روستای نابینایان کجاست؟

بر اساس نظرات روانشناسان، هر آنچه بیرون از انسان است و بر انسان احاطه دارد، محیط به حساب می‌آید. آنها در تعریف محیط می‌گویند: «محیط... شامل تمامی متغیرهای خارج از وجود فرد می‌شود كه از آغاز باروری و انعقاد نطفه تا هنگام تولد و سپس تا مرگ، انسان را در بر گرفته و بر او تاثیر می‌گذارد یا از او تاثیر می‌پذیرد.» با کمی دقت و مطالعات رفتارشناسی در میان اقوام ساکن در شهرهای ایران با نکته‌ای ظریف مواجه می‌شویم و آن وجه اشتراکات و وجه تمایزات میان روحیات و خلقیات مردم شهرهای گوناگون این خطه پهناور است. البته این موضوع صرفا معطوف به جامعه ایران نمی‌شود، بلکه با مطالعات و تحقیقات روانشناختی چنین اشتراکات و تفاوت‌هایی در میان اقوام و نژادهای دیگر کشورها کم و بیش وجود دارد.

روانشناسان و متخصصان رفتار شناسی تاثیرات آب‌و‌هوایی را بر نوع رفتار، اخلاقیات و روحیات اقوام مورد بررسی قرار می‌دهند. تفاوت‌های جغرافیایی هر منطقه بر روی افراد و ویژگی‌های آنها تاثیرگذار است. این تاثیر محیطی بر افراد بر اساس چهره، قد و وضعیت ظاهری است. از سوی دیگر هر یک از محدوده‌های جغرافیایی می‌تواند باعث تولید و تشدید نارسایی ژنتیکی بر روی اهالی آن خطه یا در سطح بزرگ‌تر شهر یا روستا شود. با توجه به اینکه در کشور با بیماری‌های شایع همچون افزایش وزن و چاقی، سرطان ، دیابت و ... روبه‌رو هستیم، باید گفت که در برخی از استان‌ها شیوع برخی بیماری‌ها به نسبت دیگر شهرها بیشتر است.

کاشانی‌ها چاق‌ترین مردم کشور هستند

ژنتیک و محیط زندگی افراد از عوامل تاثیرگذار در بروز بیماری‌های شایع است. هر زمان یک یا چند بیماری در منطقه‌ای به‌دلیل عوامل محیطی یا جهش‌های ژنتیکی شیوع و افراد را برای ماه‌ها یا سال‌ها درگیر می‌کند. برای مثال مردم شهرستان‌های کاشان و آران و بیدگل چاق‌ترین مردم کشور هستند و مردم گیلان و بابل در رتبه‌های دوم و سوم قرار دارند و این رقم به نسبت ۳۰‌درصد جمعیت می‌رسد. سید علیرضا مروجی، معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی کاشان اظهارکرد:«۴۰‌درصد از مردم شهرستان‌های کاشان و آران و بیدگل به اضافه وزن دچار هستند و عامل اصلی چاقی و اضافه وزن کم تحرکی، پرخوری و صرف غذاهای پرانرژی همچون مواد قندی، چربی‌ها، مصرف کم میوه‌ها و سبزی‌ها است.»

سل و بیماری هموفیلی در سیستان‌وبلوچستان

بیماری سل یکی از بیماری‌های قدیمی انسان است که به دو شکل ریوی و خارج از ریه بروز پیدا می‌کند. اگرچه شیوع این بیماری طی سال‌های اخیر در کشور کاهش یافته است، اما هنوز افراد زیادی بر اثر ابتلا به سل، جان خود را از دست می‌دهند. میزان بروز و شیوع این بیماری در همه نقاط کشور یکسان نیست و در مناطق حاشیه‌ای کشور شیوع بیشتری دارد. پراکندگی شیوع سل در استان سیستان‌و‌بلوچستان بیش از دیگر استان‌های ایران است.

مراقبت‌های درمانی، سبک زندگی، وضعیت اجتماعی و اقتصادی از عوامل محیطی موثر در بروز سل در مناطق مختلف است. هم‌اکنون منطقه سیستان و شهر زابل بالاترین میزان شیوع مبتلایان به سل در ایران را دارد و گلستان هم در رتبه بعدی قرار دارد. چندی قبل هم ایرج خسرونیا، رئیس انجمن پزشکان داخلی درباره افزایش ابتلا به این بیماری به «آرمان» گفت: « در استان‌های جنوب شرقی کشور شاهد افزایش ابتلا به سل هستیم. این بیماری به‌دلیل مهاجرت اتباع بیگانه و افراد بومی به دیگر استان‌های کشور در حال افزایش است.»

