مجازات جرم قتل عمد

برای قتل عمد سه حالت را می‌توان در نظر گرفت: حالت نخست، حالتی است که شخص قصد کشتن شخص دیگری را دارد؛ اعم از این‌که فعل و رفتار و عملی که برای این کار انجام می‌دهد به لحاظ عرفی کشنده باشد یا نباشد؛

به‌عنوان مثال شخص الف قصد کشتن (قصد نتیجه، قصد سلب حیات، قصد وقوع جرم قتل) شخص ب را دارد؛ اعم از این‌که این قصد را با فعلِ عرفاً کشنده انجام بدهد (مثل پرتاب از بلندی یا شلیک گلوله) یا با فعلِ عرفاً غیرکشنده (مثل مشت زدن به کتف). تشخیص این‌که چه عمل و رفتاری کشنده یا غیرکشنده است با عرف است. در این‌جا آنچه اهمیت دارد، این است که شخص الف قصد کشتن شخص ب را دارد و صرف این قصد کافی است تا عمل او جرم قتل عمدی محسوب شود. حالت دوم، حالتی است که شخص قصد کشتن شخص دیگری را ندارد، درحالی‌که قصد فعل یعنی قصد انجام عملی را که به لحاظ عرفی کشنده است، داراست؛ به‌طور مثال شخص الف بدون آن‌که قصد کشتن شخص ب را داشته باشد،

او را هل می‌دهد و شخص ب به خاطر اصابت با جدول کشته می‌شود. نظیر این نوع از قتل را در بسیاری از موارد در نزاع و دعوای خیابانی دیده‌ایم. یعنی حالتی که شخص، قصد کشتن مقتول را نداشته اما عملی انجام داده که به لحاظ عرفی مرگ‌آور یا کشنده است. آنچه در این‌جا اهمیت دارد، این است که شخص الف به کشنده بودن عمل خود آگاهی داشته باشد. حالت سوم، حالتی است که شخص نه قصد کشتن شخص دیگری را دارد و نه عمل و رفتار او به لحاظ عرفی کشنده است. اما وقوع این عمل نسبت به یک شخص خاص که دارای وضع خاص مثل کهولت سن، بیماری و... است، به لحاظ عرفی کشنده و سبب قتل می‌شود؛ مثلا شخص الف قصد کشتن شخص ب را ندارد، فعل و رفتار او هم به لحاظ عرفی کشنده نیست، اما به خاطر وضع خاصی که شخص ب داشته؛ مثلا پیر یا بیمار یا صغیر بوده و... عمل شخص الف کشنده محسوب می‌شود. در این‌جا آنچه مهم است، علم و آگاهی شخص الف به وضع خاص شخص ب است که باید ثابت شود؛

یعنی ثابت شود که شخص الف می‌دانسته که شخص ب در یک وضع خاص به سر می‌برد و انجام چنین عملی سبب مرگ او می‌شود. در غیر این‌صورت، اصل بر عدم علم و آگاهی شخص الف است و اگر نتوان علم و آگاهی او را ثابت کرد، قتل واقع شده عمدی نیست. جرم قتل عمد در هر سه حالت گفته شده، دارای مجازات قصاص نفس است؛ یعنی اولیای دم مقتول (مقصود از اولیای دم، ورثه شخص مقتول به‌جز زوج و زوجه است) می‌توانند خواهان قصاص یعنی کشتن قاتل شوند. البته در مواردی دو طرف می‌توانند صلح و گذشت کنند یا این‌که به جای قصاص،

دیه برای مقتول اخذ کنند که طبق آخرین نرخ اعلام شده در‌ سال ۹۵، دیه انسان کامل ۱۹۰‌میلیون تومان است که در جنایات عمدی‌ای که مستوجب قصاص قاتل است اما قصاص صورت نگرفته و دیه باید پرداخت شود، ظرف یک سال باید به خانواده مقتول تأدیه شود. از سوی دیگر در چنین فرضی که شخص مرتکب قتل عمد شده اما قصاص صورت نمی‌گیرد، علاوه بر پرداخت دیه، مرتکب به مجازات به ۳ تا ۱۰‌سال حبس نیز محکوم می‌شود.