روز گذشته هواپیمای خطوط هواپیمایی آسمان در سیرم سقوط کرد، به دنبال این حادثه ۶۶ نفر جان باختند. پس از این فاجعه، کمیته حقیقت یاب از سوی مجلس تشکیل شد تا به بررسی این حادثه بپردازد. این کمیته تا به امروز در زمان فجایعی مانند سقوط هواپیما، برخورد دو قطار یا اتفاقی همانند پلاسکو تشکیل شده است.
در این میان با یادآوری فاجعه پلاسکو این مسئله به ذهن خطور میکند که اعلام نتایج از سوی این کمیته نزدیک به یک سال زمان برد و به رغم معرفی نهادهای مقصر برخوردی با نهادها صورت نگرفت. با این اوصاف، در شرایط کنونی سوالهایی مطرح میشود؛ دامنه اختیارات کمیته حقیقت یاب تا کجا است؟ پس از مشخص شدن حقایق پیگیری این اتفاق برعهده چه نهادی است؟
هواپیمای مسافربری مسیر تهران به یاسوج متعلق به خطوط هواپیمایی آسمان در منطقه سمیرم در جنوب اصفهان به کوه دنا برخورد کرد. با اینکه هنوز امدادرسانان به محل سقوط هواپیما نرسیده اند اما به نظر می رسد که تمام سرنشینان این هواپیما جان باخته باشند. در ادامه این اتفاق مجلس شورای اسلامی خبر از تشکیل کمیته حقیقت یاب برای رسیدگی به این اتفاق داد.
زمانی که صحبت از کمیته حقیقت یاب میشود ناخودآگاه بسیاری فاجعه پلاسکو را به خاطر میآورند. کمیته حقیقت یاب پس از یک بررسی طولانی ۱۴ نهاد را به عنوان مقصر آن اتفاق معرفی کرد اما پس از آن اتفاق خاصی در خصوص رخ نداد و برخوردی با مسئولان و نهادهای خاطی صورت نگرفت. این پیش زمینه نگرانیهایی در رابطه با آینده بررسیهای این کمیته در رابطه با سقوط هواپیما ایجاد میکند. آیا ممکن است، نتیجه تحقیقات این تیم به نتیجهای مشابه که همان فراموشی فاجعه است، ختم شود؟ در این میان دامنه اختیارات و توان کمیته حقیقت یاب تا چه حدودی است؟
نعمت احمدی حقوقدان برجسته در گفتوگو با ابتکار در رابطه با این مسئله عنوان کرد: « کمیته حقیقت یاب به تنهایی اختیاری ندارد و اعتبار و اختیار خود را از نهادی که به آن تکیه دارد میگیرد و در این مورد هم مجلس و نمایندگان هستند که به تبع نمایندگی و وکالتی که از مردم دارند، این قضیه را پیگیری میکنند. در حقیقت نمایندگان با توجه به وظیفه ای که برعهده دارند، حق دخالت و اظهارنظر در این حوزه را پیدا میکنند.» وی در ادامه افزود: « وقتی که کمیته حقیقت یابی را تشکیل میدهند، این کمیته فی النفسه جایگاهش را از نمایندگان میگیرد و ابزار دست نمایندگان محسوب میشود. به عبارت دیگر، اهرمی است که نمایندگان مجلس برای بررسی مسائلی که در کشور رخ میدهد دارند.»
این حقوقدان در خصوص کلیت این کمیته مطرح کرد: « این کمیته حقیقت یاب بررسی کارشناسی را انجام میدهد که ممکن است که از سوی مجلس و یا هیات دولت این اقدام را صورت دهد. این کمیته قاضی نیست که در خصوص مسئله قضاوت کند بنابراین حکمی هم صادر نمیکند، تنها بررسیهای خود را ارائه میکند.» از سوی دیگر، رئیس قوه قضائیه از دادستانی کل کشور خواستار تشکیل کمیته حقیقت یاب برای سیدگی این مسئله شد. همان طور که اشاره شد مجلس شورای اسلامی هم اقدامی مشابه داشته است. در چنین شرایطی آیا این موازی کاری ممکن است به زیان پرونده تمام شود؟ احمدی در این رابطه اظهار کرد: «اینکه دو کمیته به صورت موازی در یک پرونده فعالیت داشته باشند، مشکلی ایجاد نمیکند و در مجموع وظیفه دادستانی ورود به این مسئله است و قوه قضائیه کمیته حقیقت یاب ندارد و صرفا برسی موضوع را صورت میدهد، در نهایت هر دو نتیجه دراختیار قوه قضائیه قرار خواهد گرفت.»
نقش دلواپسان در سقوط هواپیما
البته اگر بخواهیم به صورت خاص در خصوص سقوط هواپیماها صحبت کنیم، لازم به یادآوری است که هر چند وقت یک بار این اتفاق رخ میدهد و طبیعی است که این مسئله به فرسودگی ناوگان هوایی ایران باز میگردد. احمدی در این رابطه مطرح کرد: « پس از برجام میخواستیم هواپیما بخریم، برخی معتقد بودند که چرا میخواهید هواپیما بخرید و زیر بار قرض میروید؟ حال، در خصوص این اتفاق اخیر کمیته حقیقت یاب قرار است که چه چیزی را پیدا کند؟ این هواپیما ظاهرا چند هفته پیش به پرواز در میآید اما به دلیل نقص فنی بازمیگردد.
