آخر شبها، پایتخت تعطیل است؛ درست قبل از اینکه عقربهها به ساعت ٢٤ برسد، رستورانها، سوپرمارکتها و مغازهها کمکم چراغهایشان را خاموش میکنند و آماده تعطیلی میشوند. تعطیلیای که تنها مختص به آنها نیست و درواقع بیشتر صنفها نیز تابع این دستورالعمل اداره اماکن هستند و باید قبل از رسیدن فردا، کار و کاسبی را تعطیل کنند و شهر را خاموش. اما در چند سال اخیر که این اتفاق در تهران و بیشتر شهرهای ایران درحال رخ دادن است، نارضایتیهای شهروندان و حتی برخی از صنفها را در پی داشته است.
به نظر میرسد تهران بهعنوان پایتخت ایران با جمعیت چند میلیونی که انواع زندگی و کسب و کار را در خود جای داده است، نیاز بیشتری به شبزندهداری دارد. این درحالی است که در چندسال اخیر فعالیت برخی از فروشگاهها و رستورانها در ماه رمضان که اجازه دارند تا سحر باز باشند، تجربهای موفقیتآمیز بوده و با استقبال مردم و مغازهداران روبه رو شده است.
با این حال، دو دیدگاه نسبت به شبزندهداری در پایتخت و بازبودن مغازهها و فروشگاهها تا نیمهشب وجود دارد. عدهای معتقدند شبزندهداری و حضور در رستورانها و فروشگاهها تا پاسی از شب یک الگوی غلط است و از طرف دیگر باعث به خطر افتادن امنیت در شهر میشود، اما در مقابل این دیدگاه عدهای دیگر معتقدند مجوز فعالیت ٢٤ ساعته باعث رونق کسبوکار و اشتغالزایی میشود و از طرف دیگر علاوه بر همسوبودن با سبک زندگی تعداد زیادی از مردم به زندگی شهری نشاط بیشتری خواهد بخشید.
کدامیک از این دو دیدگاه مهمتر است؟ آیا شهری مثل تهران که روزهایش از شلوغی لبریز است، به استراحت در شب نیاز دارد یا شبزندهداری در پایتخت میتواند به عدهای که در طول روز فرصت تفریح و رستورانرفتن را ندارند، فرصتی برای استفاده بهتر از ٢٤ ساعت شبانهروزیشان بدهد؟ آیا زیرساختهای شهر برای فعالیت برخی از اصناف مانند رستورانها و سوپرمارکتها فراهم است یا تامین امنیت کلانشهر تهران با باز بودن مغازهها به خطر خواهد افتاد؟
برداشت نخست
در دورانی که بیکاری و مشکلات اقتصادی گریبان مردم را گرفته است، راهکارهای سادهای میتواند نبض اقتصاد را تندتر کند. فعالیتهای شبانهروزی برخی از مغازهها یک راهکار ساده برای رونق کسبوکار است. اگرچه افزایش ساعت کار مغازهداران هزینههای بیشتری را هم به آنها و هم به شهر تحمیل میکند، اما برخی از کارشناسان معتقدند نیازهای شبانه مردم در تهران بهطور قطع میتواند به کسب درآمد بیشتر مغازهداران و رونق اقتصادی و درنهایت اشتغالزایی بینجامد.
برداشت دوم
بدونشک شهر شلوغ و پرجمعیتی مانند تهران سبک زندگی و سلیقههای مختلفی را نیز در خود جای داده است. برخی از مردم به دلیل نوع شغلشان و عدهای دیگر به این دلیل که شبها به دلیل تعطیلی ادارات و سازمانها شهر خلوتتر و آرامتر است، گشت شبانه در خیابانها را به خانهنشینی ترجیح میدهند.
گشتوگذاری که براساس عقربههای ساعت چیده میشود و قبل از اینکه به سینما، تئاتر، پارک و فروشگاهها بروی، باید بدانی که تا ١٢ شب بیشتر وقت نداری و اگر یک جای برنامهات تأخیر داشته باشد، دست آخر ممکن است تشنه و گرسنه در خیابان بمانی. این درحالی است که برخی از مردم در طول شبانهروز به دلایل و گرفتاریهای مختلف ممکن است در نیمه شب نیز ضرورت نیاز به خرید کالا یا رفتن به رستورانی برای صرف غذا داشته باشند.
