تجارت نیوز: بهتازگی خبر رسید که مجوز صادرات ۱۰هزار تن گوشت مرغ صادر شده است. هرچند که با توجه به قیمت مرغ در بازار نگرانیهایی درباره این خبر به گوش میرسید اما فرزاد طلاکش، دبیرکل فدراسیون طیور کشور تولید میگوید گوشت مرغ با مازاد روبهرو است و صادرات ۱۰هزار تن هم بر وضعیت عمومی بازار تاثیری ندارد.
طلاکش بیان میکند وزارت جهاد کشاورزی مرغداران را ملزم به استفاده از نژاد مرغ آرین میکند و بهدلیل عدم تمایل مرغداران، در نهایت آن آماری که بر کاغذ ثبت میشود از واقعیت فاصله دارد. او میافزاید که در پی حذف ارز ترجیحی اجبار و انحصار باید از روندها حذف شوند و مشکل اصلی صنعت طیور ناکارآمدیهای داخلی است. طلاکش تاکید میکند صحبت درباره تحریم و جنگ بهعنوان بهانه، انحراف از موضوع است. متن کامل گفتوگوی دبیرکل فدراسیون طیور کشور به شرح زیر است.
عرضه محصولات صنعت طیور چه مسیری را طی میکند و چه وضعیتی دارد؟ از سوی دیگر به نظر شما تقاضا در چه وضعیتی قرار دارد؟
خوشبختانه با وجود تمام تنشهایی که طی دو تا سه ماه گذشته در کشور وجود داشته بهدلیل اینکه تامین نهادههای خوراک صنعت طیور در زمان و مقادیر مناسب انجام شده و همچنین موجودی انبارها، گمرکات و فضاهای تخلیه به اندازه کافی بوده است، مرغداران نیز با امیدواری بیشتری اقدام به تولید کردهاند. اگرچه نگرانیهای مربوط به بازار همچنان به قوت خود باقی است اما تولیدکنندگان چارهای جز ادامه فعالیت ندارند.
در حوزههای گوشت مرغ و تخممرغ در حال حاضر با شرایط مازاد تولید مواجه هستیم. به عبارت دیگر نهتنها کمبودی وجود ندارد بلکه میزان تولید از نیاز بازار بیشتر است و به همین دلیل موضوع صادرات نیز مطرح میشود البته میزان صادراتی که مطرح است چندان کمکی به مرغداران نمیکند.
مجوز صادرات ۱۰هزار تن اعلامشده است؟
بله! ببینید، ۱۰هزار تن معادل تولید حدود یکونیم روز مرغ کشور است. روزانه حدود ۶هزار تن گوشت مرغ در کشور تولید میشود. بنابراین ۱۰هزار تن تنها معادل تولید یکونیم روز است. با صادرات یکونیم روز تولید نمیتوان بازاری را که حداقل ۳۵درصد پایینتر از قیمت تمامشده – بدون در نظر گرفتن سود مرغدار – قرار دارد، جبران کرد. ضمن اینکه این میزان صادرات عمدتا توسط برندها و واحدهای بزرگ انجام میشود و به همین دلیل نیز تاثیر قابلتوجهی بر وضعیت عمومی بازار ندارد.
برای اثرگذاری واقعی چه کارهایی باید انجام داد؟
برای اثرگذاری واقعی، تولید باید مدیریت شود یعنی باید به گونهای برنامهریزی شود که تولید متناسب با بازار و با در نظر گرفتن حداکثر ۵درصد انحراف از الگوی مصرف در هر مقطع زمانی باشد.
درنهایت باید گفت که الگوی بازار مرغ و تخممرغ طی ۴۰سال گذشته تغییر نکرده است. اندازه بازار بزرگتر شده اما مدل آن تغییری نداشته است. برای مثال ۱۰سال پیش روزانه حدود ۳هزار تن گوشت مرغ تولید میشد و امروز این رقم به ۶هزار تن رسیده است. این افزایش فشاری به کشور وارد نکرده زیرا توان تولید ما حتی با امکانات موجود، بسیار بیش از این میزان است اما مشکل اینجاست که بازار، ظرفیت این حجم از تولید را ندارد. بنابراین در حوزه تولید و عرضه نهتنها هیچ کمبودی وجود ندارد بلکه با مازاد تولید مواجه هستیم.