با این اوصاف باید پیدا کرد که چه کسی اجازه پرواز مجدد این هواپیما را داده است؟ هواپیمایی آسمان در حال حاضر به دلیل ناوگان کهنه و فرسودهای که دارد، اجازه پرواز در اتحادیه اروپا را ندارد، این قضیه هم مسئلهای است که باید در نظر داشت.» وی با بیان اینکه در گذشته شرکت هواپیمایی ایران (هما) جزو ۵ شرکت برتر دنیا بود، اظهار کرد: « کمیته حقیقتیاب باید به دنبال این مسئله باشد و این موضوع را بررسی کند که چرا به دولت این امکان را نمیدهند که ناوگان هواپیمایی کشور را نوسازی کنند؟ امروز شما نمیتوانید بگویید که از هواپیما استفاده نخواهم کرد.
خطوط هواپیمایی جزو موارد ضروری است. این کمیته در مرحله نخست شرکت هواپیمایی آسمان را توبیخ خواهد کرد. این اتفاق خروجی نخست کمیته حقیقت یاب است اما اصل مطلب این است که باید به همان مسئله خرید و نوسازی ناوگان هواپیمایی ایران بپردازد.» این حقوقدان خاطرنشان کرد: « ما در حال حاضر با ایرباس قرار داد بستهایم و مجوز خرید را هم گرفته ایم اما الان با این نوسازی مخالفت میشود، در این مرحله هم باید کسانی مورد مواخذه قرار گیرد که بعد از برجام اعمالی را صورت دادند که ناوگانهای ما نوسازی نشد.»
وی در ادامه افزود: «البته کسانی که مخالف نوسازی با همواپیمای ایران بودند را نمیتوان به دلیل این اعتقاد مجازات کرد، چراکه این افراد مسئولیتی را نداشته اند. خروجی نظر کمیتههای حقیقت یاب نتیجهای را در پی ندارد که با مقصرین برخورد کنند. این کمیته حقیقت یاب حقیقت تلخی را برملا میکند که برنامهریزان کشور بتوانند از آن استفاده کنند. در غیر این صورت مانند اتفاق پلاسکو خواهد شد. این کمیته واقعیت موجود را برملا میکند و در معرض افکار عمومی قرار دهد.»
اقدامات لازم پس از ارزیابی کمیته
همواره یکی از انتقاداتی که به اهالی رسانه وارد میدانند این است که در پی هر حادثه خبرنگاران به صورت رگباری به اتفاقی میپردازند اما پس از مدتی آن را فراموش میکنند و دقیقا در مرحلهای که باید پیگیر مطالبات مردم و افراد
آسیب دیده باشند به خصوص پس از اظهارات کمیته حقیقت یاب آن مسئله را فراموش میکنند.
احمدی با بیان اینکه تنها ۱۴ نهاد مقصر فاجعه پلاسکو نبودند بلکه ۱۵ مورد محسوب میشوند، گفت: « مورد پانزدهم اهالی رسانه هستند که ماجرا را رها کردند. فاجعه پلاسکو که رخ داد، درهمان روزهای نخست به آن توجه
شد. بعد از آن دوره تمام داستان رها شد و در پی هر حادثهای که رخ میدهد باید پیگیر باشیم و مطالبات خسارت دیدگان را بررسی کنیم، این قضیه بارها و بارها تکرار شده است و در این میان باید به اهالی رسانه هم تلنگری بزنیم.»
وی تصریح کرد: « باید متعهدانه به این مسائل بپردازیم، حتی در انتقال اولیه اخبار و درخصوص تعداد جان باختگان دقت لازم صورت نگرفت و آمار بسیار ضد و نقیض بود. برای شروع این پیگیری سابقه چندین ساله این هواپیما را باید بررسی کرد و به این مسئله بپردازند که چرا اتحادیه اروپا اجازه پرواز هواپیماهای آسمان را نمیدهد؟ اتحادیه اروپا که با این شرکت دشمنی ندارد، بلکه مقرراتی دارد که این هواپیماها باید ایمنی داشته باشدچه کسانی اجازه پرواز این هواپیماها را در ایران میدهد؟ از سوی دیگر، اخبار مربوط به نقصهای فنی هواپیمای سقوط کرده را هم اهالی رسانه باید بررسی کنند، چه کسی با وجود نقص فنی اجازه پرواز به این هواپیما را داد؟ چطور ممکن است امروزه به رغم وجود تکنولوژی و امکاناتی که در دنیا داریم، یک هواپیما با کوه برخورد کند؟ آیا سیستم راداری مشکلی داشته است؟ برج مراقبتها پس چه میشود؟ اگر اصحاب رسانه به همین دو مسئله توجه داشته باشند از صد کمیته حقیقت یاب تاثیر و نقش بیشتری در بهبود اوضاع خواهند داشت و رسانهها از هر کمیتهای قویتر هستند.»
زهره احدی
- 17
- 3
