۱۵ بهمن( ۴ فوریه) روز جهانی سرطان (cancer) است. سرطان پس از بیماری های قلبی عروقی، دومین دلیل مرگ و میر در دنیا شناخته می شود. ولی یافته های پزشکی نشان می دهد، تشخیص زودهنگام سرطان در درمان حتی درمان قطعی آن بسیار تاثیرگذار است. در این میان خون و پلاکت اثربخشی فراوانی در درمان سرطان دارد به همین علت خیلی از خدمات سازمان انتقال خون برای درمان بیماران سرطانی عرضه می شود.
پیش بینی های جدید سازمان جهانی بهداشت این را نشان میدهد که آمار ابتلا به سرطان در امسال در مجموع به ۱۸.۱ میلیون مورد برسد که ۹.۶ میلیون مورد آن ها منجر به مرگ خواهد شد و این افزایش تا حدودی به علت رشد و پیر شدن جمعیت است. این ارقام حاکی از آن است که یک پنجم مردان و یک ششم زنان در طول عمر خود به نوعی سرطان مبتلا خواهند شد و در ایران سرطان معده (gastric cancer) با ۱۷.۷۴، پوست غیرملانوم با ۱۷.۴۹، پروستات با ۱۶.۹۳، روده بزرگ با ۱۴.۱۳ و مثانه با ۱۲.۵۶ در هر ۱۰۰ هزار نفر رایج ترین سرطان ها هستند.
از این بین سرطان معده شایع ترین سَرَطان بدخیمی در مردان است به طوریکه در سال ۹۴، ۶ هزار و ۵۳۷ نفر مبتلا به سرطان معده شدند، این درحالی است که سازمان بهداشت جهانی، سرطان ریه را بعنوان شایع ترین سرطان در بین مردان جهان و سرطان معده را چهارمین سرطان شایع این جمعیت معرفی نموده است. همینطور برآورده شده است از هر ۶ مرگ در دنیا یک مرگ ناشی از سرطان است. افزایش نرخ مرگ و میرهای ناشی از سَرَطان به احتمال زیاد نتیجه پیری و افزایش جمعیت است. خوشبختانه، پیشرفت در علاج سرطان ها هم با سرعت زیاد ادامه دارد به همین علت در قیاس با گذشته، خیلی از اشخاص که به سرطان مبتلا میشوند عمر بیشتری دارند یا درمان می شوند. لزوم تغییر این باورهای اشتباه اساسیتر از هر عقیده نادرست دیگری است.
هرچه مرحله شناسایی این بیماری سریعتر انجام شود، احتمال درمان قطعی بیشتر بوده و این افراد پس از بهبودی می توانند زندگی تقریباً معمولی داشته باشند. افزایش کیفیت زندگی، افزایش طول عمر و کاهش عوارض ناشی از بیماری من جمله اقداماتی است که متخصصان این حوزه برای بیماران حتی در مراحل توسعه یافته می توانند انجام دهند.
بین ۴۵۰ تا ۵۰۰ هزار بیمار مبتلا به سرطان در کشور در حال زندگی هستند، اینها همان افرادی اند که سال های پیش سرطان شان شناسایی و علاج شد و زندگی تقریباً عادی خویش را سپری می کنند، سالیانه حدود ۱۰۰ هزار تا ۱۱۰ هزار مورد جدید ابتلا به سرطان در کشور داریم و بین ۳۰ هزار تا ۳۵ هزار نفر سالانه جان خود را براثر ابتلا به این بیماری از دست می دهند.
نکته دارای اهمیت در خصوص بیماران مبتلا به سرطان، نیاز مبرم آن ها به خون و فرآورده های آن است به دلیل آنکه حدود یک سوم فرآورده های سلولی خون، بیش از نیمی از پلاکت های تهیه شده توسط مراکز انتقال خون و همینطور فرآورده های پلاسمایی پالایش شده مشتق از خون به خصوص در مواقعی که سیستم ایمنی بیماران مبتلا به سرطان تحتتأثیر قرار می گیرد، استفاده می شود. در واقع سرطان (cancer) بیماری سلول ها است. سلول ها بلوک های سازنده بدن هستند، سلول های سرطانی، سلول های غیر طبیعی هستند که به تعداد بسیار زیاد تکثیر پیدا می شوند و این روند باعث ایجاد معضلات متعددی می شود و در آخر سلول های غیر طبیعی کار خود را بدرستی انجام نمی دهند و تعداد بسیار زیادی از آن ها جایگزین سلول های طبیعی می شوند.