عرضه تخممرغ در کشور چه وضعیتی دارد و چه مسیری طی میکند؟
نوسانات و بالا و پایین شدنهای شدید قیمت یک دلیل مهم دارد؛ عرضه تخممرغ همچنان بهصورت سنتی انجام میشود و این حوزه بازیگران زیادی دارد. در حال حاضر بیش از ۳۶۰هزار مرکز عرضه اعم از خواربارفروشیها، بقالیها، سوپرمارکتها، فروشگاههای زنجیرهای، تعاونیها و… در کشور وجود دارد که تخممرغ در آنها به فروش میرسد.
بهجز فروشگاههای زنجیرهای که خوشبختانه تخممرغ را بهصورت شناسنامهدار، بستهبندیشده و دارای قیمت مشخص عرضه میکنند، حدود ۸۰درصد تخممرغ کشور در خردهفروشیها و بهصورت سلیقهای قیمتگذاری میشود. هر فروشنده قیمت موردنظر خود را تعیین میکند و این موضوع متاسفانه ساختار بازار را دچار مشکل کرده است.
برای این مساله راهحل وجود دارد. سالهاست که براساس وظایف سازمان نظام دامپزشکی در حوزه بهداشت عرضه، کالا باید قابلیت رصد، پایش و شناسنامهدار بودن داشته باشد تا در صورت بروز مشکل، امکان پیگیری به وجود آید.
امروز مصرفکنندهای که هر عدد تخممرغ را بهعنوان مثال بین ۱۷ تا ۲۰هزارتومان خریداری میکند، این حق را دارد که در صورت مواجهه با محصولی معیوب بتواند منشا آن را شناسایی و موضوع را پیگیری کند. اما در مورد تخممرغ فله، چنین امکانی وجود ندارد و مشخص نیست مصرفکننده باید برای احقاق حق خود به چه کسی مراجعه کند. این موضوع یکی از مشکلات اساسی بازار تخممرغ است. البته در برنامه هفتم توسعه کشور نیز تصریح شده است که وزارت جهاد کشاورزی مکلف است تا پایان برنامه تمامی کالاهای کشاورزی را بهصورت شناسنامهدار و بستهبندیشده عرضه کند.
در میان همه کالاهای کشاورزی تخممرغ از همه سادهتر و آمادهتر است بهگونهای که اگر امروز به مجموعه صنفی تخممرغ و انجمن تخممرغ شناسنامهدار ابلاغ شود که از سه روز آینده تمام تخممرغ کشور باید بهصورت بستهبندی عرضه شود این آمادگی بهطور کامل وجود دارد. نه نیازی به سرمایهگذاری جدید است و نه اقدامات پرهزینهای لازم دارد.
بنابراین فقط لازم است دولت دربارهی بهبود این وضعیت تصمیم بگیرد. به محض تصمیمگیری دولت، این موضوع قابل اجرا خواهد بود بهگونهای که هم حقوق بهداشتی و هم حقوق اقتصادی مردم به شکل عادلانه تامین شود و مردم نیز با اطمینان بیشتری خرید کنند.
شاید امروز مردم از افزایش قیمتها ناراضی باشند اما آنچه برای مردم اهمیت بیشتری دارد، ثبات قیمتهاست. مردم بیش از آنکه از افزایش ناگهانی، برای مثال ۱۰۰هزارتومانی قیمت یک شانه تخممرغ ناراحت شوند به ثبات بازار اهمیت میدهند زیرا تخممرغ در مجموع سهم بسیار بزرگی از هزینه خانوار را تشکیل نمیدهد. با شناسنامهدار کردن و بستهبندی تخممرغ میتوان ثبات قیمت ایجاد کرد و آرامش بیشتری در بازار به وجود آورد.
