شنبه ۰۵ خرداد ۱۴۰۳
۰۹:۲۳ - ۲۳ آبان ۱۳۹۷ کد خبر: ۹۷۰۸۰۵۸۲۲
اندیشه دینی

نگاهی به افق معرفتی علامه طباطبایی

علامه طباطبایی,اخبار مذهبی,خبرهای مذهبی,اندیشه دینی

امروزه به «من» و «دیگری» در حوزه علوم‌انسانی و اجتماعی به‌عنوان یک مسأله نگریسته می‌شود و علامه طباطبایی از جمله متفکرانی است که در دو بعد «وجودشناختی» و «معرفت‌شناختی» به این مسأله پرداخته است. ایشان مسیری که در «برهان صدیقین» پیش می‌گیرند، ارتباط میان‌ فرهنگی یا به تعبیری «دیگری» را به تأمل می‌گذارند.

فلسفه اسلامی، مباحث مختلفی در خصوص معنا ارائه کرده است اما در حوزه علوم‌اجتماعی در خصوص معنا دو رویکرد وجود دارد؛ یک رویکرد، معنا را برساخته می‌بیند و ذاتی مستقل برای آن قائل نیست که مکاتب مختلفی در ذیل این رویکرد قرار می‌گیرند؛ اغلب، رویکردهای نوکانتی و فرانکفورتی این گونه هستند. همچنین رویکردهای ساختارگرایانه، پساساختارگرایانه و پسامدرن نیز در این دسته گنجانده می‌شوند.

این رویکردها که بیشتر هم فرانسوی هستند، موجب می‌شوند معنا همواره در کنش انسانی شکل گیرد و این ما هستیم که با نوع خوانش‌مان، کنش دیگران و حتی کنش دیروز خود را از افق امروز بازخوانی می‌کنیم. بر این اساس در این فضا، مشکل تنها «هویت دیگری» نیست بلکه «هویت خود» نیز هست؛ یعنی خود انسان در هر خوانش جدید از خود، هویت‌اش را بازسازی می‌کند. این رویکرد به «مرگ متن» منجر شده و «مفسر» را محور قرار می‌دهد. کاملاً روشن است پیامد این رویکرد در مسأله هویت تنها به دیگری باز نمی‌گردد، بلکه هویت خود را نیز شامل می‌شود. در این رویکرد، ما با چیزی تحت عنوان نسبیت فهم و حقیقت مواجه هستیم.

در مقابل، رویکرد دیگری وجود دارد که برای معنا «ذات» قائل است، در کانون این رویکرد، پدیدارشناسان، اعم از هوسرل و شاگردانش قرار می‌گیرند، این رویکرد بیشتر آلمانی است و ما در ایران، بیشتر با آن مواجه هستیم. شاید یکی از دلایل این مواجهه، ورود هانری کربن به ایران و اثرگذاری افراد دیگری همچون مرحوم فردید باشد.

برخلاف رویکرد نخست، در رویکرد دوم حقیقت انکشاف یافته و انسان با حقیقت مواجه می‌شود و مشکل آن، بیشتر وجودشناختی و معرفت‌شناختی است. واقعیت این است که همواره به لحاظ وجودی، انسان از یک جایگاه محدودی با حقیقت مواجه می‌شود، یا «افکنده شده در تاریخ» است یا «فرورفته در سنت» و از یک منظر خاص معنا را می‌یابد و تعدد نظرگاه‌ها، آدمیان را با تعدد معانی مواجه می‌کند. این محدودیت منظر، فهم «دیگری» را مشکل می‌کند.

رسیدن به حقیقت مشترک و امتزاج افق‌ها، مشکل این رویکرد است و پرسشی جدی است.

مسیری را که علامه طباطبایی از بعد معرفت‌شناختی در برهان صدیقین طی کرده‌اند، این است که نخستین معرفت انسان چیستی مرز فلسفه و سفسطه است.