برداشت سوم
در شهر بزرگی مانند تهران ایجاد امنیت حرف نخست را میزند. همین هم شد که براساس تحقیقات و تجربیات پلیس پایتخت تصمیم بر آن شد فعالیت مغازهها بعد از ساعت ١٢ شب متوقف شود. درواقع براساس این دیدگاه از زورگیریها، قتلها و تجاوزها تا سرقتهایی که معمولا بعد از ١٢ شب اتفاق افتاده است، نتیجهگیری میشود که در نیمههای شب ممکن است امنیت مغازهداران به خطر بیفتد. این درحالی است که در چند سال اخیر طرح «اذان تا اذان» در ماه مبارک رمضان نشان داده که باز بودن مغازهها تا اذان صبح علاوه بر تأثیرگذاری در روحیه مردم و استقبال و شبزندهداری پایتخت در این شبها، میزان جرم و جنایت نیز در شهر کاهش پیدا کرده است.
برداشت آخر
اگر روی دیگر شهر را بشناسید، بهطور قطع در نیمههای شب و در خاموشی و کرکرههای پایین مغازهها میتوان چای و خوراکی را از زیر پل پارک وی، میدان آزادی و خیابان فردوسی پیدا کرد. بساطیهای شبانه چای، جگر و جوجهکباب و سیگار که به شکل زیرزمینی درحال فعالیت در گوشه و کنار شهر هستند. با همه اینها چه باید کرد؟ آیا متولیان این امر میتوانند مسئولان را قانع کنند تا شبهای تهران را برای ایجاد کسبوکار و رونق اقتصادی و همچنین با نشاط کردن چهره شهر روشن نگه داشت؟ آیا زیرساختهای شبزندهداری در تهران فراهم است و راهکار سادهای برای تامین امنیت مردم و مغازهدارانی که میخواهند شبانه در خیابان گردش و کسبوکار کنند، وجود ندارد؟
پیشینه
قانون ٧ ساله تعطیلی مغازهها و فروشگاهها در نیمه شب
تمام سختگیریها برای مردم به خاطر امنیت خودشان است. این شعاری است که نیروی انتظامی بر آن تاکید دارد و به تبع چنین شعاری در زمینه دستورالعمل بستهشدن مغازهها تا قبل از ساعت ١٢شب نیز بیتأثیر نبوده است. با این حال، پس از دوران جنگ تحمیلی عراق علیه ایران و تحول شهرداری چهره شهرها به یکباره عوض شد. در آخرین سالهای دهه ٦٠ و و٧٠ تا اواخر دهه ٨٠ خاموشی شهر تا قبل از ساعت ٢٤ اجباری نبود.
دوران جنگ، دورانی که بهطور قطع برای خیلیها یادآور این است که بعد از شبهای خاموش پایتخت و موشک و خمپاره کمکم کسبوکار مغازهها و رستورانها رونق گرفتند و در تحولی که در شهرداری تهران به وجود آمد، بسیاری از رستورانها و مغازهها تا پاسی از شب نیز میزبان مشتریها بودند. این روند اما بعد از حدود ٢١سال عوض شد و در شهریورماه سال ٨٩ با ابلاغ قانون پايان ساعت كار صنوف، ساعت کاری مغازهها بعد از ساعت ١٢ شب ممنوع اعلام شد.
طبق این بخشنامه مجمع امور صنفي توزيعي و خدماتي تهران پيرو نامه معاونت نظارت بر اماكن عمومي، پليس اطلاعات و امنيت عمومي(پاوا)، فرماندهي انتظامي تهران بزرگ(فاتب)، فعاليت شبانهروزي تمامی صنوف داراي مجوز را از اول مهرماه سال ١٣٨٩ تا اطلاع ثانوي به حالت تعليق درآورد.
بر همین اساس ساعت فعاليت صنوف ساعت ٢٤ تعيين شد و طبق این بخشنامه هيچ يك از صنوف بعد از موعد مقرر حق فعاليت نداشتند. از طرف دیگر نیز در این بخشنامه مشخص شده بود که در صورت مشاهده هرگونه تخلف برابر با ضوابط با مغازهداران و کسبهای که بعد از این ساعت به فعالیت بپردازند، برخورد قانوني خواهد شد. حالا بیش از ٧سال از ابلاغ این بخشنامه و اجرای چنین قانونی در پایتخت ایران میگذرد، اتفاقی که در چندسال اخیر بحثها و سروصدای زیادی را در بین کسبه و اصناف به راه
انداخته است.