همچنین در استان سیستان‌و‌بلوچستان ۸۷۶ بیمار مبتلا به هموفیلی وجود دارد و از میان انواع هموفیلی، استان در کمبود فاکتور ۱۳ بالاترین آمار را در کل دنیا و ایران دارد. شهرستان‌های زاهدان، خاش و سراوان بیشترین تعداد ابتلا به این بیماری را به خود اختصاص داده و این تعداد نسبت به جمعیت این شهرستان‌ها بیشترین آمار مبتلایان هموفیلی در کل کشور است.

این اختلال یک نوع بیماری ژنتیکی است که بیشتر از طریق ازدواج‌های فامیلی شیوع پیدا می‌کند. دلیل ابتلا به این بیماری ۷۰‌درصد ازدواج‌های فامیلی، ۳۰‌درصد نیز جهشی و ژن‌های نهفته والدین است، به همین دلیل جوانان در زمان ازدواج باید آزمایش‌های ژنتیک را جدی بگیرند. افراد قبل از ازدواج با انجام آزمایش‌های ژنتیکی می‌توانند جلوی تولد فرزندان بیمار را بگیرند. اگر در آزمایش‌های ژنتیک ابتلای جنین به هموفیلی مشخص شود، دستور سقط صادر می‌شود.

افزایش ابتلا به سرطان در استان‌های‌شمالی

همگان از بروز سونامی سرطان در آینده نزدیک آگاه هستند، اما روند این بیماری بر اساس سبک زندگی، نوع تغذیه، ورزش و ... می‌تواند شدت و حدت یابد. امروزه سرطان به‌عنوان یکی از عوامل اصلی بروز مرگ‌ومیر در جهان امروز شناخته شده که بعد از بیماری‌های قلبی عروقی دومین عامل شایع مرگ و میر در کشورهای توسعه ‌یافته و سومین عامل مرگ در کشورهای کمتر توسعه‌ یافته معرفی می‌شود. هم اکنون در کشور ما، گیلان بالاترین آمار ابتلا به سرطان را دارد. مهدی طالع ماسوله، عضو هیات علمی دانشگاه تهران در این زمینه ابراز کرد: «روزانه ۴۰۰ لیتر شیرابه سمی وارد دریای خزر می‌شود و آلودگی آبزیان این دریا موجب شده بنده دیگر ماهی سفید مصرف نکنم.»

از سوی دیگر استان مازندران با حدود سه‌میلیون و ۳۰۰‌هزار نفر جمعیت یکی از استان‌هایی است که همواره شایعات و اخباری مبنی بر بالاتر‌بودن میانگین شیوع سرطان در این استان مطرح است. قاسم جان بابایی، رئیس دانشگاه علوم پزشکی مازندران در این باره اظهارکرد: « در نوار شمالی ایران سرطان دستگاه گوارش همانند معده، روده بزرگ و مری شایع‌تر و بالعکس در نوار جنوبی ایران آمار شیوع این نوع سرطان‌ها پایین‌تر است.»

افزایش ابتلا به بیماری پروانه‌ای در کرمان

از دیگر بیماری‌های محیطی می‌توان به بیماری ای‌بی اشاره کرد. این بیماری به‌دلیل جهش ژنتیکی از زمان تولد تا پایان عمر با فرد همراه است. در این بیماری پوست افراد مبتلا به این بیماری با کوچک‌ترین تماس یا ضربه‌ای شروع به زخم شدن و تاول‌زدن می‌کند. بر اساس آمارها شیوع بیماری پروانه‌ای در تعدادی از شهرستان‌های استان کرمان بیش از دیگر مناطق کشور است.