وضعیت عرضه گوشت مرغ چگونه است؟
در رابطه با گوشت مرغ، گرچه تقریبا همین مدل در بازار وجود دارد اما تعداد بازیگران این حوزه بسیار کمتر است. در کل کشور فروشگاههایی که مرغ کامل عرضه میکنند، شاید حدود ۲۰هزار واحد باشند زیرا عرضه مرغ کامل عمدتا در قصابیها و مرغفروشیها انجام میشود بنابراین مدیریت بازار گوشت مرغ سادهتر است. ضمن اینکه مرغ بهصورت بستهبندیشده و در نایلون عرضه میشود و قابلیت مدیریت بیشتری دارد. با این حال همچنان مشکلاتی در این بازار وجود دارد.
در مورد مشکلات بازار گوشت مرغ بیشتر توضیح میدهید؟
یکی از مهمترین مسائل در بازار گوشت مرغ توان مالی مرغداران است. حدود ۸۰درصد مرغداران گوشتی واحدهایی با ظرفیت کمتر از ۳۰هزار قطعه دارند و از توان مالی ضعیفی برخوردارند. بهدلیل همین ضعف مالی، امکان فعالیت موثر در بازار را ندارند و در نتیجه نقش واسطهها پررنگ میشود.
این واسطهها حتی اقدام به سلفخری نیز میکنند. یعنی بخشی از پول مرغ را زودتر در اختیار مرغدار قرار میدهند تا بتواند نهاده مورد نیاز خود را از سامانه بازارگاه خریداری کند و در مقابل، مالکیت مرغ تولیدی را در اختیار میگیرند. در چنین شرایطی مدیریت بازار از اختیار متولی اصلی یعنی خود مرغدار خارج میشود.
البته برای این موضوع نیز راهحل وجود دارد. حدود ۱۰سال پیش براساس مطالعات انجامشده درباره بازار ایران و بررسی تجربه کشورهای دیگر، دستورالعملها و روشهای لازم برای اصلاح ساختار بازار گوشت مرغ تدوین شد. شرکتهای لازم نیز تاسیس شدند و زنجیرههای یکپارچه تولید تا مصرف شکل گرفتند.
با این حال سهم این زنجیرهها در بهترین حالت حدود ۳۲درصد است. به عبارت دیگر هنوز حدود ۷۰درصد مرغ کشور خارج از ساختار زنجیرهای و بهصورت سنتی عرضه میشود و از مرغداری تا رسیدن محصول به دست مصرفکننده، حداقل چهارواسطه در این فرآیند حضور دارند.
طبیعی است که حتی اگر این واسطهها هیچ ارزش افزودهای نیز ایجاد نکنند و صرفا حق قانونی خود را دریافت کنند، وجود چندین واسطه در مسیر عرضه، هم قیمت را افزایش میدهد و هم نظم بازار را بر هم میزند.
امروز مشکلی اساسی در بازار گوشت مرغ وجود دارد و آن اینکه سیستم تولید و عرضه بهصورت زنجیره یکپارچه عمل نمیکند در حالی که زیرساختهای آن در کشور ایجاد شده و توان اجرای آن نیز وجود دارد.
چطور میشود این وضعیت را بهبود بخشید؟
برای این مساله راهحل وجود دارد. سالهاست که براساس وظایف سازمان نظام دامپزشکی در حوزه بهداشت عرضه، کالا باید قابلیت رصد، پایش و شناسنامهدار بودن داشته باشد تا در صورت بروز مشکل، امکان پیگیری به وجود آید.
امروز مصرفکنندهای که هر عدد تخممرغ را بهعنوان مثال بین ۱۷ تا ۲۰هزارتومان خریداری میکند، این حق را دارد که در صورت مواجهه با محصولی معیوب بتواند منشا آن را شناسایی و موضوع را پیگیری کند. اما در مورد تخممرغ فله، چنین امکانی وجود ندارد و مشخص نیست مصرفکننده باید برای احقاق حق خود به چه کسی مراجعه کند. این موضوع یکی از مشکلات اساسی بازار تخممرغ است. البته در برنامه هفتم توسعه کشور نیز تصریح شده است که وزارت جهاد کشاورزی مکلف است تا پایان برنامه تمامی کالاهای کشاورزی را بهصورت شناسنامهدار و بستهبندیشده عرضه کند.
