بحران ریزگردهای خوزستان چند سال است که بهعنوان یک بحران زیست محیطی از آن یاد میشود. کانون اصلی تولید این ریزگردها از داخل ایران است اما ریزگردهایی که از کشورهای همسایه از جمله عراق وارد خاک کشور میشود شرایط را تشدید کرده است.
بخشهای جنوبی تالاب «هورالعظیم» در ایران و نابودی تالابهای «بینالنهرین» درعراق کانونهای اصلی تولید ریزگردهاست. افزایش گرد وغبارها و ریزگردها در چند سال اخیر در ایران به علت خشک شدن تالابهای ایران وعراق است. با انتقال آب و خشک شدن بیش از ۲ میلیون هکتار از تالابهای عراق و بیش از ۴۰ درصد تالابهای خوزستان، این تالابها تبدیل به کانون ریزگرد شده و یکی از راهِ حلها برای این معضل، احیای تالابهاست.
به اعتقاد کارشناسان هواشناسی مقابله با ریزگردها راهکار کوتاه مدت ندارد و نیازمند مقابلهای چندینساله است.
از طرفی براساس ارزیابی صورت گرفته از سوی وزارت نیرو حجم مخزن سدهای کشور در شهریور ماه امسال
۲۳.۵۳ میلیارد مترمکعب، ورودی به سدها ۳۸.۳۹ میلیارد مترمکعب و خروجی ۳۹.۵۵ میلیارد مترمکعب گزارش شده که این خبر حاکی از این است که تنها۴۷ درصد مخازن سدها پر است.
بررسی این اعداد و ارقام حاکی از کاهش ۱۴ درصدی ورود روان آبها به سدهای کشور است و عمده کاهش مخزن سدها نیز مربوط به خوزستان و سدهای حوزه کارون بزرگ است. به گزارش این وزارتخانه حجم انتهایی شهریورماه سدهای حوزه کارون بزرگ ۸.۵ میلیاردمترمکعب است که از این رقم ۶ میلیارد حداقل حجم تراز نیروگاهی خواهد بود و به تعبیری این منطقه با ۲.۵ میلیارد مترمکعب سال آبی را آغاز خواهد کرد.
سال زراعی ۹۶-۹۵ خوزستان سال کم بارشی بود
«کوروش بهادری»، مدیرکل هواشناسی خوزستان در گفتوگو با «ایران» با بیان اینکه سال زراعی
۹۶-۹۵(از اول مهرماه سال گذشته شروع شده و تا پایان شهریور سال بعد ادامه دارد) در خوزستان سال کم بارشی بود، گفت: در این سال در مجموع۲۰۳ میلیمتر بارندگی داشتیم این درحالی است که سال زراعی ۹۵-۹۴ در استان میزان بارندگی ۳۷۱ میلیمتر بود.
براساس آمار موجود سال زراعی گذشته بین دیگر استانها کمترین بارندگی را داشتیم که این واقعاً فاجعه است زیرا وضعیت بارندگی استان حتی از استان یزد که استانی کویری است، بدتر بود.
وی با اشاره به اینکه میزان گرد وخاک بستگی به میزان رطوبت موجود در جو، سرعت وزش باد، نوع خاک و فعالیتهای انسانی در مناطق مستعد گرد وخاک دارد، افزود: خیلی از کانونهای گرد و خاک فرا مرزی است، به طوری که ۷۰ درصد کانونهای گرد وخاک در خوزستان از طرف کشورهای عراق و سوریه بوده و ۳۰ درصد هم از داخل استان است.
بهادری در پاسخ به اینکه کشورعراق درخصوص کنترل کانونهای گرد و خاک از سوی کشورش چه اقدامهایی انجام داده، تصریح کرد: عراقیها، هماکنون به دنبال تأمین امنیت برای کشورشان هستند تا اینکه بخواهند به فکر گرد و خاک خوزستان باشند. تاکنون ۷ کانون مستعد گرد وخاک در خوزستان شناسایی شده و این کارهمچنان ادامه دارد. متأسفانه این کانونها به دلیل کاهش بارندگی در حال افزایش است.
کمبود بارندگی عامل فعال شدن کانونی جدید در شمال غربی شوش
به گفته بهادری به تازگی کانونی در شمال غربی شهرستان شوش فعال شده که کمبود بارندگی علت آن است. از طرفی، چسبندگی خاک هم در وقوع این پدیده مؤثر است، هرچه چسبندگی بیشتر باشد امکان خیزش خاک هم کمتر است.
مدیــرکــل هــواشــناسی خــوزســتان پیشبینی بهموقع گرد و خاک و صدور اطلاعیه هشدار و اخطاریه و ارائه راهکار مناسب را از وظایف این اداره کل عنوان کرد و اظهار داشت: سال گذشته مرکز ملی پایش هشدار گرد وخاک کشور را در اهواز راهاندازی کردیم که به کمک این مرکز و با استفاده از مدلهای جهانی هواشناسی، هشدارهای وقوع گرد و خاک بموقع اعلام میشود.
