همزمان با روز درختکاری ۱۵ اسفند ماه۱۳۹۷، شورای شهرتهران به رغم مخالفتهای اکثریت اعضای خود، مصوب کرد تا ۶۲ باغ از «باغات تهران» به منظورساخت وساز تخریب شوند. اگرچه این تصمیم بر اساس گفتههای اعضای شورای شهر و مشخصا معاون نظارت شورا، انتخاب بین بد و بدتر بود اما درعمل منجر به گرفتن تصمیم برای نابودی ۶۲ باغ دیگر درپایتخت شد، آن هم در شرایطی که حفظ باغات برای تهرانِ از نفسافتاده از نظرهوا، ناهمگون از نظر شهرسازی و فقیرازنظر منابع طبیعی و باغات، ضرورتی اجتنابناپذیر است. تصمیماتی که به نظر میرسید در این دوره از مدیریتشهری (شورای شهر و شهرداری تهران) شهر تهران به صورت رسمی کمتر با آن مواجه شود.
این تصمیم آن هم در روز درختکاری و در روزهای پایانی سال، شوکی برشهرناهمگون از نظر شهرسازی وشهروندان علاقهمند به حفظ تهماندههای میراث طبیعی تهران وارد آورد. گفته میشود، نتایج این تصمیم در سالهای آتی و بعد از ساخت وسازهای دوباره و تخریبهای پیدرپی باغات تهران آشکار خواهد شد. درعین حال نباید از نظر دور داشت که این تصمیم سرنوشتساز برای پایتخت در روزهای پایانی سال درهیاهوی تدارک برای سال جدید، افزایش ارز و نوسانات آن، گرانی بازارو مشکلات جامعه کارگری ایران تا حد فراوانی گم شد.
به دلیل اهمیت موضوع نقطه نظرات محمدسعید ایزدی دبیر سابق شورای عالی شهرسازی و معماری ایران را جویا شدیم. ایزدی در این رابطه به «آرمان» میگوید: برای رفع بسیاری از مشکلاتی که در پایتخت در حوزه حفاظت و صیانت از باغات و در کل میراث طبیعی وجود دارد، نیازمند اتفاقنظر بین شهرداری و شورای شهرهستیم و نباید این موضوع نباید دستمایه اختلافات سیاسی شود به این معنی که چنین مساله مهمی نباید درگروامضاهای سیاسی باشد.
به گفته دبیر سابق شورایعالی شهرسازی و معماری ایران هماکنون به نظر میرسد بین شهرداری و شورایشهر اتفاق نظر وجود ندارد. ایزدی با اشاره به اینکه به دلیل نبود اتفاق نظر بین شهرداری و شورای شهر، یک روز خبر لغو مصوبه «برج باغ» و روز دیگر خبر صدور مجوزساختوسازدر باغها به گوش میرسد، تصریح میکند: لازمه رسیدن به اجماع بین شهرداری و شورایشهر، تبعیت از قوانین موجود و بالادستی است. درعین حال، طرح تفصیلی نیز که جزو اسناد قابل استناد برای گرفتن تصمیمهای مهم است، اگرچه نسبت به طرح جامع انحرافاتی دارد اما باز هم شرایط را برای حفظ باغات و صیانت از آنها، فراهم میکند که باید ملاکعمل قرار گیرد.
ایزدی مشکلات کنونی را در تخریب باغات و سایر منابع و ثروتهای طبیعی، نادیده گرفتن اسناد بالادستی عنوان میکند و میافزاید: متاسفانه، شهرداریهای مناطق با صدور مجوزهای ساختوساز برخلاف آنچه که در طرحهای مصوب بالادست(طرح جامع و طرح تفصیلی) آمده است، زمینه تخریب باغات را فراهم میکنند. دبیر سابق شورای عالی شهرسازی و معماری ایران بخش دیگری از مشکلات شهرداریها را ناتوانی در فراهم کردن منابع مالی برای تملک باغات و تخصیص آنها به عرصههای عمومی عنوان میکند.
ایزدی میگوید: به نظر میرسد، شهرداری به عنوان یک اولویت امکان فراهم کردن منابع مالی را برای تملک باغات ندارد. تملک باغات و تبدیل آنها به عرصههای عمومی امکانی است که شهرداری در حال یافتن راهکارهایی برای آن است. وی به تجربه مشابه خود زمانی که عهدهدار مسئولیت در شورایعالی شهرسازی و معماری بود اشاره میکند و میافزاید: قرار بود توتستانها و باغهای خرمالودر«کن» در شمال غرب تهران تبدیل به عرصه عمومی و پارک عمومی شود که لازمه تحقق چنین سیاستی پشتوانههایی بود که باید به شکل منابعی دراختیار مدیریت شهری قرار میگرفت، که به دلیل وجود نداشتن منابع مالی، شهرداری از اجرای چنین طرحی امتناع کرد.
