به گزارش انتخاب، العربی الجدید نوشت: برای سومین هفته پیاپی، نخستوزیر پیشین عراق، نوری المالکی، تلاش میکند معادله مخالفت با نامزدیاش برای منصب نخستوزیری جدید را در دو سطح داخلی و خارجی بشکند. او طی روزهای گذشته نقشههای جدیدی برای گفتمان رسانهای خود و تیم سخنگویان و اعضای ائتلاف «دولت قانون» ارائه کرده است؛ جریانی سیاسی-انتخاباتی که از حزب الدعوه، قدیمیترین حزب دینی در عراق، منشعب شده است. با این حال، موانع بسیاری مانع از آن شده که او بتواند دیدگاه آمریکا نسبت به خود را تغییر دهد؛ دیدگاهی که با بازگشت او مخالف است و حتی تهدید کرده در صورت ادامه نامزدیاش، بغداد حمایت واشنگتن را در همه سطوح از دست خواهد داد.
در ۲۴ ژانویه گذشته، ۱۰ حزب از مجموع ۱۲ حزب درون ائتلاف «چارچوب هماهنگی» ــ چتر فراگیر احزاب شیعی عراق ــ نوری مالکی را به عنوان نامزد نخستوزیری آینده انتخاب کردند. اما دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، به سرعت به این تصمیم واکنش نشان داد و هشدار داد که اگر مالکی دوباره به قدرت بازگردد، واشنگتن حمایت خود از عراق را متوقف خواهد کرد. ترامپ در پلتفرم خود «تروث سوشیال» نوشت: «آخرین باری که مالکی در قدرت بود، کشور در فقر و هرجومرج گسترده فرو رفت. نباید اجازه داد این وضعیت تکرار شود... به دلیل سیاستها و ایدئولوژیهای دیوانهوارش، اگر او انتخاب شود، ایالات متحده در آینده هیچ کمکی به عراق ارائه نخواهد داد.»
این پست ترامپ، فرصت را برای مخالفان نامزدی مالکی از میان احزاب شیعی همچون «جریان حکمت» به رهبری عمار حکیم و «جنبش صادقون» به رهبری قیس خزعلی فراهم کرد تا حمله رسانهای علیه او را تشدید کنند. همچنین احزاب سنی نیز با نامزدی مالکی مخالفت کردند؛ امری که او را وادار ساخت برای جلب نظر تمامی مخالفانش ظاهر شود.
تغییرات قابل توجهی در گفتمان مالکی دیده شد؛ از جمله تأکید بر انحصار سلاح در دست دولت، اهمیت تقویت ارتش عراق، بهبود روابط با واشنگتن در دولت آینده، رد خشونت و طائفهگرایی، و حتی حرکت به سمت بهبود روابط با دولت جدید سوریه.
«چارچوب هماهنگی» در آزمونی بیسابقه... مالکی یا انسجام ائتلاف؟
عباراتی مانند «گسترش حاکمیت قانون» و «انحصار سلاح» تکرار شد، همراه با سخن از «یک ارتش واحد شامل فرزندان همه مؤلفههای ملت». او همچنین بار دیگر از اهمیت «ساماندهی الحشد الشعبی» سخن گفت؛ موضوعی که واکنشهای منفی برخی نیروهای مسلح را در پی داشت، چرا که این سخنان را امتیازدهی برای دستیابی به دوره سوم نخستوزیری دانستند.
مالکی همچنین کوشید روابط با دولت جدید سوریه را عادیسازی کند؛ در حالی که پیشتر از برجستهترین مخالفان آن و منتقد رئیسجمهور سوریه، احمد الشرع، در چندین مناسبت بود. او موجی از جنجال سیاسی و واکنش در شبکههای اجتماعی برانگیخت، پس از آنکه الشرع را «برادر» توصیف کرد و اعلام آمادگی نمود در صورت پیروزی در انتخابات، روابط دوجانبه با دمشق برقرار کند.
با این حال، با وجود این «امتیازها» برای همسویی با موضع آمریکا و غرب ــ که با سلاح گروههای عراقی مخالفاند و از الشرع حمایت میکنند ــ مالکی در تلاش خود برای تغییر موضع ترامپ موفقیتی کسب نکرد.