نظر موافق
شهر شبزندهدار امنتر است
زهرا نژاد بهرام، عضو هیأت رئیسه شورای شهر تهران| همواره انتظار مردم از جامعه و مسئولان این است که اولویت حل مشکلات و آسیبهای جامعه با فقر، کودکان کار، کارتنخوابها و معتادان و از این دست مصایب باشد، درحالیکه گاهی مشکلات در چرخهای میچرخند که اگر یک سوی آن را حل کنی، سوی دیگر آن هم حل خواهد شد.
درست مثل همین انتظاری که بسیاری از مغازهداران و مردم برای شبزندهدارشدن پایتخت دارند. شبزندهداری پایتخت علاوه بر بالا رفتن روحیه و نشاط چهره شهر باعث رونق اقتصادی و اشتغالزایی خواهد شد، موضوعی که زهرا نژادبهرام، عضو هیأت رئیسه شورای شهر تهران به آن اشاره میکند و دراینباره به شهروند میگوید: «من معتقدم شهر ٢٤ساعته است و باید از تمام ظرفیتهای پایتخت در طول شبانهروز استفاده کرد. شهرهای بزرگ و درواقع پایتختهایی که جمعیت زیادی دارند، از شهرهای دیگر متفاوت هستند، بنابراین شهر تهران با وجود مهاجران زیادی که در خود جای داده است، ظرفیتهای زیادی برای کسبوکار در طول شبانهروز دارد.»
نژادبهرام معتقد است پایتخت در طول شبانهروز باید پاسخگوی همه نیاز شهروندان باشد و دراینباره میافزاید: «نیازهای شغلی و سلایق مردم متفاوت است، بنابراین بهطور قطع خیلی از مردم نیاز به زندگی شبانه، گردش و تفریح یا رفتن به رستوران و فروشگاه موادغذایی در نیمه شب را هم پیدا خواهند کرد.
از طرف دیگر تهران یک مقصد گردشگری محسوب میشود و به همینخاطر باید پاسخگوی نیاز اقشار مختلف جامعه و حتی مسافران باشد. با این رویکرد باید گفت شهری که شبش زنده باشد، امنیت نیز در آن بیشتر وجود دارد. من معتقدم بسیاری از اتفاقات در عدمنظارت اجتماعی به وقوع میپیوندد. شهر تهران با توجه به وسعت و ازدیاد جمعیتی که دارد، دچار آسیبهای مختلف است، اما هر چقدر میزان نظارت اجتماعی بیشتر باشد، امکان برقراری امنیت و ایجاد ظرفیتهای متناسب برای زیست مطلوب شهری دورن شب نیز بیشتر فراهم میشود.»
در شرایط کنونی مردم دو نیاز اساسی دارند؛ نخست حل مشکلات اقتصادی و دوم نشاط و تفریح. با این تعریف رونق شبزندهداری در تهران تا حدودی میتواند یک تیر با دو نشان باشد. این عضو هیأت رئیسه شورای شهر در پایان به «شهروند» قول پیگیری این موضوع را در شورای شهر تهران میدهد و در اینباره اظهار میکند: «من معتقدم خوب است که تهران شبهای زندهای داشته باشد. این اتفاق باعث رونق چرخه اقتصادی بسیار مطلوبی میشود و حتی ایمنی شهر را نیز تضمین خواهد کرد. با توجه به رویکردهایی که در دوران عضویتم در شورای شهر دارم، یکی از اولویتهای من تا حدودی که در حوزه اختیارات من و شورای شهر تهران است، مطرحکردن موضوع شبزندهداری و بیداری پایتخت است. امیدوارم این موضوع بهزودی از طرف متولیان نیز مورد توجه قرار بگیرد و اجرایی شود.»
