چهارشنبه ۳۰ خرداد ۱۴۰۳
۱۲:۴۳ - ۰۳ مهر ۱۳۹۹ کد خبر: ۹۹۰۷۰۰۱۶۴
اندیشه سیاسی

(گويا با ما زندگي مي‌كند و همدرد ماست)

انديشه سياسی حضرت سعدی

انديشه سياسی حضرت سعدی,اخبار سیاسی,خبرهای سیاسی,تحلیل سیاسی

شيخ مشرف‌الدين مصلح سعدي متوفي به (۶۹۴ ه.ق) در باب اول كتاب بوستان واژه بسيار نغز و پر مغزي در مورد نظام سياسي به كار برده كه با نگاه زيباشناختي از ملاحت وافري بهره مي‌برد. ايشان در كنار واژگاني چون پادشاه و مالك براي مديريت، اعمال قدرت مشروع و فرمانروايي از مفهوم ملكراني استفاده مي‌كند.

بر همگان آشكار است در دوران معاصر جهت اداره بهتر جوامع لفظ حكمراني را به ادبيات سياسي ورود داده‌اند كه ترجمه انگليسي «Governance» است كه در جاي خود بار معنايي ارزشمندي را البته با يك نقيصه حمل مي‌كند.  از نظر مفهومي، ذهن نقاد و تحليلگر آميخته به فريادي است كه يادگار شيخ اجل جامعيت دارد، چراكه در اداره كشور نمي‌شود همواره حكم داد، بلكه ملك را بايسته است شايسته اداره كرد و به همين سبب ملكراني دموكراتيك جلوه مي‌كند چون رضايت خلق در اين قرارداد عنصر اصلي است و نگاه ارباب و رعيتي و استيلاي روح بردگي در آن ملحوظ و مشهود نيست. منطق هم سعدي را مددكار است. هرچند ايشان از واژه پادشاه و رعيت نيز استفاده‌ها كرده است. 

چراغي كه بيوه زني برفروخت /  بسي ديده باشي كه شهري بسوخت /  از آن بهره‌ورتر در آفاق كيست /  كه در ملكراني به انصاف زيست 

شيخ مشرف‌الدين مصلح سعدي، مولانا جلال‌الدين بلخي، حكيم ابوالقاسم فردوسي، جمال‌الدين ابومحمد الياس بن يوسف بن زكي بن مويد متخلص به نظامي و سيد شعراي ايران زمين خواجه شمس‌الدين محمد بن بهاالدين محمد حافظ شيرازي پنج معمار و مهندس زبان و ادبيات منظوم فارسي‌اند كه مصالح و مواد آثارشان منطبق با فرهنگ اسلام و ايران است.

آثار مذكور حاوي حكمت، كلام، تصوف، فلسفه، عرفان، تفسير، فقه و علم است. در آن ايام مولفه‌هاي تمدن بر بستر و پهنه شعر ريخته مي‌شد تا هم از قبض و بسط گردش دهر و تحريف اديبان سارق در امان بماند و هم به شكلي روانشناسانه پروسه يادگيري معهود و مقيد به روش و نظم باشد. اين ظرفيت در آثار خيام، عطار، رودكي، جامي، ناصر خسرو و شعراي ديگر هم مشهود است، اما افسوس كه باروري تفكر و انديشه سياسي و فرهنگي و اجتماعي از اين آثار در جامعه ايران هرگز لباس تحقيق، خلاقيت و كاربرد وافي نپوشيده است. 

در اين گفتار به خاطر رعايت حال و به ناچار نگاهي مختصر به رساله نصيحه ‌الملوك شيخ شيراز مي‌پردازيم تا شايد سرآغازي بر سرانجام نيك باشد. مدل انديشه سياسي سعدي در رساله موصوف صد و پنجاه مولفه را صاحب است. در آن ايام كه مراودت ايشان با سلاطين و ملكرانان پرفروغ بوده است، دوستان سعدي از وي درخواست كرده‌اند درباره رفتار حاكمان به اندازه فهم زمان قلم بچرخاند و لوحي بر سواد آغشته كند. شيخ اجل بعد از حمد و ثناي خداوند عالم مي‌گويد: پادشاهان را همين بس كه به فرموده رب العالمين عمل كنند كه مي‌فرمايد: «اذا حكمتم بين الناس ان تحكموا بالعدل» 

«و ان‌الله يامر بالعدل و الاحسان». 