چرا بیماران سرطانی به خون و فرآورده های خون نیاز دارند؟
بیماران مبتلا به سرطان امکان دارد بابت از دست دادن خون در زمان عمل جراحی، به تزریق خون و فرآورده های آن احتیاج داشته باشند. همچنین این بیماران برای جبران یکی از موارد عوارض جانبی مصرف داروهای شیمی درمانی نیاز به انتقال خون دارند. مغز استخوان که مرکز ساخت سلول های خون است توسط شیمی درمانی تحت ثاثیر قرار می گیرد، به دنبال آن سلول هایی که سریع تقسیم می شوند ، تحت تأثیر قرار می گیرند و توانانی بدن برای تولید سلول های جدید خون کم می شود به طوریکه تزریق گلبول های قرمز و پلاکت ها امکان دارد مورد نیاز باشد.
بیماران بهبود یافته برای سرطان خون مثل لوکمی و لنفوم هم به میزان متعددی تحت تأثیر قرار می گیرند. با توجه به اینکه سلولهای خون آن ها بدرستی کار نمی کند و درمان در قابلیت تولید سلول های خون سالم و به تعداد کافی تأثیر می گذارد، شمارش سلول های خونی بیماران می تواند خیلی پایین بیاید و آن ها را مستعد عفونت های تهدید کننده حیات و خون ریزی کند. بدون انتقال خون امکان دارد این بیماران نتواند دیگر درمان ها را دریافت کنند.
سرطان یکی از بیماری های متداول در دنیا است که میتواند منجر به مرگ شود. کشورهایی که درآمد کم یا متوسط دارند بطور قطع تلفات بیشتری در این زمینه خواهند داد به دلیل آنکه هزینه های درمان و نگهداری از بیماران مبتلا به سرطان بسیار سرسام آور است.
نقش پلاکت در انعقاد خون
خون مایعی لزج است که قسمتی از آن را مایعی به نام پلاسما و بخش دیگری را عناصر جامد معلق در پلاسما تشکیل می دهد، بخش جامد خون حاوی، اریتروسیت ها( گویچه های قرمز خون) و لوکوسیت ها یا گلبول های سفید خون و پلاکت هاست. پلاکتها در عمل انعقاد خون نقش دارند و در جلوگیری از خونریزی رگ ها توسط تشکیل توده پلاکتی و کمک به بازسازی جدار عروق است و گلبول های سفید با عمل فاگوسیتوز در عمل ایمنی نقش دارند.
گویچه های قرمز در تبادل گازهای تنفسی نقش دارند، پلاکت های خونی یا پلاکت ها، عناصر پلاسمایی هستند به صورت کروی یا تخم مرغی که ۲ تا ۵ میکرون قطر دارند، پلاکت های انسان و پستانداران فاقد هسته هستند و به همین علت اکثر پژوهشگران آنها را تشکیلات غیر سلولی می پندارند و تعداد پلاکت ها در خون انسان ۲۰۰ هزار تا ۴۰۰ هزار در هر میلیمتر مکعب است که این تعداد همچنین در حین شبانه روز دارای نوساناتی است. خون یکی از عوامل مهم در زنده ماندن انسان و تندرستی است. وظیفه آن، رساندن اکسیژن و غذا به اندام های مختلف بدن است. به کمک گردش خون مواد زائدی چون کربن دی اکسید از بدن و دیگر ماده های اضافی از بدن دفع می شوند.
خون در لوله هایی به نام رگ ها جریان دارد. وظیفه به جریان درآمدن آن در بدن انسان بر عهده قلب است. پمپاژ قلب، سبب به گردش درآمدن آن در رگ ها می شود. جریان آن در بدن انسان بصورت یک طرفه است. خون دو بخش مایع و جامد دارد. بخش مایع آن، خوناب یا پلاسما است و بخش جامد آن بخش گلبول های خون است که از گویچه های سفید، گلبول های قرمز و پلاکت ها تشکیل شده است. در بدن انسان حدود ۵ لیتر خون وجود دارد.
