جمعه ۲۹ تیر ۱۴۰۳
۱۳:۲۶ - ۲۴ مهر ۱۳۹۶ کد خبر: ۹۶۰۷۰۵۶۴۲
سایر حوزه های اجتماعی

چرا ما ايرانيان نسبت به خود عيب‌جوييم؟

مردم,اخبار اجتماعی,خبرهای اجتماعی,جامعه

«ما ايراني‌ها مرده‌پرستيم»، «ما ايراني‌ها قانون‌گريزيم»، «ما ايراني‌ها رياكاريم»؛ بي‌شمارند عباراتي از اين دست كه در موقعيت‌هاي مختلف در نكوهش خود به كار مي‌بريم. از اين بيشتر آن چيزي است كه در حين ديدن فعلي نابهنجار زمزمه مي‌كنيم؛ «ايراني هستيم ديگر» يا «از ماست كه برماست» و به اين ترتيب رفتارهاي ناشايست را به كل تاريخ و جغرافياي ايران تعميم مي‌دهيم. گاهي هم در تاييد انتقادمان، آن را از قول ديگران، مثلا فلان سياح اروپايي يا فلان مهندس ژاپني، نقل مي‌كنيم.

 

عجيب آنكه برخي جامعه‌شناسان و عالمان علوم انساني فهرستي از اين عيوب را، گاه حتي بي‌ذره‌اي تعمق بيشتر، به نظريه و كتاب تبديل كرده‌اند و از آن جالب‌تر كه ايرانيان از اين قبيل كتاب‌ها به سرعت استقبال مي‌كنند. درحالي كه غالبا وقتي «رياكاري» را تظاهر بيمارگونه صفتِ فرهنگي «رندي» در ايرانيان توصيف كردم كه در صورت سالمش باعث صيانت از فرهنگمان شده، از سوي غالب مخاطبين متهم به خوشبيني شده‌ام؛ گويي در قبال اين همه انتقاد، هرگونه مدح و تعريفي به سرعت واكنش و انكار عمومي را برمي‌انگيزد.

 

چرا ما ايرانيان تا اين اندازه دوست داريم خود را به باد انتقاد بگيريم. معمولا نمي‌شنويم فرانسوي‌ها، بلژيكي‌ها يا انگليسي‌ها آنقدر درباره عيب‌هاي جامعه خود سخن بگويند و اگر چيزي در هزل و هجو مي‌گويند بيشتر درباره ديگران است و كمتر درباره خودشان؛ سوئدي‌ها و فنلاندي‌ها يكديگر را به باد مزاح مي‌گيرند، كشورهاي شمال اروپا جنوبي‌ها را مسخره مي‌كنند يا فرانسويان خلقيات انگليسي‌ها را نقد كرده و به‌عكس، ولي كمتر خود را سرزنش ‌مي‌كنند. پس چرا ما خصوصا وقتي در جمعي غريبه‌ايم براي اينكه باب صميمت و همدلي بگشاييم، صحبت‌هاي‌مان را از اوضاع آب‌وهوا و شرايط سياسي آغاز و به شمردن عيوب ايرانيان ختم مي‌كنيم. البته نيت‌ هريك از ما در عيب‌جويي مشابه نيست؛ برخي به اين شيوه خود را از اتهام مبري مي‌كنيم، برخي منصف جلوه مي‌كنيم و البته معدودي از ما نيت اصلاح داريم.

 

در هر صورت گويي ترازويي در ذهن داريم كه در يك كفه‌اش رويايي از ايران و ايراني بودن است كه لابد روزگاري محقق شده و در كفه ديگرش وضعيت فعلي‌مان. چنانكه گهگاهي ابراز تاسف ما با برشمردن مزيت‌هاي ايران همراه مي‌شود؛ «كشوري كه اينقدر جوان دارد»، «كشوري كه چنين فرهنگ و سابقه‌اي دارد»، «كشوري كه اين همه ثروت و غنا دارد» و... اينها يعني ما از ايران توقع بهشت داريم ولي عجالتا ساكن جهنميم. اما آن بهشت در كجا و كي محقق شده است.

 

حافظ شيرازي نيز همچون ما، مردم زمانه‌اش را سرزنش كرده: «جهان به مردم نادان دهد زمام مراد/ تو اهل فضلي و دانش همين گناهت بس». او از آن بابت كه به مراد نرسيده، ديگران را متهم به قدرناشناسي مي‌كند. ولي آيا اين همان حافظي نيست كه بيش از هر شاعر ديگري با فرهنگ ما عجين است، اين همان حافظي نيست كه همه ما ديوانش را در خانه، بر سر سفره هفت‌سين، سفره شب يلدا و حتي سفره عقد داريم و وقتي عزم مهاجرت مي‌كنيم پيش از هر چيز ديگر در چمدان مي‌گذاريم. اين همان حافظي نيست كه اشعارش را بر سر چهارراه‌ها مي‌فروشيم و خلاصه در همه‌جا و همه حالي همراه ما است.

