اقتصاد ۲۴ نوشت: افزایش کمسابقه تحرکات نظامی آمریکا در خاورمیانه در حالیست که مذاکرات همچنان بهطور رسمی ادامه دارد، شواهد نشان میدهد کاخ سفید همزمان با گفتوگوها، گزینه فشار حداکثری نظامی را فعال نگه داشته است.
نخستین نشانههای این تغییر آرایش از ۲۹ دیماه و با انتشار خبر اعزام ناو هواپیمابر یواساس آبراهام لینکلن به حوزه فرماندهی سنتکام آشکار شد؛ اما ماجرا به همینجا ختم نشد. چندی بعد، ناو هواپیمابر جرالد فورد نیز به ناوگان آمریکا در منطقه اضافه شد؛ اقدامی که سطح آمادهباش نظامی ایالات متحده را به شکل محسوسی افزایش داد. آبراهام لینکلن با بیش از ۶۳۰۰ نیروی انسانی شامل خدمه، بال هوایی و ستاد فرماندهی فعالیت میکند و جرالد فورد نیز با حدود ۴۵۰۰ پرسنل یکی از پیچیدهترین سامانههای رزمی دریایی جهان محسوب میشود.
بیشتر بخوانید: حمله محدود یا جنگ تمام عیار؟/ شمار شناورهای آمریکا در منطقه از ناوگان کارزار ونزوئلا فراتر رفت
ابعاد اقتصادی این استقرار نظامی، خود بهتنهایی حامل پیام سیاسی مهمی است. برآوردها نشان میدهد ناو آبراهام لینکلن روزانه حدود ۲.۵ میلیون دلار هزینه عملیاتی دارد؛ رقمی که شامل سوخت، نگهداری فنی، پشتیبانی لجستیکی و تأمین نیازهای هزاران نیروی مستقر است. با توجه به حضور چند هفتهای این ناو در منطقه، هزینه عملیات آن تاکنون به بیش از ۸۲ میلیون دلار رسیده است. در سوی دیگر، ناو جرالد فورد که بهعنوان گرانترین سکوی نظامی تاریخ شناخته میشود، روزانه بین ۶ تا ۸ میلیون دلار هزینه عملیاتی دارد و از زمان حرکت از دریای کارائیب به سمت منطقه ۴۸ تا ۶۴ میلیون دلار میلیون دلار هزینه ایجاد کرده است. مجموع هزینه عملیاتی این دو ناو در حداقل برآوردها از ۱۳۰ میلیون دلار فراتر میرود؛ رقمی که با محاسبه نرخ دلار ۱۶۰ هزار تومانی حدود ۲۰ هزار میلیارد تومان است.
همین هزینه سنگین، پرسش مهمی را در تحلیلهای سیاسی ایجاد کرده است. آیا واشینگتن چنین هزینهای را صرفاً برای رسیدن به یک توافق حداقلی پرداخت میکند؟ دولت دونالد ترامپ ناگزیر است در برابر افکار عمومی و نمایندگان کنگره توضیح دهد که نتیجه این نمایش قدرت چه خواهد بود. به همین دلیل بسیاری از تحلیلگران معتقدند کاخ سفید به دنبال توافقی است که بتوان آن را بهعنوان «پیروزی سیاسی» در داخل آمریکا عرضه کرد، نه صرفاً بازگشت به یک چارچوب توافقی محدود.
در همین چارچوب، گزارش اخیر آکسیوس اهمیت ویژهای پیدا میکند. این رسانه به نقل از یک مقام ارشد آمریکایی مدعی شده دولت ترامپ آماده بررسی طرحی است که به ایران اجازه «غنیسازی کوچک و نمادین» بدهد، مشروط بر آنکه هیچ مسیر عملی برای تولید سلاح هستهای باقی نماند. چنین موضعی نشان میدهد واشینگتن از موضع «غنیسازی صفر» تا حدی عقبنشینی کرده، اما همچنان به دنبال امتیازی است که بتواند آن را موفقیت راهبرد فشار خود معرفی کند.
این مقام آمریکایی صراحتاً اعلام کرده رئیسجمهور آمریکا تنها توافقی را میپذیرد که از نظر سیاسی قابل فروش باشد و هشدار داده اگر ایران بخواهد زمان بخرد، صبر واشینگتن نامحدود نخواهد بود. این پیام عملاً نشان میدهد افزایش حضور نظامی تا محقق شدن فاصله چندانی ندارد.
در چنین شرایطی، معادله پیشرو برای ایران پیچیدهتر از گذشته است. از یک سو پذیرش امتیازهای بزرگ میتواند در داخل کشور هزینه سیاسی داشته باشد و از سوی دیگر، رد پیشنهادهای قابلقبول برای آمریکا ممکن است خطر عبور بحران به مرحله نظامی را افزایش دهد. تجربه بحرانهای پیشین نیز نشان داده زمانی که هزینههای نظامی به این سطح میرسد، احتمال استفاده واقعی از گزینه نظامی افزایش مییابد، زیرا عقبنشینی بدون دستاورد برای تصمیمگیران آمریکایی دشوار میشود.