با اين وصف شاه‌بيت انديشه سياسي و كليدواژه ملكراني و اساس ملك از منظر ايشان عدل و احسان است. عناويني كه هميشه مايه بقا و نيكنامي حاكمان، شهرياران و نظام‌هاي سياسي بوده و در حال حاضر هم عنصر گمشده ملل و نحل در سراسر عالم است. 

تصور بر اين است اگر عدالت با احسان آميخته نشود حكومت به رمز بقا دست نمي‌يابد. چه بسا در مواقعي اسب عدالت در سياست زين شود، اما عده‌اي به هر دليل نياز به احسان، بخشش و سخاوت و انصاف بيابند. رها كردن آنها در ميان امواج احتياج، لشكري از متعرضان و معارضان را سامان خواهد بخشيد. حكومت وظيفه دارد اين مهم را در دستور كار قرار دهد. حاكمان موظفند آينده‌نگر باشند و فكر زمستان ملك ميهن خود را كنند. شيخ اجل عدالت و انصاف را ضامن پايداري حكومت مي‌داند و عمران، آبادي و زراعت را گرانيگاه رشد و توسعه مي‌پندارد. او را باور بر اين است عدالت ضامن ارزاني و رونق تجارت و تسهيل واردات و صادرات هم هست. 

«پادشاهاني كه مشفق درويشند، نگهبان ملك دولت خويشند. به حكم آنكه عدل، احسان و انصاف خداوندان مملكت موجب امن و استقامت رعيت است و عمارت و زراعت بيش اتفاق افتد. پس نام نيكو و راحت و امن و ارزاني غله و ديگر متاع به اقصي عالم برود و بازرگانان و مسافران رغبت كنند و قماش و غله و ديگر متاع‌ها بياورند و ملك مملكت آبادان مي‌شود و خزاين معمور و لشكريان و حواشي فراخ‌دست، نعمت دنيا حاصل و به ثواب عقبي واصل و اگر طريق ظلم رود برخلاف اين».

سعدي روز پادشاهان را متعلق به خلق مي‌داند و باور دارد، نبايد در ملكراني درخت خست به بار نشاند و همچنين شب را در ارتباط با صاحب حق مي‌داند تا پادشاه از معيار حقانيت خروجي نداشته باشد. در شرح حال عمر عبدالعزيز نقل مي‌كند: «چون از خواب برخاستي بعد از فريضه حق ... يا رب! به آبروي مردان درگاهت و به صدق معامله راستان و پاكان كه توفيق عدل و احسان و انصاف ده و از جور و عدوان بپرهيز مرا از شر خلق و خلق را از شر من نگه‌دار روزي ده و روزي مكن كه دلي از من بيازارد يا دعاي مظلومي در حق من باشد.»

در بند سوم از رساله سعدي به انتقال و جابه‌جايي قدرت و سيال بودن آن باور قطعي دارد؛ «صاحب دولت و فرمان را واجب باشد در ملك و بقاي خداوند تعالي همه وقتي تامل كردن و از دور زمان برانديشيدن و در انتقال ملك از خلق به خلق نظر كردن» در ادامه انديشه سياسي حفظ عزت علما و ائمه دين را سفارش مي‌كند و حكومت را از استصواب به راي آنها بي‌نياز نمي‌داند. تاكيد مي‌كند بايد سلطنت مطيع شريعت باشد و نه شريعت مطيع سلطنت شود. همچنين عمارت مسجد و خانقاه و جسر و آب انبار و چاه‌ها بر سر راه را از امور مهم مملكت مي‌شمارد.

در قسمتي از رساله مذكور نظر بر اين كرده است كه خدمتكاران قديم را كه قوت خدمت نمانده است، اسباب مهيا دارد وآثار پادشاهان قديم را محو نگرداند تا آثار خير او همچنان باقي بماند. تاكيد مي‌كند جليس خدمت پادشاهان كساني سزاوار باشند عاقل، خوبروي، پاكدامن، بزرگزاده، نيكنام، نيك سرانجام، جهانديده و كارآزموده تا هر چه از او در وجود آيد، پسنديده كند؛ در بندهاي ۱۸، ۱۹، ۲۰، ۲۹، ۳۰ و ۳۳ ابراز مي‌دارد. 