تهیه پلاکت باید به سمت اهدای مستقیم برود
سخنگوی سازمان انتقال خون در گفتگو با ایرنا خاطرنشان کرد:تهیه پلاکت باید در کشور به سوی اهدای( پلاکت فرزیس) مستقیم برود، اکنون تهیه پلاکت به شیوه فرزیس وجود دارد ، شیوه جدا سازی پلاکت از خون اهدا کننده را پلاکت فرزیس می گویند و دستگاه های پلاکت فرزیس طبق اندازه سلول و یا با استفاده از فیلترهای خاص، سلول های خونی را از هم جداسازی کرده و پلاکت را برداشته و سایر اجزای سلولی و پلاسمای خون را به شخص اهدا کننده باز می گرداند.
بشیر حاجی بیگی ادامه داد:پلاکتی که درحال حاضر در کشور تهیه و تولید می شود پلاکت رندوم است و باید در همان ۶ساعت اولیه بعد از اهدای خون باید از سلول های خون جدا شودکه ۶واحد آن به وسیله ۶نفر از اهدا کنندگان خون تهیه می شود یک دز درمانی را ایجاد می کند.
او ادامه داد :با بالا رفتن سن جمعیت در کشور احتیاج به پلاکت رشد روز افزون پیدا نموده است به طوری که طی ۱۵ سال قبل از ۴۰۰ هزار واحد پلاکت به یک میلیون و۲۰۰هزار واحد در کشور رسیده است، در اهدای پلاکت بصورت مستقیم و به روش پلاکت فرزیس بیش از ۶- ۸ برابر از پلاکت جمع آوری شده از اهدا کنندگان خون به صورت رندم اثر بخش دارد. میزان پلاکت ها در هر میلیمتر مکعب از خون دست کم ۱۵۰هزار سلول و حداکثر ۴۰۰ هزا سلول پلاکت است. پلاکت در عمل انعقاد خون نقش دارند و در جلوگیری از خونریزی رگ ها توسط تشکیل توده پلاکتی به ترمیم جدار عروق کمک می کنند.
سخنگوی سازمان انتقال خون افزود :تزریق هر واحد پلاکت تقریباً ۱۰ هزار عدد در میلیمتر مکعب شمارش این سلول مهم خونین را در بدن بیماران افزایش می دهد، پلاکت اهدایی در روش پلاکت فرزیس در ۲ تا ۳ روز پس از اهدا در بدن جایگزین می شود و امروزه کاربرد پلاکت در کشور باتوجه به توسعه و گسترش روز افزون مراکز خون و انکو لوژی و تشخیص بموقع بیماری های خونی افزایش چشمگیر یافته است.
وی افزود:پلاکتی که صرفا از یک اهدا کننده پلاکت دریافت می شود احتمال واکنش بدن بیمار نیازمند به پلاکت نسبت به پلاکت های گوناگون اهدا کنندگان را کاهش می دهد، استفاده از دستگاه های پلاکت فرزیس برای تهیه پلاکت از ایجاد مقاومت پلاکتی جلوگیری می کند و این دستگاه ها قادرند با کاهش تعداد گویچه های سفید خون با جلوگیری از در معرض قرار گرفتن بیمار با تعداد متعددی از اهدا کنندگان از مقاومت پلاکتی جلو گیری کنند و یک واحد تهیه شده با این شیوه معادل ۶تا ۸ واحد واحد پلاکت خون کامل است که در اختیار بیماران نیازمند قرار می گیرد.
حاجی بیگی ادامه داد:همینطور خشنودی طبیبان درمانگر بیماران نیز از تهیه پلاکت به روش فرزیس بیان کننده اثر قسمتی این نوع پلاکت است و در روش تهیه پلاکت به روش فرزیس تمامی کیسه های جمع آوری کننده پلاکت، سوزن هاو لوله های رابط کاملاً استریل و به صورت یک بار مصرف هستند و خون اهداکننده پلاکت در هیچ مرحله ای با دستگاه تماس ندارد و براین اساس انتقال بیماری های عفونی از طریق دستگاه پلاکت فرزیس محال است.
او گفت:تعداد اهداکنندگان مجاز پلاکت به روش فرزیس۲بار در هفته و حداکثر ۲۴ بار در سال است و باید لااقل ۴۸ ساعت بین دفعات اهدای پلاکت به روش فرزیس فاصله داشته باشد.