به همین دلیل بسیاری از ناظران معتقدند منطقه اکنون در نقطهای ایستاده که فاصله میان توافق و درگیری، بیش از هر زمان دیگری باریک شده است؛ در واقع جنگ هنوز قطعی نیست، اما دیگر صرفاً یک تهدید دوردست هم به نظر نمیرسد.
حمله محدود یا جنگ تمام عیار؟ | شمار شناورهای آمریکا در منطقه از ناوگان کارزار ونزوئلا فراتر رفت
با افزایش آرایش نظامی آمریکا در منطقه و هشدارهای صریح دونالد ترامپ، نشانهها از نزدیک شدن سناریوی یک حمله نظامی محدود علیه ایران حکایت دارد. با این حال بسیاری از تحلیلگران هشدار میدهند تجربههای پیشین نشان داده چنین حملاتی لزوماً محدود نمیمانند و میتوانند به سرعت به یک درگیری گسترده تبدیل شوند.
در حالی که مذاکرات هستهای میان ایران و آمریکا وارد مرحلهای حساس شده، اظهارات اخیر دونالد ترامپ درباره احتمال اقدام نظامی، بار دیگر سناریوی جنگ را پررنگ کرده است. رئیسجمهور آمریکا در نخستین نشست «شورای صلح» هشدار داد اگر تهران از توافق هستهای خودداری کند، «اتفاقات ناگواری» رخ خواهد داد و نتیجه این روند احتمالاً ظرف ده روز آینده مشخص میشود؛ ضربالاجلی که از نگاه بسیاری، بیش از آنکه دیپلماتیک باشد، رنگ و بوی فشار نظامی دارد.
ترامپ بهصراحت اعلام کرده که گزینه «حمله محدود» علیه ایران را در صورت شکست مذاکرات بررسی میکند. همزمان، تحرکات نظامی آمریکا در منطقه نیز بر گمانهزنیها افزوده است. ورود ناو هواپیمابر جرالد فورد به مدیترانه، استقرار ناو آبراهام لینکلن، ناوشکنهای موشکانداز و افزایش پروازهای شناسایی، نشان میدهد واشینگتن در حال ایجاد اهرم فشار عملی در کنار فشار سیاسی است. گزارش پی بیاس حاکی از این است که «شمار شناورهای آمریکایی در منطقه به ۱۴ فروند رسیده؛ سطحی از آرایش نظامی که که از ناوگان ۱۱ فروندی مستقر در دریای کارائیب نیز فراتر رفته است.»
با این حال، پرسش اصلی اینجاست که آیا «حمله محدود» اساساً میتواند محدود باقی بماند؟ آسوشیتدپرس هشدار داده چنین اقدامی ممکن است به سرعت به جنگی تمامعیار تبدیل شود. تجربه تقابلهای پیشین در خاورمیانه نشان داده که محاسبات اولیه اغلب با واکنشهای پیشبینینشده بازیگران منطقهای تغییر میکند. تهران چندی پیش به آمریکا هشدار داد حمله به ایران، بر خلاف گذشته، به این کشور محدود نمیشود و جنگی منطقهای درخواهد گرفت.
از منظر روابط بینالملل، گزینه «حمله محدود» معمولاً در چارچوب راهبرد «دیپلماسی اجبار» تعریف میشود؛ یعنی استفاده از تهدید یا اقدام نظامی کنترلشده برای وادار کردن طرف مقابل به امتیازدهی. هدف چنین حملاتی نه جنگ، بلکه تغییر محاسبات طرف مقابل است. اما مشکل این راهبرد، چنانکه ولی نصر، مشاور پیشین کاخ سفید، اشاره کرده، در برداشت طرف هدف نهفته است. اگر ایران به این نتیجه برسد که خویشتنداری در گذشته فقط فشارها را افزایش داده، ممکن است این بار تصمیم بگیرد هزینه اقدام نظامی را برای آمریکا بالا ببرد؛ تصمیمی که عملاً منطق «محدود بودن» حمله را از بین میبرد.
در واقع، خطر اصلی نه در آغاز حمله، بلکه در چرخه واکنشها است. تحلیلگران آمریکایی هشدار میدهند حملهای که با هدف فشار سیاسی آغاز شود، میتواند با پاسخهای نامتقارن، درگیری در مسیرهای انرژی، یا فعال شدن بازیگران نیابتی به بحرانی گسترده تبدیل شود. چنین سناریویی بر بازار جهانی انرژی و اقتصاد بینالملل نیز تأثیر دارد.
از سوی دیگر، برخی معتقدند طرح مذاکره با ایران در واقع مسیر هموار کننده جنگ است و هیچ یک از دو طرف به نتیجه بخش بودن مذاکرات امید ندارند.
با این حال آنچه تیم ترامپ درحال بررسی آن است، انواه اشتباهات محاسباتی است که وضعیت را از کنترل ارتش آمریکا خارج کند.
- 9
- 5