تعیین ابزارهای مالی
ایزدی تصریح میکند: همراستایی و همنظری در مدیریتشهری استناد و تبعیت ازطرحهای بالادست و همچنین تعیین ابزارهای مالی برای به اجرا درآوردن طرحها و ایدهها میتواند قدرتی را به مدیریت شهری برای حفاظت ازباغات در نقطه نقطه شهر تهران بدهد. وی درادامه، یکی ازمشکلات موجود راهمرای نبودن شهرداری مناطق با مدیریت ارشد شهرداری و شورای شهرعنوان میکند و میافزاید: متاسفانه شهرداری مناطق برای تامین مالی حاضرند به هرکاری دست بزنند، حتی واگذاری باغات برای ساختوساز و همین موارد است که مشکلات متعددی را ایجاد کرده است.
دبیر سابق شورایعالی شهرسازی و معماری ایران تاکید میکند: متاسفانه شورای شهر، اختیارات لازم و کافی، برای جلوگیری ازروند تغییرسریع کاربری منابع طبیعی و باغات باقیمانده در تهران را ندارد که باید با ابزاری این امکان فراهم شود. درعین حال، متاسفانه رویه اشتباهی حاکم شده است و شهرداری مناطق نیز از شهرداری و مدیریت ارشد آن تبعیت نمیکنند. رویه اشتباهی حاکم شده که باید تلاش کرد تا اصلاح شود. وی در عین حال، تغییر رویههای حاکم در شهرداریها را کاری زمانبر، پیچیده و دشوارمیداند و میگوید: باید با ابزار نظارتی قوی و روشهایی جایگزین تلاش شود تا سیاستها و برنامههای شورای شهر در صیانت از باغات و میراث طبیعی از سوی شهرداران مناطق عملیاتی و اجرایی شود.
صیانت از منابع طبیعی
وی همچنین در این ارتباط که کلانشهرها برای احیای منابع طبیعی و کاستن از ضریب تراکم بناهای ساختمانی و افزودن به تراکم فضای سبز و مظاهر طبیعی چه مشکلاتی دارند و چگونه میتوان به آنها کمک کرد، میگوید: مشاهده طرحهای جامع کلانشهرهایی همچون تهران، تبریز و شیراز و سایر کلانشهرها نشان میدهد که توجه کافی به منابع طبیعی که میتواند باغات، رودخانهها و روددرهها باشد از جمله حاشیه رودخانه زایندهرود، روددرههای تهران و باغات قصرالدشت شیراز نشده است. وی میافزاید: منابع طبیعی از جمله باغات، رودخانهها و رود درهها، ثروتهای طبیعی هستند که متاسفانه بهرغم اهمیت، مورد کمتوجهی قرار گرفتهاند. درحالی که اگراین ثروتها، مراقبت و حفاظت شوند، نقش موثری درکاهش هدررفتن ثروتهای ملی ایفا میکنند.
تجدیدنظر در طرحها
ایزدی پیشنهادهای خود را نیز ارائه میدهد و میگوید: به نظر میرسد در شرایط فعلی نیازمند تجدیدنظر در تهیه طرحهای توسعه و عمران هستیم. این تجدیدنظر باید با رویکرد حفاظت و صیانت از ثروتهای طبیعی همچون باغات، رودخانهها و رودکنارهها باشد. وی همچنین در حوزه مدیریت اجرایی برای حفاظت و صیانت از ثروتها و میراثطبیعی، بهرهمندی از روشهای خلاقانه را موثر میداند و تاکید میکند: تصور دولت و شهرداری ثروتمند که بتواند از منابع طبیعی محافظت کند در شرایط کنونی تصوری ناصحیح است.
در حال حاضر، شرایط کشور و مدیریت شورای شهر و شهرداریها نشان میدهد که این منابع وجود ندارد و بنابراین باید به دنبال راه حلهای دیگری برای حفاظت از این میراث طبیعی باشیم که مشارکت مردمی نیز درآن دیده شود. به گفته ایزدی، راهحلهایی که در دنیا تجربه شده و میتوان از آنها استفاده کرد، مشارکت مردم درحفظ باغات شخصی است. بدین منظور میتوان پارکهای موضوعی تعریف کرد و با فراهم کردن امکاناتی برای فعالیتهایی جذاب برای مالکان امکان حفاظت از باغات را ایجاد کرد.
دبیر سابق شورایعالی شهرسازی و معماری ایران همچنین دربیان نقطه نظرات خود درارتباط با تصمیم شورای شهربرای موافقت با ساخت وساز در ۶۲ باغ پایتخت میگوید: این تصمیم، تناقضی آشکاربین صحبتها با عمل است. همواره گفتهام که شورایشهردرگیر شعارزدهگی است. بدین معنا که پشت تریبون شعار حفاظت ازبافت تاریخی، صیانت از باغات را میدهیم ولی درعمل آنچه که رخ میدهد خلاف گفتههاست. ایزدی تصریح میکند: موضوع حفظ و صیانت از میراث طبیعی از جمله باغات، رودخانهها و رود درهها باید به مطالبه عمومی مردم از مسئولان تبدیل شود.
مژده نوروزی
- 15
- 6