«۱۸- خشم و صلابت پادشاهان به كار است نه چندان كه از خوي بدش نفرت گيرند، بازي و ظرافت روا باشد نه چندان كه به خفت عقلش منسوب كنند. 

۱۹- زهد عبادت شايسته است نه چندان كه زندگاني بر خود و ديگران تلخ كند، عيش و طرب ناگزير است نه چندان كه وظايف طاعت و مصالح رعيت در آن مستغرق شود. 

۲۰- عزت و اوقات نماز را نگه دارد و به هيچ از ملاهي و مناهي در آن وقت مشغول نشود. 

۲۹- انوشيروان عادل را كه به كفر منسوب بود به خواب ديدند در جايگاهي خوش و خرم، پرسيدندش كه اين مقام به چه يافتي؟ گفت بر مجرمان شفقت نبردم و بي‌گناهان نيازردم. 

۳۰- هر چه در مصالح مملكت در خاطرش آيد به عمل درنياورد. نخست انديشه كند پس مشورت، پس چون غالب ظنش صواب نمايد ابتدا كند به نام خداي و توكل بر وي. فاذا عزمت فتوكل علي‌الله. 

۳۳- كام و مراد پادشاهان، حلال آنگاه باشد كه دفع بدان از رعيت بكنند چنانكه شبان دفع گرگ از گوسفندان، اگر نتواند كه بكند و نكند مزد شباني حرام مي‌ستاند. فكيف چون مي‌تواند و نكند. ذوالنون مصري پادشاهي را گفت شنيده‌ام فلان عامل را كه فرستاده‌اي به فلان ولايت بر رعيت درازدستي مي‌كند و ظلم روا مي‌دارد، گفت روزي سزاي او بدهم. گفت بلي روزي سزاي او بدهي كه مال از رعيت تمام برده باشد پس به زجر و مصادره از وي بازستاني و در خزينه نهي. درويش و رعيت را چه سود دارد؟ پادشاه خجل شد و دفع مضرت عامل بفرمود در حال؛ 

سر گرگ بايد هم اول بريد 

نه چون گوسفندان مردم دريد» .

آنچه از وصاياي موصوف و همچنين اندرزهاي ديگر كه به خاطر پرهيز از اطاله، اشارتي به آنها نمي‌شود، مي‌شود دليل و برهان اقامه كرد: انسان‌ها در همه اعصار و در اغلب موارد دغدغه واحد دارند و غايت يكي است اما صورت‌‌ها به تلون و رنگ در مي‌آيد و بهتر آنكه انسان عاقل بيشتر از صورت به سيرت انديشد و فهم را از زندان گذشته و حال و آينده رها سازد تا غايت در صورت گم نشود.

etemadnewspaper.ir
  • 16
  • 3
۵۰%
همه چیز درباره
نظر شما چیست؟
انتشار یافته: ۰
در انتظار بررسی:۰
غیر قابل انتشار: ۰
جدیدترین
قدیمی ترین
مشاهده کامنت های بیشتر
زندگینامه امام زاده صالح زندگینامه امامزاده صالح تهران و محل دفن ایشان

نام پدر: اما موسی کاظم (ع)

محل دفن: تهران، شهرستان شمیرانات، شهر تجریش

تاریخ تاسیس بارگاه: قرن پنجم هجری قمری

روز بزرگداشت: ۵ ذیقعده

زندگینامه امامزاده صالح

باورها و اعتقادات مذهبی، نقشی پررنگ در شکل گیری فرهنگ و هویت ایرانیان داشته است. احترام به سادات و نوادگان پیامبر اکرم (ص) از جمله این باورهاست. از این رو، در طول تاریخ ایران، امامزادگان همواره به عنوان واسطه های فیض الهی و امامان معصوم (ع) مورد توجه مردم قرار داشته اند. آرامگاه این بزرگواران، به اماکن زیارتی تبدیل شده و مردم برای طلب حاجت، شفا و دفع بلا به آنها توسل می جویند.