وقتی معرفت را سوبژکتیو و ذهنی در نظر می‌گیریم تا زمانی که به حوزه‌های نوکانتی نرسیم، مشکل ارتباطات میان‌فرهنگی، خود را نشان نمی‌دهد. در کانت، چنین مشکلی وجود ندارد، معرفت متعلق به ذهن فاعل‌شناسا است و همه، جنبه استعلایی داشته و همه، معرفت و حکمت مشترکی دارند. علامه طباطبایی در برهان صدیقین عنوان می‌کند اینکه واقعیت وجود دارد، یک گزاره سوبژکتیو نیست و ضرورت صدق آن حملی شایع است. آنچنان نیست که ما آن را صرفاً به‌عنوان امری درونی درک کنیم و این مسأله مورد توجه فیلسوفان قبل از ایشان نیز هست. مرز فلسفه و سفسطه از همین جا (اصل واقعیت را پذیرفتن) آغاز می‌شود.

اما نوآوری و توجه علامه طباطبایی این است که ایشان معتقدند این گزاره ضرورت ازلیه دارد نه ضرورت ذاتیه. در هر صورت و در هر حالتی اصلاً امکان تردید در آن در هیچ فرضی از فروض نیست. علامه این استدلال را به‌عنوان یک مقدمه عنوان می‌کنند البته این بحث را مجدداً ادامه می‌دهند. بنابراین نخستین امری را که ما می‌یابیم یک حقیقت نامحدود و بی‌نهایت است، به تعبیری، نخستین یافته ما، حق سبحان است.

می‌کوشم از این مقدمه برای درک انسان‌ها بهره بگیرم، نخستین حقیقتی که بر انسان منکشف می‌شود، حقیقتی نامحدود است. به تعبیری، موجودات زمانمند و محدود، با نخستین حقیقتی که مواجه می‌شوند، ماهیتی نامحدود دارد. شناخت این مسأله یک امر استعلایی و سوبژکتیو هم نیست. این امر مشترک می‌تواند سوای بین همه انسان‌ها باشد و فهم مشترکی است که همه با آن شروع می‌کنند. اگر این گزاره که ضرورت ازلیه دارد پشتوانه دیگر گزاره‌هایی که ضرورت ذاتیه دارد، قرار نگیرد، ضرورت ذاتی آنها نیز فرو خواهد ریخت چراکه همه شناخت‌شان را با اتکا به این حقیقت آغاز می‌کنند.

انسان یک موجود تاریخی در سنت گذشته نیست بلکه در یک افقی قرار دارد که خلافت الهی است. افق معرفتی علامه، چنین معرفتی است و به نظر می‌رسد این رویکرد می‌تواند مشکل معرفت را در قدم نخست و فهم «دیگری» را در گام دوم حل کند.

مکتوب های حاضر، متن ویرایش و تلخیص شده «ایران» از سخنرانی حجت‌الاسلام دکتر حمید پارسانیا و آیت‌الله مصطفی محقق داماد است که در همایش سالانه «یادمان علامه سیدمحمد حسین طباطبایی» در تاریخ ۲۱ آبان ماه در محل دانشگاه علامه طباطبایی ارائه شد.

iran-newspaper.com
  • 11
  • 3
۵۰%
همه چیز درباره
نظر شما چیست؟
انتشار یافته: ۰
در انتظار بررسی:۰
غیر قابل انتشار: ۰
جدیدترین
قدیمی ترین
مشاهده کامنت های بیشتر
علی عسکری بیوگرافی علی عسکری سیاستمدار ایرانی

تاریخ تولد: ۱۳۳۷

محل تولد: دهق، اصفهان

حرفه: سیاستمدار، نظامی، مدیر ارشد اجرایی، مدیر عامل شرکت صنایع پتروشیمی خلیج فارس

آغاز فعالیت: ۱۳۶۲ تاکنون

تحصیلات: کارشناسی مهندسی برق - الکترونیک، کارشناسی ارشد مدیریت، دکتری مهندسی صنایع - سیستم و بهره‌وری

ادامه
عبدالله دوم پادشاه اردن بیوگرافی عبدالله دوم پادشاه اردن به همراه عکس های خانواده اش

تاریخ تولد: ۳۰ ژانویه ۱۹۶۲ (۶۲ ساله)

محل تولد: عمان، اردن

سمت: پادشاه اردن (از سال ۱۹۹۹)

تاجگذاری: ۹ ژوئن ۲۰۰۰

ولیعهد: حسین بن عبدالله دوم

همسر: رانیا عبدالله (ازدواج ۱۹۹۳)

ادامه
زندگینامه امامزاده داوود زندگینامه امامزاده داوود در تهران

عنوان شده است که ایشان همراه با برخی از بستگان خود در همراه با امام رضا به ایران می آیند اما در منطقه شمال غربی تهران به شهادت رسیدند. مرقد ایشان در زمان صفویه ساخته شد و سپس در زمان فتحعلی شاه گسترش پیدا کرد. 