 

اصلا حافظ خودِ به بيان درآمده ما ايرانيان است نه شاعري در شيراز. حواس‌مان نيست كه آنچه مي‌استاييم حافظي است كه همه ايرانيان در اين چند سده در پديد آوردنش مشاركت داشته‌اند و آنقدر اشعارش را صيقل داده‌اند كه آن را هم‌شأن طبع بلندشان رفعت بخشيده‌اند. براي همين است كه سخنانش بر دل مي‌نشيند و خواندنش همچون حديثِ نفس حال همه ما را خوب مي‌كند.

 

اين ميسر نمي‌شد اگر ايرانيان حافظ را «نقد نمي‌كردند». نقد كردن در اين معني اصطلاح دقيقي است: ظاهر ساختن عيوب و محاسن، تا محاسن بماند و عيوب مرتفع شود. جامعه‌اي كه دايما خود را نقد مي‌كند آنقدر خود را مي‌پالايد تا چيزي ارزنده از خود باقي گذارد. شايد چيزي كه بعد از اينهمه پالايش، مقبولِ طبعش قرار مي‌گيرد جز اندكي نباشد ولي همين اندك ماندگار مي‌شود؛ درست همچون جواهري پرعيار كه معيار توقع نسل‌هاي بعد از خودشان است.

 

وقتي حافظ و فردوسي و سعدي و مسجد شيخ‌لطف‌الله و آيين نوروز را دستاوردهاي خود مي‌دانيم و در يك كفه ترازو قرار مي‌دهيم، طبعا از خود متوقع مي‌شويم و از اينكه به سهم خود يادگاري‌هايي ملي و جهاني باقي ‌نگذاشته‌ايم، روزگار خود را شماتت مي‌كنيم. ازقضا اين همان شيوه‌اي است كه همواره سبب شده به صيد كم قناعت نكنيم و حتي حافظ را هم اعتلا بخشيم؛ به سخن ديگر در پسِ اينهمه عيب‌جويي نوعي كمال‌جويي نهفته است؛ ترسيم افقي دور ولي قابل دستيابي. كمال‌جويي از صفات فرهنگي ما ايرانيان است و حتي در اوج بدگويي و شرمساري از ايران و ايراني بودن، از آنجا كه ناخودآگاه در جست‌وجوي كماليم، آغشته به ايراني بودنيم.

 

ما هرقدر كه در خلاف جهتِ قطار فرهنگ حركت كنيم، باز سوار همين قطار و رهروي همين راهيم، چراكه فرهنگ صاحبخانه وجود ما است. هرچند ظاهرا انتقادات‌مان بهانه‌هاي مختلفي دارد، وليكن تاريخي كه نظر كنيم همان چيزي است كه فرهنگ ايراني را قوام و دوام و اعتلا بخشيده است. ما از رهگذر اين سرزنش‌ها تلويحا به خود و ديگران تذكر مي‌دهيم كه ايراني بودن مسووليت خطيري است و البته گاهي هم بدمان نمي‌آيد خود را از بار اين مسووليت برهانيم. از اين منظر بايد به حالِ جامعه‌ وقتي تاسف خورد كه پر از كاستي است ولي نسبت به عيوب خود نامطلع و بي‌حس است و رويايي براي اصلاح ندارد.

 

سيد محمد بهشتي

 

etemadnewspaper.ir
  • 18
  • 3
۵۰%
همه چیز درباره
نظر شما چیست؟
انتشار یافته: ۰
در انتظار بررسی:۰
غیر قابل انتشار: ۰
جدیدترین
قدیمی ترین
مشاهده کامنت های بیشتر
بزرگمهر بختگان زندگینامه بزرگمهر بختگان حکیم بزرگ ساسانی

تاریخ تولد: ۱۸ دی ماه د ۵۱۱ سال پیش از میلاد

محل تولد: خروسان

لقب: بزرگمهر

حرفه: حکیم و وزیر

دوران زندگی: دوران ساسانیان، پادشاهی خسرو انوشیروان

ادامه
صبا آذرپیک بیوگرافی صبا آذرپیک روزنامه نگار سیاسی و ماجرای دستگیری وی

تاریخ تولد: ۱۳۶۰

ملیت: ایرانی

نام مستعار: صبا آذرپیک

حرفه: روزنامه نگار و خبرنگار گروه سیاسی روزنامه اعتماد

آغاز فعالیت: سال ۱۳۸۰ تاکنون

ادامه
یاشار سلطانی بیوگرافی روزنامه نگار سیاسی؛ یاشار سلطانی و حواشی وی

ملیت: ایرانی

حرفه: روزنامه نگار فرهنگی - سیاسی، مدیر مسئول وبگاه معماری نیوز

شغل های دولتی: کاندید انتخابات شورای شهر تهران سال ۱۳۹۶

حزب سیاسی: اصلاح طلب

یاشار سلطانیبیوگرافی یاشار سلطانی

ادامه
زندگینامه امام زاده صالح زندگینامه امامزاده صالح تهران و محل دفن ایشان

نام پدر: اما موسی کاظم (ع)