در ضمن علت بروز این بیماری، ژن‌های معیوبی است که از والدین به ارث می‌رسد و می‌تواند حاصل از ازدواج‌های فامیلی باشد. در این باره سید حسن قاضی زاده هاشمی، وزیر بهداشت در حاشیه بازدیدش از خانه ای‌بی گفت: « ای‌بی یک بیماری پوستی و ژنتیکی است که درمان قطعی ندارد و خانواده‌ها اگر یک مورد مبتلا دارند، باید حتما مراقبت کنند تا تعداد فرزندان بیمارشان افزایش نیابد. برخی خانواده‌ها پیشگیری نکرده و دو یا سه فرزندشان به این بیماری مبتلا هستند.»

روستای نابینایان کجاست؟

از دیگر نقاط متفاوت در کشور می‌توان به منطقه اسفراین در استان خراسان شمالی اشاره کرد. شهرت روستاها و مناطق ایران فقط به زیبایی و طبیعت بکرشان نیست. در برخی مواقع نیز شهرت یک منطقه به رنجی است که مردمان آن می‌برند. بر اساس آمارهای رسمی از میان جمعیت ۸۶۷‌هزار نفری استان خراسان شمالی، حدود یک‌هزار و ۴۵۰ نفر نابینا هستند و از این میان ۵۵ نابینا در شهرستان اسفراین زندگی می‌کنند. نابینایانی که در شهرت منطقه دامنکوه سهمی بیشتر به خود اختصاص داده‌اند.

سال‌ها قبل پژوهشگرانی از ژاپن، انگلستان و ایران به منطقه آمدند و سرانجام در سال ۱۳۸۵ نورمحمد قیاس‌وند، مسئول بخش ژنتیک و عضو هیات علمی دانشگاه شهید بهشتی و عضو هیات علمی دانشگاه میشیگان، موفق شد ژن بیماری را کشف کند. به گزارش ایسنا، او در پژوهش‌های خود دریافت که در این منطقه مشکل کروموزومی وجود ندارد، اما به‌نوعی در میان مردم منطقه این باور شایع شده بود که نوزادان به‌دلیل آب و شرایط خاص محیط نابینا به دنیا می‌آیند و نابینایی حتی در برخی از دام‌ها نیز دیده می‌شود. اگرچه امروزه وجود مشکل ژنتیکی در منطقه مورد تایید است. هرچند از آنجا که تلاشی برای فرهنگسازی صورت نگرفته این باور نادرست باعث شده که ازدواج فامیلی در میان مردم منطقه رواج داشته باشد.

بررسی تاثیر عوامل محیطی در بروز بیماری‌ها

با بررسی عوامل محیطی در بروز برخی بیماری‌ها در نقاط مختلف کشور می‌توان با ارائه راهکار علمی نسبت به پیشگیری از بیماری‌ها اقدامات اساسی انجام داد. این اقدام با همکاری وزارت بهداشت و مسئولان این حوزه می‌تواند با تاثیرات مثبت و ارتقای سلامت جامعه همراه باشد. در این شرایط دیگر هیچ‌فرد بیمار علت ابتلا به بیماری را سبک زندگی، ازدواج فامیلی، مصرف فست فود و هزاران دلیل یا توجیه دیگر نمی‌داند، بلکه با علم و آگاهی جلوی بروز هر گونه معلولیت، بیماری و دیگر نارسایی‌ها گرفته می‌شود.

یک عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس درباره عوامل محیطی در بروز بیماری به «آرمان» می‌گوید: هم اکنون درباره عوامل محیطی در بروز بیماری‌ها در برخی نقاط کشور مطالعات انجام شده و به‌واسطه آن می‌توان عوامل بیماری‌زا را شناسایی و به بررسی پرداخت. باید دانست که بررسی چنین مساله‌ای به ابعاد مختلف مطالعه نیازمند است.

عباسعلی پوربافرانی درباره اقدامات انجام شده برای بررسی تاثیرات محیطی در بروز بیماری‌ها در کشور می‌افزاید‌: در برخی از نقاط با بررسی چرایی بروز بیماری مطالعاتی انجام شده و هر گونه اقدام در این زمینه نیازمند صرف وقت و هزینه است. او درباره اقدامات انجام شده در زمینه بررسی عوامل محیطی در بروز بیماری‌ها در کمیسیون بهداشت و درمان مجلس می‌گوید:‌ تاکنون مساله ویژه‌ای در این زمینه مطرح نشده است، اما این موضوعات را هم می‌توان در کمیسیون مطرح کرد.

زهرا سلیمانی