دلیل مرگ این امامزاده را به صورت دقیق نمی دانند اما براساس روایات بومیان آن منطقه مشخص می شود که وی همزمان با بستگان خود به همراه امام رضا به ایران می آیند که همزمان با امام ایشان نیز به شهادت رسیدند و سال شهادت را نیز به سال ۴۸۰ هجری قمری نسبت داده اند، البته باز هم باید اشاره کرد که این تاریخ دقیق نیست و تنها براساس شواهد محاسبه شده است. 

براساس آنچه مردم محلی می گویند، امامزاده داوود در آبادی کیگا که در نزدیکی روستای کن قرار دارد، شهید شده، همجنین برخی می گویند وی با همدستی فردی به اسم نجیم گبر و یکی از درویش های روستا به شهادت رسیده است. ز منظر دیگر قاتل این حضرت شخصی به نام محمود فرح‌زادی می باشد.

ادامه
کاظم نوربخش بیوگرافی کاظم نوربخش بازیگر کمدین ایرانی

تاریخ تولد: ۱ مهر ۱۳۵۵

محل تولد: بیجار، کردستان، ایران

حرفه: بازیگر

آغاز فعالیت: ۱۳۷۰ تاکنون

تحصیلات: دیپلم انسانی

ادامه
جیمی ولز بیوگرافی جیمی ولز نابغه پشت ویکی پدیا

تاریخ تولد: ۷ اوت ۱۹۶۶

محل تولد: هانتسویل، آلاباما، ایالات متحده آمریکا

ملیت: آمریکایی، بریتانیایی

حرفه: موسس بنیاد ویکی مدیا

ثروت: ۱/۵ میلیون دلار

ادامه
مینا ساداتی بیوگرافی مینا ساداتی بازیگر سینما و تلویزیون ایران

تاریخ تولد: ۱۰ آذر ۱۳۶۰

محل تولد: کاشان، ایران

حرفه: بازیگر سینما، تلویزیون

تحصیلات: فوق لیسانس گرافیک از دانشگاه هنرهای زیبای تهران

آغاز فعالیت: ۱۳۸۶ تاکنون

ادامه
شاه نعمت الله ولی شاه نعمت الله ولی؛ عارف نامدار و شاعر پرآوازه ایرانی

تاریخ تولد: ۱۴ ربیع الاول۷۳۱ هجری قمری

محل تولد: کوهبنان یا حلب سوریه

نام های دیگر: شاه نعمت‌الله، شاه نعمت‌الله ولی، رئیس‌السلسله

پیشه: فلسفه و تصوف

مکتب: عارف و تصوف

آثار: شرح لمعات، رساله‌های شاه نعمت‌الله ولی

ادامه
محمدرضا احمدی بیوگرافی محمدرضا احمدی؛ مجری و گزارشگری ورزشی تلویزیون

تاریخ تولد: ۵ دی ۱۳۶۱

محل تولد: تهران

حرفه: مجری تلویزیون

شروع فعالیت: سال ۱۳۸۲ تاکنون

تحصیلات: کارشناسی حسابداری و تحصیل در رشته مدیریت ورزشی 

ادامه
رضا داوودنژاد بیوگرافی مرحوم رضا داوودنژاد

تاریخ تولد: ۲۹ اردیبهشت ۱۳۵۹

محل تولد: تهران

حرفه: بازیگر

شروع فعالیت: ۱۳۶۵ تا ۱۴۰۲

تحصیلات: دیپلم علوم انسانی

درگذشت: ۱۳ فروردین ۱۴۰۳

ادامه
ویژه سرپوش