آزاد ارمکی: اعتراضات تمام شد اما شیوه حکمرانی حتی «نیم‌درصد» هم تغییر نکرد

تقی آزاد ارمکی، جامعه‌شناس و استاد دانشگاه، در بخشی از گفتگو با اقتصادنیوز در تحلیل اعتراضات اخیر و بالاتر بودن مجروحان در سه استان تهران، مشهد و اصفهان گفت: آنچه در خیابان‌های ایران رخ داد، نه محصول تفاوت‌های فرهنگی و شهری، بلکه نشانه تداوم ناکارآمدی در شیوه اداره کشور است؛ ناکارآمدی‌ای که اگر اصلاح نشود، اعتراض بعدی را فراگیرتر، پرهزینه‌تر و غیرقابل‌کنترل‌تر خواهد کرد.

آزاد ارمکی درباره دلایل تفاوت آماری مجروحان گفت: اعتراضات ماهیتاً عمومی بود و ریشه‌های آن تفاوت جدی نداشت. اینکه گفته می‌شود هر شهر منطق متفاوتی داشته، به‌نظر من تحلیل دقیقی نیست. تفاوت‌ها بیشتر به میزان حضور نیروها، شدت برخورد و شیوه کنترل برمی‌گردد؛ همین عوامل است که آمارها را بالا و پایین می‌کند.

وی افزود: واکنش اجتماعی در شهرها شبیه هم بود. مشهد همان واکنشی را نشان داد که تهران یا اصفهان نشان داد. آنچه رخ داد، اعتراض به ناکارآمدی اقتصادی بود که خیلی سریع سیاسی شد و در بطن آن، اعتراض به شیوه حکمرانی دیده می‌شد. شعارها هم تقریباً واحد بود و تفکیک معناداری نداشت.

این جامعه‌شناس درباره چرایی تبدیل اعتراض اقتصادی به مطالبه سیاسی توضیح داد: اعتراض از بازار و معیشت شروع شد، اما جامعه خیلی زود آن را به سیاست گره زد. مردم گفتند این وضعیت دیگر قابل تحمل نیست؛ گرانی، بی‌ثباتی و بی‌مسئولیتی انباشته شده و ریشه آن در سیاست‌گذاری است.

او گفت: جامعه ایرانی از گذشته می‌داند که مشکلات اقتصادی، حاصل ناتوانی سیاسی است. وقتی سیاستگذار قدرت حل مسئله ندارد، اقتصاد فرو می‌ریزد. به همین دلیل شعارها از جنس «نان» نبود؛ مردم مستقیماً به روش اداره کشور اعتراض کردند و گفتند ریشه مشکلات در تصمیم‌گیری‌های سیاسی، رابطه با جهان، ساختار تولید و نظام بانکی است.

آزاد ارمکی در پاسخ به این پرسش که آیا پس از اعتراضات تغییری در شیوه حکمرانی رخ داده است، با صراحت گفت: از نظر من هیچ چیز تغییر نکرده است. شما بگویید حتی نیم درصد تغییر دیده‌اید؟ نه روش‌ها عوض شده، نه افراد جابه‌جا شده‌اند و نه سیاستی اصلاح شده که مردم اثرش را در زندگی روزمره‌شان ببینند.

وی افزود: اقتصاد همچنان رانتی است؛ عده‌ای خاص ثروت و امکان مصرف دارند و بخش بزرگی از جامعه از اقتصاد کنار گذاشته شده است. فشار اصلی روی بخش خصوصی است، در حالی که خود دولت و نهادهای حکومتی بازیگر اقتصادی‌اند. تا زمانی که حکومت عقب نرود و میدان به تولید و بخش خصوصی داده نشود، وضعیت همین است.

او همچنین به انسداد سیاسی اشاره کرد و افزود: ما همچنان با محدودیت شدید سیاسی روبه‌رو هستیم. منتقدان در زندان‌اند، انتخابات آزاد نیست و دایره انتخاب به‌شدت بسته شده است. این انسداد فقط نارضایتی را عمیق‌تر می‌کند.

آزاد ارمکی درباره آینده اعتراضات هشدار داد: اگر این مسیر ادامه پیدا کند، جامعه در آینده نه‌چندان دور دوباره وارد یک اعتراض فراگیر می‌شود؛ حتی بدون وقوع جنگ یا بحران خارجی. آن‌وقت دیگر برخورد جواب نمی‌دهد. جامعه تجربه اعتراض را پشت سر گذاشته، هزینه داده و می‌داند می‌تواند دوباره این مسیر را تکرار کند.