بارشهای پاییزی امسال در استان چشمگیر نیست
بهادری وضعیت بارشهای پاییزی امسال در استان را خیلی چشمگیر ندانست و گفت: در مهرماه بارش قابل ملاحظهای نداریم، در آبان ماه بارشها نرمال است، اما در ماههای آذر و دی بارشها درحد نرمال و شایدهم ۵ درصد پایین ترازحد نرمال باشد. بهمن ماه هم تا ۲۰ درصد کمتر از نرمال پیشبینی میشود. ماه اسفند نیز در حد نرمال یا
۵ تا ۱۰ درصد بالاتر از نرمال خواهد بود.
افزایش گرد و خاک داریم
وی تأکید کرد: کنترل گرد و خاک باید با توجه به میزان بارشها مدیریت شود. با توجه به کاهش میانگین بارندگی استان در فصل پاییز احتمال وقوع گرد و خاک ناشی از فعالیت کانونهای داخلی و خارجی دور از انتظار نخواهد بود. بنابراین امسال افزایش گرد و خاک داریم و میزان وقوع این پدیده نیز بیشتر پیشبینی میشود.
۱۰۰ میلیون دلار اعتبار برای کنترل ریزگردها
احمدرضا لاهیجانزاده مدیرکل حفاظت محیط زیست خوزستان هم درباره اینکه برای مقابله با کانون ریزگردها و وضعیت بحرانی آن چه برنامههایی دارد، یادآور شد: تاکنون ۱۰۰ میلیون دلار از محل صندوق ملی توسعه برای کنترل ریزگردها در سال ۹۶ درنظر گرفته شده که بخشی از آن نیز به وزارت جهاد کشاورزی ابلاغ شده است.
اداره کل منابع طبیعی استان هم برای مقابله با کانون ریزگردها و وضعیت بحرانی آن در اهواز برنامههایی را ارائه داده که یکی از آنها نهالکاری و درختکاری در ۵ هزار هکتار از اراضی جنوب شرق اهواز است. امسال نیز نهالکاری ۸ هزار تا ۱۰ هزار هکتار اراضی را در برنامه کاری داریم. ۱۰ هزار هکتارهم مالچ پاشی داریم که این کار در کانونهایی که خاک رسی دارند، انجام میشود.
راهاندازی سیلاب مصنوعی با هدف ایجاد پوشش گیاهی
مدیرکل حفاظت محیط زیست خوزستان راهاندازی سیلاب مصنوعی از کانال آبی ۴۲ کیلومتری رودخانه کارون به مرکز کانونهای گرد وخاک را از دیگر برنامههای مقابله با این پدیده بیان کرد و افزود: این طرح هماکنون ۹۰ درصد پیشرفت دارد و قرار است تا یک ماه دیگربه پایان برسد.
در این طرح آب رود کارون را به مرکز کانون ریزگردها با هدف ایجاد پوشش گیاهی رها میکنیم و به نوعی سیلاب مصنوعی راه میاندازیم. احیای تالابها را هم در برنامه بیابان زدایی داریم که ادامه آبگیری تالاب «هورالعظیم» از رودخانه کارون از آن جمله است.
انتقال آب «کارون» و «جراحی» برای تأمین حقابه تالاب شادگان
وی تأمین بخشی از حقابه تالاب شادگان را نیز از دیگر برنامهها توصیف کرد و گفت: این طرح تاکنون ۷۰ درصد پیشرفت داشته و از طریق آن ۱۵ میلیون متر مکعب آب را به شادگان منتقل کردیم که ادامه آن ۷ تا۸ ماه دیگر زمان میبرد. انتقال آب رودخانههای «کارون» و «جراحی» برای تأمین حقابه تالاب شادگان هم از دیگر طرحهایی است که در دست مطالعه قرار دارد.
کاهش ۴۰ درصد بارندگی
«احمدرضا لاهیجان زاده»، مدیرکل حفاظت محیط زیست خوزستان در گفتوگو با «ایران»، با اشاره به اینکه سال آبی ۹۶-۹۵ استان با میانگین ۴۰ درصد بارندگی، بیشترین کاهش بارش را بین دیگر استانها داشت، ادامه داد: بخش عمده ریزگردها و ایجاد آلودگیهای آن به کانونهای خارجی برمی گردد، البته میزان کانونهای داخلی ریزگردها کمتر ولی شدت آلودگی آنها بالاتر است به حدی که ریزگردها به گرد وخاک تبدیل میشود، این پدیده معمولاً اواخر دی و بهمن ماه از جنوب شرق استان به شمال غرب اتفاق میافتد. به گفته وی اگر بارندگی در پاییز و اوایل زمستان نرمال و مناسب باشد، این پدیده با شدت کمتری رخ میدهد.
پریسا سادات عظیمی
- 12
- 5