ادامه
محمدعلی جمال زاده بیوگرافی محمدعلی جمال زاده؛ پدر داستان های کوتاه فارسی

تاریخ تولد: ۲۳ دی ۱۲۷۰

محل تولد: اصفهان، ایران

حرفه: نویسنده و مترجم

سال های فعالیت: ۱۳۰۰ تا ۱۳۴۴

درگذشت: ۲۴ دی ۱۳۷۶

آرامگاه: قبرستان پتی ساکونه ژنو

ادامه
فردریش نیچه نگاهی ژرف به زندگینامه و اندیشه‌های فردریش نیچه

تاریخ تولد: ۱۵ اکتبر ۱۸۴۴

محل تولد: روکن، آلمان

حرفه: فیلسوف و منتقد فرهنگی

درگذشت: ۱۹۰۰ میلادی

مکتب: فردگرایی، اگزیستانسیالیسم، پسانوگرایی، پساساختارگرایی، فلسفه قاره‌ای

ادامه
هدیه بازوند بیوگرافی هدیه بازوند؛ بازیگر کرد سینما و تلویزیون ایران

تاریخ تولد: ۲۷ مرداد ۱۳۶۶

محل تولد: بندرعباس، ایران

حرفه: بازیگر سینما، تلویزیون و تئاتر

آغاز فعالیت: ۱۳۹۶ تاکنون

تحصیلات: فارغ التحصیل لیسانس رشته مهندسی معماری

ادامه
سانجیو باجاج بیوگرافی سانجیو باجاج میلیارد و کارآفرین موفق هندی

تاریخ تولد: ۲ نوامبر ۱۹۶۹

محل تولد: هندی

ملیت: هندی

حرفه: تاجر، سرمایه گذار و میلیارد 

تحصیلات: دکتری مدیریت از دانشگاه هاروارد

ادامه
محمد مهدی احمدی بیوگرافی محمدمهدی احمدی، داماد محسن رضایی

تاریخ تولد: دهه ۱۳۶۰

محل تولد: تهران

حرفه: مدیرعامل بانک شهر

مدرک تحصیلی: دکترای اقتصاد واحد علوم تحقیقات دانشگاه آزاد اسلامی تهران، کارشناسی ارشد علوم اقتصادی دانشگاه تهران، کارشناسی اقتصاد بازرگانی دانشگاه شهید بهشتی

نسبت خانوادگی: داماد محسن رضایی، برادر عروس قالیباف، برادر داماد رحمانی فضلی

ادامه
علی عسکری بیوگرافی علی عسکری سیاستمدار ایرانی

تاریخ تولد: ۱۳۳۷

محل تولد: دهق، اصفهان

حرفه: سیاستمدار، نظامی، مدیر ارشد اجرایی، مدیر عامل شرکت صنایع پتروشیمی خلیج فارس

آغاز فعالیت: ۱۳۶۲ تاکنون

تحصیلات: کارشناسی مهندسی برق - الکترونیک، کارشناسی ارشد مدیریت، دکتری مهندسی صنایع - سیستم و بهره‌وری

ادامه
ندا قاسمی بیوگرافی ندا قاسمی؛ بازیگر تازه کار و خوش چهره تلویزیون ایران

چکیده بیوگرافی ندا قاسمی

نام کامل: ندا قاسمی

تاریخ تولد: ۳۰ خرداد ۱۳۶۰

محل تولد: کرمانشاه

حرفه: بازیگر سینما، تلویزیون و تئاتر، مجری و صداپیشه

آغاز فعالیت: ۱۳۸۶ تاکنون

تحصیلات: دکترای شیمی آلی

ادامه
غلامعلی حداد عادل بیوگرافی غلامعلی حداد عادل؛ سیاستمدار ایرانی

تاریخ تولد: ۱۹ اردیبهشت ۱۳۲۴

محل تولد: تهران

حرفه: سیاستمدار ایرانی، عضور مجمع تشخیص مصلحت نظام، دانشیار بازنشسته دانشگاه، رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی و بنیاد سعدی

آغاز فعالیت: ۱۳۵۷ تاکنون

حزب سیاسی: اصولگرا

تحصیلات: لیسانس و فوق لیسانس فیزیک از دانشگاه تهران و شیراز (پهلوی قدیم)، دکتری فلسفه از دانشگاه تهران

ادامه

مجلس

دولت

ویژه سرپوش