نظر مخالف
شبزندهداری خلاف قوانین است
عبدالمقیم ناصحی رئیس سابق کمیسیون فرهنگی-اجتماعی شورای شهر تهران| شب و تاریکی با خودش محدودیتهایی را هم میآورد. هر چه عقربههای ساعت به سیاهی و تیرگی شب نزدیک شود، انگار نیاز بیشتری به مراقبت وجود دارد. همین هم شده که پلیس امنیت تهران برای برقراری امنیت در شهر گشتهای ویژه شبانه را راهی خیابانها میکند. خودروهایی که علاوه بر نظارت شهر و مردم، مغازهها را نیز کنترل میکنند.
عبدالمقیم ناصحی، رئیس کمیسیون فرهنگی-اجتماعی شورای شهر چهارم تهران یکی از کسانی است که بشدت با موضوع فعالیت شبانه مغازهها و شبزندهداری در پایتخت مخالف است و دراینباره به «شهروند» میگوید: «پلیس امنیت یک ساعت خاص و معینی را برای فعالیت اماکن عمومی و کسبه مقرر کرده است. این موضوع بهطور قطع طی کارهای کارشناسی و تجربه پلیس به صورت اجرایی درآمده است، بنابراین باید به قانون احترام بگذاریم.
در دل شب پلیس امنیت میخواهد امنیت شهر را تامین کند، این رفتوآمدها و شلوغی شهر باعث اخلال در کار پلیس خواهد شد. بههرحال چندسال پیش چنین قانون و ساعت کاری برای مغازهها و رستورانها وجود نداشت و من معتقدم قطعا در آن زمان این روش ایرادات و اشکالاتی داشته است که پلیس اماکن و نیروی انتظامی چنین بخشنامهای را به اصناف صادر کردند.»
ناصحی میگوید این موضوع در همهجای جهان اتفاق میافتد: «چندسال پیش که برای شرکت در برنامهای به وین، پایتخت کشور اتریش سفر کرده بودم، با کمال تعجب دیدم در این شهر مغازهها و شهر قبل از ساعت ٩ شب تعطیل میشوند. وقتی علت این موضوع را پرسیدم، متوجه شدم که در این کشور قانون این است و همه نیز ملزم به رعایت آن هستند. بنابراین تعطیلی و شبزندهدار نبودن شهر یک تجربه جهانی است و تنها مختص ایران نیست.»
این عضو سابق شورای شهر در پایان با تاکید بر اینکه باید به قوانین احترام بگذاریم، میافزاید: «مردم میتوانند مایحتاج خودشان را در طول روز تهیه و برنامههایشان را در ٢٤ساعت شبانهروز طوری تنظیم کنند تا بتوانند هم به برنامه و تفریحشان برسند و هم طبق قوانین اماکن به قانون احترام بگذارند.»
نظر کارشناس
غذا و رستوران یکی از نیازهای ٢٤ ساعته مردم است
سیدعلیاصغر میر ابراهیمی رئیس اتحادیه رستورانداران و سلفسرویس| تقاضا وجود دارد اما عرضهای نیست. تعداد زیادی از مردم از بازبودن رستورانها و مغازهها تا ساعاتی پس از نیمه شب استقبال میکنند، بنابراین با توجه به این نیاز روز جامعه شاید بتوان با استراتژی و برنامههای نظارتی این قوانین سختگیرانه را تغییر داد. سیدعلیاصغر میرابراهیمی، رئیس اتحادیه رستورانداران و سلفسرویس یکی از کسانی است که سالها تجربه کار کردن با رستورانداران مختلف سطح شهر را دارد.
او دراینباره به شهروند میگوید: «تهران یک کلانشهر بزرگ و پرجمعیت است که انواع و اقسام سلیقهها و نیازها را در خود جای داده است. در شرایط کنونی رستورانها یکی از مکانهای مورد استقبال و حتی تفریحی و وقتگذرانی برای مردم محسوب میشوند، بنابراین در کلانشهری مثل تهران که مقصد گردشگری و حتی امور کاری مردم کشور نیز محسوب میشود، باید برخی از این رستورانها به صورت ٢٤ ساعته باز باشند و به مشتریان و مسافران سرویس بدهند.»