جاشوا هریس، کاردار سفارت آمریکا در بغداد، دو هفته پیش از مقر و منزل مالکی در منطقه سبز بغداد بازدید کرد. به گفته منبعی نزدیک به مالکی که با «العربی الجدید» گفتوگو کرده، این دیدار «عبوس و سرد» بوده است. این منبع توضیح داد که مالکی در این دیدار کوشید از طریق هریس باب گفتوگو با دولت آمریکا را بگشاید، اما هریس به او تأکید کرده که «دولت آمریکا معتقد است به سود عراق است که از گزینه نامزدی شما برای نخستوزیری آینده صرفنظر شود.» مالکی در پاسخ گفته است: «این تصمیمی عراقی است و دخالت ایالات متحده به سود منافع آن نیست. همچنین من توان پاسخگویی به مقتضیات مرحله و ایجاد روابط متوازن داخلی و خارجی را دارم.» دیدار به سرعت پایان یافت.
به گفته یکی از اعضای ائتلاف «دولت قانون»، مالکی میخواهد موضع چارچوب هماهنگی در حفظ نامزدی او تثبیت شود، به دو دلیل: نخست آنکه میخواهد با دستیابی به این منصب، مسیر تاریخ سیاسی خود پس از سال ۲۰۰۳ را تغییر دهد؛ تاریخی که همچنان سقوط حدود یکسوم خاک عراق به دست داعش لکهای بر آن است. دوم آنکه او معتقد است پذیرش تصمیم آمریکا به معنای اطاعت از ترامپ است؛ چیزی که نمیپذیرد.
همچنین باور دارد که تسلیم شدن در انتخاب نخستوزیر، میتواند به تسلیم دوباره در انتخاب وزرا و رؤسای نهادهای دولت جدید منجر شود. از این رو همچنان در پی یافتن فضاهایی برای گفتوگو و ارائه تضمین به آمریکا و کشورهای نزدیک و همسایه عراق، بهویژه سوریه است.
اما عضو دیگری از چارچوب هماهنگی اشاره کرد که مالکی «امتیازات شفاهی بسیاری» به کاردار سفارت آمریکا داده و از طریق یک تیم دیپلماتیک کوشیده به دولت آمریکا دسترسی یابد و برنامه دولت جدید خود را که همسو با خواست آمریکاییها در خلاص شدن از گروههای مقاومت و یافتن چارچوبی قانونی برای پایان دادن به جدل پیرامون هیئت الحشد الشعبی است، ارائه کند؛ اما در تمام این تلاشها ناکام مانده است.
او در ادامه به «العربی الجدید» گفت که مالکی ممکن است نامزدی خود را پس بگیرد و این گزینه در غیاب او میان برخی طرفهای ائتلاف مورد بحث قرار گرفته است. تیم مالکی نیز معتقد است که رهبرشان ممکن است هر لحظه کنارهگیری کند و بهانه آن نیز آماده است: اینکه کنارهگیری در راستای «مصلحت ملی» انجام میشود.
در همین راستا، عبدالله الرکابی، پژوهشگر مسائل سیاسی، اشاره کرد که شخصیت مالکی که عراقیها میشناسند، شخصیتی سرسخت است که بهسادگی مواضع خود را تغییر نمیدهد. اما بازگشت او به توصیف احمد الشرع به عنوان «برادر» ــ پس از آنکه پیشتر او را «تروریست» میخواند ــ و سخنانش درباره مهار سلاح گروهها و ساماندهی الحشد الشعبی، در حالی که خود را بنیانگذار این هیئت میدانست، نشاندهنده عمق مخالفت آمریکا، جامعه بینالمللی و حتی بازیگران منطقهای با حضور این شخصیت در رأس قدرت در عراق است. بنابراین تمامی تلاشها و امتیازهای مالکی به شکست انجامیده است.
او به «العربی الجدید» توضیح داد که مالکی از مخالفت آمریکا با خود شوکه شده، زیرا تصور میکرد به آنها نزدیک است و پس از اشغال عراق، دوست آنان به شمار میرفت؛ چرا که با گروههای تروریستی مانند القاعده و نیز گروههای شیعی از جمله «جیش المهدی» به رهبری مقتدی صدر مقابله کرده بود. از این رو طی دو هفته گذشته کوشید پیامهایی درباره دستاوردهایش ــ که زمانی مورد استقبال آمریکاییها بود ــ به واشنگتن برساند، اما یا این پیامها نرسیده، یا اگر رسیده، شرایط در دهه گذشته بهگونهای تغییر کرده که با گذشته تفاوت اساسی دارد.
- 17
- 2
