به گزارش فرادید، زمانی که دانشمندانِ National Center for Wildlife در عربستان سعودی در سالهای ۲۰۲۲ و ۲۰۲۳ در حال بررسی غارها برای جستوجوی حیاتوحش بودند، با موردی عجیب روبهرو شدند: هفت یوزپلنگ که بهطور طبیعی در پنج غار نزدیک شهر شمالی عرعر در عربستان مومیایی شده بودند. بقایا تا حد زیادی سالم بودند و بافت نرم و اسکلتها بهخوبی حفظ شده بودند. اکنون تحلیل DNA سه مورد از این مومیاییها نکتهای را آشکار کرده که به گفته پژوهشگران میتواند به بازمعرفی یوزپلنگها در طبیعت شبهجزیره عربستان کمک کند.
یوزپلنگها زمانی در بخشهای گستردهای از آفریقا و قسمتهایی از آسیا میزیستند، اما اکنون تنها در ۹ درصد از گستره تاریخی خود یافت میشوند. پیشتر گمان میرفت یوزپلنگ آسیایی با نام علمی Acinonyx jubatus venaticus تنها زیرگونهای بوده که تاکنون در عربستان سعودی حضور داشته است. این گونه اکنون در وضعیت «بهشدت در معرض خطر انقراض» قرار دارد و جمعیت کوچکی از آن در حیاتوحش ایران باقی مانده است. در سراسر شبهجزیره عربستان، یوزپلنگها در دهه ۱۹۷۰ «منقرضشده محلی» تلقی شدند.
اما هنگامی که پژوهشگران سه مومیایی را تحلیل کردند، دریافتند دو نمونه قدیمیتر از دید ژنتیکی به زیرگونه Acinonyx jubatus hecki که با نام یوزپلنگ شمالغرب آفریقا شناخته میشود، نزدیکتر هستند.
این یافتهها نشان میدهند دستکم دو زیرگونه یوزپلنگ زمانی در شبهجزیره عربستان میزیستند. این کشف میتواند به تلاشها برای بازمعرفی آنها کمک کند، زیرا اکنون دانشمندان میدانند کدام تبارهای یوزپلنگ پیشتر در این منطقه زیستهاند و شواهدی از موفقیت آنها در این ناحیه یافتهاند.
احمد البوق، نویسنده اصلی مطالعه و پژوهشگر بومشناسی گفته: «این موضوع بسیار شگفتانگیز بود. این یافته نخستین مورد مستندسازیشده از مومیاییشدن طبیعی در یوزپلنگها و نخستین شاهد فیزیکی از حضور زیرگونههای یوزپلنگ در شبهجزیره عربستان است. افزون بر این، استفاده یوزپلنگها از غار یک رفتار بسیار عجیب است که هم خودِ این کشف و هم زمینه وقوع آن را کاملاً غیرمنتظره میکند.»
پژوهشگران در حال بررسی این موضوع هستند که چرا یوزپلنگها وارد غارها شده و از آنها استفاده کردهاند؛ آنها باور ندارند این اتفاق تصادفی بوده یا برای انزوا در آستانه پایان عمر انجام شده است. با این حال، به گفته البوق، محیط غار و شرایط بسیار خشک آن در مومیاییشدن یوزپلنگها نقش داشته است.
در کنار هفت مومیایی یوزپلنگ، پژوهشگران در داخل غارها با بقایای اسکلتی ۵۴ گربهسان دیگر هم روبهرو شدند. نویسندگان مطالعه پنج مورد از آنها را تاریخگذاری کردند و دریافتند قدیمیترین آنها حدود ۴۰۰۰ سال قدمت دارد. دو مومیایی که تحلیل شدند، قدمتی حدود ۱۳۰ تا ۱۸۷۰ سال دارند. نویسندگان قصد دارند مومیاییها و قطعات اسکلتی باقیمانده را برای شناسایی احتمالی زیرگونههای نمونههای بیشتر، باز هم بررسی کنند.
به گفته البوق: «این کشف از آن جهت مهم است که شرقیترین ثبت از یک زیرگونه آفریقایی یوزپلنگ را نشان میدهد و ثابت میکند شمال عربستان سعودی طی هزاران سال میزبان چندین تبار یوزپلنگ بوده است. این یافتهها در مجموع درک ما از استفاده یوزپلنگها از چشمانداز زیستی را دقیقتر میکند، جدول زمانی حذف منطقهای آنها را روشنتر میکند و وضوح بیشتری درباره زیرگونههای تاریخی حاضر در این منطقه فراهم میکند.»
بقایای کشفشده شامل حیوانات جوان و بالغ هم میشود و این یعنی یوزپلنگها تنها در حال عبور نبودهاند، بلکه آنجا تولیدمثل کرده و شکوفا شدهاند، به بیان دیگر، این چشمانداز روزگاری از جمعیتهای کامل یوزپلنگ پشتیبانی میکرده، بهویژه کنار گونههای طعمه مانند غزالها که اکنون در عربستان سعودی با موفقیت احیاء میشوند.
به گفته البوق، جمعیتهای حیاتوحش در شبهجزیره عربستان در گذشته بر اثر فعالیتهای انسانی، از جمله شکار بیرویه و تغییر کاربری زمین، کاهش یافته بودند، اما اکنون با وجود مناطق حفاظتشدهی گسترده در خاورمیانه، بسیاری از تهدیدهای اصلی برای یوزپلنگها، مانند تخریب زیستگاه، مزاحمت انسانی و رقابت با شیرها، کاهش یافته است. در نتیجه، البوق معتقد است عربستان سعودی در موقعیت مناسبی برای حمایت از احیای گونهای قرار دارد که زمانی در سراسر منطقه گسترده بود.
- 14
- 5
