به گزارش زومیت، ماهواره‌های ارتباطی، هواشناسی و مسیریابی در مدار زمین همراه با میلیون‌ها قطعه به‌جامانده از موشک‌ها و فضاپیماها حرکت می‌کنند. گزارش ۲۰۲۵ آژانس فضایی اروپا برآورد می‌کند بیش از ۱٫۲ میلیون قطعه با اندازه بالای یک سانتی‌متر در مدار حضور دارند. برخورد با آن‌ها ممکن است به تجهیزات آسیب جدی بزند یا ماهواره‌ای را از کار بیندازد.
سرعت نسبی دو جسم در برخورد مداری می‌تواند به چند کیلومتر بر ثانیه برسد. در این سرعت، تکه‌ای فلز در اندازه یک گلوله کوچک هم انرژی کافی برای صدمه زدن به تجهیزات حساس دارد. ابعاد قطعه فقط یکی از عوامل تعیین‌کننده خسارت است و سرعت برخورد نیز نقش مهمی دارد.
منشأ قطعات و محدوده رصد آن‌ها
نمودار آژانس فضایی اروپا تعداد قطعات حاصل از انواع رویدادهای مداری را نشان می‌دهد. زباله فضایی جسمی ساخته بشر است که کارکردش پایان یافته و در مدار مانده است. ماهواره ازکارافتاده، قطعه جداشده از موشک حامل و بقایای انفجار یا برخورد از نمونه‌های آن هستند.
داده‌های گزارش تا پایان ۲۰۲۴ را پوشش می‌دهند. شبکه‌های پایش حدود ۴۰ هزار جسم را ردیابی می‌کنند و نزدیک به ۱۱ هزار مورد از آن‌ها محموله فعال مانند ماهواره‌اند. بسیاری از بقایا برای ردیابی مستقیم از زمین کوچک‌اند. برآورد آماری آژانس از بیش از ۱٫۲ میلیون قطعه بالای یک سانتی‌متر و بیش از ۵۰ هزار قطعه بالای ۱۰ سانتی‌متر حکایت دارد.
بخش زیادی از بقایا در مدار پایین زمین قرار دارند. ایستگاه فضایی بین‌المللی، ماهواره‌های تصویربرداری و شماری از ماهواره‌های ارتباطی هم در همین محدوده فعال‌اند. در ارتفاع حدود ۵۵۰ کیلومتر، تعداد قطعات خطرناک به مرتبه تعداد ماهواره‌های فعال رسیده است. گسترش منظومه‌های ماهواره‌ای این محدوده را شلوغ‌تر کرده و احتمال برخورد را افزایش داده است.
برخوردهایی که قطعات تازه تولید می‌کنند
برخورد یک تکه زباله با ماهواره ازکارافتاده ممکن است صدها یا هزاران قطعه تازه تولید کند. هر یک از قطعات می‌تواند با جسم دیگری برخورد کند. پژوهشگران به وضعیتی که در آن برخوردها و انفجارهای پی‌درپی استفاده از برخی مدارها را دشوار یا ناممکن می‌کنند، سندرم کسلر می‌گویند.
ارزیابی آژانس نشان می‌دهد حتی اگر پرتاب همه موشک‌ها و ماهواره‌های تازه متوقف شود، جمعیت زباله‌ها باز هم ممکن است رشد کند. دلیل این برآورد آن است که برخوردها می‌توانند قطعات تازه را سریع‌تر از سرعت خارج شدن طبیعی بقایا از مدار و سوختن در جو تولید کنند.
در ۲۰۲۴ چند رویداد بزرگ و چند رویداد کوچک‌تر متلاشی شدن اجسام فضایی بیش از سه هزار شیء قابل ردیابی تازه به مدار اضافه کردند. برای کاهش چنین رویدادهایی، در پایان مأموریت باید از باقی ماندن سوخت یا انرژی ذخیره‌شده در باتری به شکلی که به انفجار منجر شود جلوگیری کرد. دور کردن ماهواره‌های غیرفعال از مدارهای پررفت‌وآمد هم اهمیت دارد.
آژانس فضایی اروپا می‌گوید رعایت دستورالعمل‌ها بهتر شده، اما اقدامات فعلی برای توقف رشد زباله‌ها کافی نیست. این نهاد در پی سخت‌تر کردن استانداردها و توسعه ابزارهایی برای خارج کردن بقایای موجود است. مأموریت کلیر اسپیس ۱ برای آزمایش یکی از فناوری‌های جمع‌آوری زباله فضایی توسعه می‌یابد.
فضای مداری قابل استفاده محدود است. جسمی که در مدار رها می‌شود، موشک تازه یا ماهواره جدید می‌تواند ایمنی مأموریت‌های دیگر را تغییر دهد. با ادامه برخوردهای زنجیره‌ای، بخش‌هایی از مدار ممکن است برای ماهواره‌ها یا حتی مأموریت‌های سرنشین‌دار نامناسب شوند.
- 16
- 2