محل دفن: تهران، شهرستان شمیرانات، شهر تجریش

تاریخ تاسیس بارگاه: قرن پنجم هجری قمری

روز بزرگداشت: ۵ ذیقعده

زندگینامه امامزاده صالح

باورها و اعتقادات مذهبی، نقشی پررنگ در شکل گیری فرهنگ و هویت ایرانیان داشته است. احترام به سادات و نوادگان پیامبر اکرم (ص) از جمله این باورهاست. از این رو، در طول تاریخ ایران، امامزادگان همواره به عنوان واسطه های فیض الهی و امامان معصوم (ع) مورد توجه مردم قرار داشته اند. آرامگاه این بزرگواران، به اماکن زیارتی تبدیل شده و مردم برای طلب حاجت، شفا و دفع بلا به آنها توسل می جویند.

ادامه
شاه نعمت الله ولی زندگینامه شاه نعمت الله ولی؛ عارف نامدار و شاعر پرآوازه

تاریخ تولد: ۷۳۰ تا ۷۳۱ هجری قمری

محل تولد: کوهبنان یا حلب سوریه

حرفه: شاعر و عارف ایرانی

دیگر نام ها: شاه نعمت‌الله، شاه نعمت‌الله ولی، رئیس‌السلسله

آثار: رساله‌های شاه نعمت‌الله ولی، شرح لمعات

درگذشت: ۸۳۲ تا ۸۳۴ هجری قمری

ادامه
آپولو سایوز ماموریت آپولو سایوز؛ دست دادن در فضا

ایده همکاری فضایی میان آمریکا و شوروی، در بحبوحه رقابت های فضایی دهه ۱۹۶۰ مطرح شد. در آن دوران، هر دو ابرقدرت در تلاش بودند تا به دستاوردهای فضایی بیشتری دست یابند. آمریکا با برنامه فضایی آپولو، به دنبال فرود انسان بر کره ماه بود و شوروی نیز برنامه فضایی سایوز را برای ارسال فضانورد به مدار زمین دنبال می کرد. با وجود رقابت های موجود، هر دو کشور به این نتیجه رسیدند که برقراری همکاری در برخی از زمینه های فضایی می تواند برایشان مفید باشد. ایمنی فضانوردان، یکی از دغدغه های اصلی به شمار می رفت. در صورت بروز مشکل برای فضاپیمای یکی از کشورها در فضا، امکان نجات فضانوردان توسط کشور دیگر وجود نداشت.

مذاکرات برای انجام ماموریت مشترک آپولو سایوز، از سال ۱۹۷۰ آغاز شد. این مذاکرات با پیچیدگی های سیاسی و فنی همراه بود. مهندسان هر دو کشور می بایست بر روی سیستم های اتصال فضاپیماها و فرآیندهای اضطراری به توافق می رسیدند. موفقیت ماموریت آپولو سایوز، نیازمند هماهنگی و همکاری نزدیک میان تیم های مهندسی و فضانوردان آمریکا و شوروی بود. فضانوردان هر دو کشور می بایست زبان یکدیگر را فرا می گرفتند و با سیستم های فضاپیمای طرف مقابل آشنا می شدند.

فضاپیماهای آپولو و سایوز

ماموریت آپولو سایوز، از دو فضاپیمای کاملا متفاوت تشکیل شده بود:

ادامه
نیلوفر اردلان بیوگرافی نیلوفر اردلان؛ سرمربی فوتسال و فوتبال بانوان ایران

چکیده بیوگرافی نیلوفر اردلان

نام کامل: نیلوفر اردلان

تاریخ تولد: ۸ خرداد ۱۳۶۴

محل تولد: تهران 

حرفه: بازیکن سابق فوتبال و فوتسال، سرمربی تیم ملی فوتبال و فوتسال بانوان

سال های فعالیت: ۱۳۸۵ تاکنون

قد: ۱ متر و ۷۲ سانتی متر

ادامه
حمیدرضا آذرنگ بیوگرافی حمیدرضا آذرنگ؛ بازیگر سینما و تلویزیون ایران

چکیده بیوگرافی حمیدرضا آذرنگ

نام کامل: حمیدرضا آذرنگ

تاریخ تولد: تهران

محل تولد: ۲ خرداد ۱۳۵۱ 

حرفه: بازیگر، نویسنده، کارگردان و صداپیشه

تحصیلات: روان‌شناسی بالینی از دانشگاه آزاد رودهن 

ادامه
محمدعلی جمال زاده بیوگرافی محمدعلی جمال زاده؛ پدر داستان های کوتاه فارسی

تاریخ تولد: ۲۳ دی ۱۲۷۰

محل تولد: اصفهان، ایران

حرفه: نویسنده و مترجم

سال های فعالیت: ۱۳۰۰ تا ۱۳۴۴

درگذشت: ۲۴ دی ۱۳۷۶

آرامگاه: قبرستان پتی ساکونه ژنو

ادامه
ویژه سرپوش