میرابراهیمی معتقد است تعداد مشخصی از رستورانها میتوانند برای مردم باز باشند و دراینباره میافزاید: «چند سال پیش روال ساعت کاری رستورانها در تهران اینگونه نبود و مشکل خاصی هم وجود نداشت. اما در سالهای اخیر این قانون باعث اعتراض تعداد زیادی از رستورانداران و حتی مردم شده است. من بهعنوان رئیس اتحادیه با عرضه و تقاضا در این نوع مشاغل آشنایی کامل دارم و میدانم هم مغازهداران موافق تغییر ساعت کاریشان تا پاسی از شب هستند و هم مردم متقاضی استفاده از رستورانها بعد از ساعت ١٢ شب.»
رئیس اتحادیه رستورانداران و سلفسرویس با تاکید بر اینکه بازبودن و فعالیت شبانهروزی برخی از رستورانها باعث ایجاد شغل و رونق کسبوکار میشود، اظهار میکند: «تقاضا نسبت به خرید شام و غذا در تهران بالاست. همین الان با توجه به اینکه رستورانها اجازه فعالیت بعد از ساعت ١٢ شب را ندارند، برخی از افراد به طور مشخص در داخل خانههایشان غذا میپزند و از طریق کانالهای تلگرامی یا اپلیکیشنهای موبایل آنها را در هر ساعت از شبانهروز به دست مشتری میرسانند.
خب این اتفاقها مردم را خانهنشین میکند و از طرف دیگر بابت تهیه و ارسال غذاهایشان هزینه پیک را نیز متحمل میشوند. بنابراین خوب است با تحلیل این مسائل و مشکلات و اتفاقاتی که زیر پوست شهر میافتد، راهکار دیگری را جایگزین شرایط فعلی کنیم، چراکه به تبع رستورانهایی که مجوز وزارت بهداشت و فعالیت دارند و زیر نظر اتحادیه کار میکنند، بهطور قطع سرویس و امنیت بیشتری را به مشتریان خود میدهند تا رستورانهای زیرزمینی. همه این مسائل نشان میدهد نیاز مردم به صرف غذا تنها مختص به ساعتی خاص نیست و افراد مختلف با توجه به سبک و شرایط زندگیشان نیازمند تامین نیازها در ٢٤ ساعت شبانهروز هستند.»
تجربه دیگران
پایتختهای بیدار
برخی از پایتختها و شهرهای بزرگ جهان معروف به بیداری هستند، به این معنی که خواب و تعطیلی در آنها معنا ندارد و فروشگاهها، رستورانها، سینماها و مراکز مختلف تفریحی و فرهنگی ٢٤ ساعته به مردم و مشتریانشان سرویس میدهند.
آلمان: برلین پایتخت شهر آلمان و دومین شهر بزرگ اتحادیه اروپا یکی از پایتختهای بیدار جهان محسوب میشود. این پایتخت صنعتی و بزرگ یکی از قدرتمندترین اقتصادهای جهان را دارد. در این شهر بزرگ که مملو از شگفتی است، فعالیت شبانه بسیاری از مغازهها و فروشگاهها آزاد است. از خانه موسیقی گرفته تا کافهها، دوناتفروشیها و باشگاههای ورزشی. درواقع در این شهر بعد از اتمام ساعت کاری بسیاری از مراکز تفریحی و رفاهی میزبان مردم این شهر تا پاسی از شب هستند.
تایلند: بانکوک و پاتایا مقصد گردشگری میلیونها توریست در سال هستند. همین هم شده که این شهرها به زندگی شبانه شهرت دارند و تا پاسی از شب مراکز تفریحی این شهر میزبان مشتریان است، از بازارهای شبانه گرفته تا رستورانها وکافهها که تا نزدیک صبح به توریستهای خود سرویس میدهند. این اتفاق باعث رونق اقتصادی کسبوکار و اشتغالزایی برای شهروندان تایلندی شده است.
مصر: قاهره پایتخت پرجمعیت این کشور به شهر شبزندهدار شهرت دارد. مردم قاهره در نیمههای شب تازه از خانههایشان بیرون و به رستوران و فروشگاهها میروند. در پایتخت مصر یکی از مهمترین منابع درآمدی گردشهای شبانه مردم و توریستها محسوب میشود. جالب است بدانید کافینتهای این شهر یکی از شلوغترین مکانها و اوج مصرف اینترنت از ساعت ٧ شب تا ٧ صبح است.
بهناز مقدسی
- 12
- 4