حاجی بیگی ذکر کرد :مراقبت پلاکت در بیرون از بدن و داخل کیسه های نگهداری تا ۳ روز است و بیش از ۳روز نمی توان پلاکت را نگهداری کرد و مراقبت آن در دمای ۲۰تا ۲۴ درجه سلیوس است و مصرف کنندگان اصلی پلاکت در کشور بیماران دچار انعقاد منتشره عروقی، بیماران لوسمی، انمی آپلاستیک، بیماران مبتلا به اختلالات انعقادی خون، افراد تحت شیمی درمانی ، اعضا، افراد تحت درمان با دارو های سرکوبگر ایمنی بعد از پیوند معز استخوان هستند.
او اعلام کرد :وضعیت اهدای پلاکت به روش فرزیس همان شرایط اهدای خون است و سن ۱۸ سال، وزن بالای ۵۰کیلوگرم همینطور اهداکنندگان پلاکت ۳ روز پیش از اهدا، نباید آسپرین مصرف کنند، برای اینکه آسپرین و مصرف آن فعالت پلاکت در بدن را مختل می کند.
سخنگوی سازمان انتقال خون با اشاره به این که تا۶۰سالگی میتوان پلاکت اهدا کرد، خاطرنشان کرد:برای اهدای پلاکت، شمارش پلاکت خون شخص اهداکننده نباید زیر ۱۵۰هزار در میکرولیتر باشد و امروزه و فعلا در کشور پلاکت بصورت های، رندوم از اهدا کنندگان خون، آفرزیس که معادل ۶ واحد رندم است، پلاکت اشعه دیده، پلاکت آفرزیس کم لکوسیت تهیه و در اختیار بیماران قرار می گیرد.
او افزود:استفاده از پلاکت اشعه دیده در بیمارانی که پیوند مغز استخوان شده اند و همچنین بعضی از سرطان های خونی استفاده می شود و درحال حاضر دستگاه پرتو دهنده خون و پلاکت در شهرهای تهران، مشهد، ساری، تبریز، اصفهان، شیراز، اهواز و کرمانشاه مستقر است.
حاجی بیگی گفت:اکنون تمامی مراکز انتقال خون استان های کشور مجهز با دستگاه پلاکت فرزیس هستند و در ۳۱ مرکز انتقال خون کشور دستگاه های تهیه پلاکت به شیوه فرزیس وجود دارد ، روش جدا سازی پلاکت از خون اهدا کننده ه را پلاکت فرزیس می گویند و دستگا ه های پلاکت فرزیس طبق اندازه سلول و یا با استفاده از فیلترهای خاص، سلول های خونی را از هم جداسازی کرده و پلاکت را برداشته و سایر اجزای سلولی و پلاسمای خون را به شخص اهدا کننده باز می گرداند.
وی تأکید کرد:خون و فرآورده های آن نیاز دائمی بیماران نیازمند به خون است و مردم بشردوست ایران مدام در تمامی شرایط، به ویژه در شرایط خاص و بحرانی همواره در کنار سازمان انتقال خون بودند و یاری گرو نجات دهند هم وطنان خود بودند و بنابر این اهمیت حضور مردم و ایثارگری هموطنان و افزایش احساس مسئولت پذیری مردم ایران در کمک به بیماران در هر شرایطی سازمان انتقال خون را برای رساندن خون و فرآروده های آن کمک می کند.
سخنگوی سازمان انتقال خون بیان کرد :در سال پیش ( ۱۳۹۷) نزدیک به ۹۵۰هزار واحد پلاکت به مراکز در مانی و بیمارستانی کشور توزیع شده است که به صورت رندوم توسط اهدا کنندگان خون درکشور اهدا شده است که ۲۶۸ هزارو واحد آن در شهر تهران توزیع شده است و مراکز درمانی و بیمارستانی استان خراسان رضوی با مصرف۷۸هزارو ۳۹۰واحد و استان فارس با مصرف ۷۷ هزارو ۷۲۸ واحد بیشترین مصرف کننده پلاکت در کشور بودند.
حاجی بیگی ادامه داد:مصرف پلاکت در سال پیش نسبت به مدت مشابه سال ۹۶در استان البرز با ۴۹ درصد، اردبیل ۳۵ درصد و هرمزگان با ۲۹ درصد بيش ترین میزان رشد مصرف پلاکت را داشت و این میزان رشد در استان تهران ۴درصد بوده است.
- 13
- 2
