای تثبیت یک عنوان کمک کند. این دستور به معنای اعلام تغییر قطعی نام دریا نیست و بررسی موضوع همچنان پیش روست.
سابقه مصوبه نام‌گذاری
در اواخر مهر امسال، استفاده شبکه خبر از عنوان کاسپین در نقشه هواشناسی توجه رسانه‌ها را جلب کرد. این تغییر پس از سخنان احمد کاظمی در برنامه قرارگاه جنگ شبکه افق رخ داد؛ او با ارجاع به کتاب خزران اثر آرتور کستلر، ادعاهایی درباره پیشینه خزرها و بهره‌برداری سیاسی اسرائیل از این بحث مطرح کرده بود. آن مطالب دیدگاه نقل‌شده از این کارشناس است، نه نتیجه تازه پژوهش تاریخی در این گزارش.
در مقابل، کمیته تخصصی نام‌نگاری و یکسان‌سازی نام‌های جغرافیایی ایران سابقه‌ای رسمی برای کاربرد دوگانه نام‌ها دارد: سازمان نقشه‌برداری کشور در سال ۱۳۸۱ تصویب کرد برای جلوگیری از پراکندگی آرا و سوءتفاهم، در داخل کشور نام خزر و در متون خارجی، قراردادها و معاهدات بین‌المللی نام Caspian به کار رود.
این کمیته از ثبت بیش از ۳۵ نام تاریخی برای دریا خبر داده و کاربرد خزر را در ۲۵۰ سال اخیر مستمر دانسته است. طرح دوباره موضوع پس از بیش از دو دهه، مبانی تاریخی و جغرافیایی آن نام‌ها را بار دیگر به بحث عمومی بازگردانده است. کارزار درخواست استفاده از نام کاسپین نیز از سال ۱۴۰۳ جریان دارد و بنا بر این گزارش، بیش از ۱۳ هزار امضا جمع کرده است.
دیدگاه‌های تاریخی درباره نام دریا
در گزارش پیشین این رسانه درباره نام بزرگ‌ترین دریاچه جهان، باقی ماندن نام اقوام ساکن اطراف آن از عوامل تنوع نام‌ها عنوان شده بود. طبرستان، استرآباد، قزوین، مازندران و کاسپین از جمله نام‌های ذکرشده هستند. گزارش همچنین روایت‌هایی درباره جابه‌جایی و تغییر دین قوم خزر نقل کرده بود؛ این روایت‌ها باید در همان چارچوب منبع و به عنوان دیدگاه تاریخی نقل‌شده خوانده شوند.
در نشست بررسی مستند بر کرانه‌های کاسپین، ساخته پژمان مظاهری‌پور، مهرداد ملک‌زاده، باستان‌شناس و مدیر گروه محیط‌زیستی پژوهشکده مردم‌شناسی، توضیح داده بود که نام‌های دریا در دوره‌های مختلف به موقعیت نگاه‌کنندگان و نواحی ساحلی ارتباط داشته‌اند؛ برای نمونه، در جنوب‌شرق و ناحیه باستانی گرگان، عنوان هیرکانی رواج یافته بود.
او با تأکید بر اهمیت حساسیت به نام این پهنه آبی، همانند خلیج فارس، به روابط تاریخی خزرها با ایران و بحث‌های مربوط به پذیرش یهودیت در میان آنان اشاره کرده بود. این توضیحات، استدلال او برای ترجیح نامی دیگر بود و گزارش آن را به عنوان نظر این باستان‌شناس نقل کرده است.
ملک‌زاده عنوان کاسپی را صحیح‌تر از کاسپین می‌داند و پسوند پایانی نام دوم را حاصل انتقال شکل خارجی به فارسی توصیف کرده است. در استدلال او، کاسپی‌ها قومی در فلات ایران بوده‌اند و این نام در جغرافیای تاریخی ریشه دارد؛ کاربرد صورت‌های مشابه در زبان‌های اروپایی نیز به سنت نام‌گذاری یونانی و لاتین ارتباط داده شده است.
اکنون موضوع از بحث کارشناسان و کاربرد پراکنده رسانه‌ای به بررسی رسمی دولت رسیده است. نتیجه این بررسی و رایزنی‌های احتمالی مشخص خواهد کرد آیا نام مورد استفاده در نقشه‌ها و مکاتبات رسمی تغییر می‌کند یا چارچوب پیشین ادامه می‌یابد.
- 16
- 4