در میان همه کالاهای کشاورزی تخممرغ از همه سادهتر و آمادهتر است بهگونهای که اگر امروز به مجموعه صنفی تخممرغ و انجمن تخممرغ شناسنامهدار ابلاغ شود که از سه روز آینده تمام تخممرغ کشور باید بهصورت بستهبندی عرضه شود این آمادگی بهطور کامل وجود دارد. نه نیازی به سرمایهگذاری جدید است و نه اقدامات پرهزینهای لازم دارد.
بنابراین فقط لازم است دولت دربارهی بهبود این وضعیت تصمیم بگیرد. به محض تصمیمگیری دولت، این موضوع قابل اجرا خواهد بود بهگونهای که هم حقوق بهداشتی و هم حقوق اقتصادی مردم به شکل عادلانه تامین شود و مردم نیز با اطمینان بیشتری خرید کنند.
شاید امروز مردم از افزایش قیمتها ناراضی باشند اما آنچه برای مردم اهمیت بیشتری دارد، ثبات قیمتهاست. مردم بیش از آنکه از افزایش ناگهانی، برای مثال ۱۰۰هزارتومانی قیمت یک شانه تخممرغ ناراحت شوند به ثبات بازار اهمیت میدهند زیرا تخممرغ در مجموع سهم بسیار بزرگی از هزینه خانوار را تشکیل نمیدهد. با شناسنامهدار کردن و بستهبندی تخممرغ میتوان ثبات قیمت ایجاد کرد و آرامش بیشتری در بازار به وجود آورد.
وضعیت عرضه گوشت مرغ چگونه است؟
در رابطه با گوشت مرغ، گرچه تقریبا همین مدل در بازار وجود دارد اما تعداد بازیگران این حوزه بسیار کمتر است. در کل کشور فروشگاههایی که مرغ کامل عرضه میکنند، شاید حدود ۲۰هزار واحد باشند زیرا عرضه مرغ کامل عمدتا در قصابیها و مرغفروشیها انجام میشود بنابراین مدیریت بازار گوشت مرغ سادهتر است. ضمن اینکه مرغ بهصورت بستهبندیشده و در نایلون عرضه میشود و قابلیت مدیریت بیشتری دارد. با این حال همچنان مشکلاتی در این بازار وجود دارد.
در مورد مشکلات بازار گوشت مرغ بیشتر توضیح میدهید؟
یکی از مهمترین مسائل در بازار گوشت مرغ توان مالی مرغداران است. حدود ۸۰درصد مرغداران گوشتی واحدهایی با ظرفیت کمتر از ۳۰هزار قطعه دارند و از توان مالی ضعیفی برخوردارند. بهدلیل همین ضعف مالی، امکان فعالیت موثر در بازار را ندارند و در نتیجه نقش واسطهها پررنگ میشود.
این واسطهها حتی اقدام به سلفخری نیز میکنند. یعنی بخشی از پول مرغ را زودتر در اختیار مرغدار قرار میدهند تا بتواند نهاده مورد نیاز خود را از سامانه بازارگاه خریداری کند و در مقابل، مالکیت مرغ تولیدی را در اختیار میگیرند. در چنین شرایطی مدیریت بازار از اختیار متولی اصلی یعنی خود مرغدار خارج میشود.
البته برای این موضوع نیز راهحل وجود دارد. حدود ۱۰سال پیش براساس مطالعات انجامشده درباره بازار ایران و بررسی تجربه کشورهای دیگر، دستورالعملها و روشهای لازم برای اصلاح ساختار بازار گوشت مرغ تدوین شد. شرکتهای لازم نیز تاسیس شدند و زنجیرههای یکپارچه تولید تا مصرف شکل گرفتند.
با این حال سهم این زنجیرهها در بهترین حالت حدود ۳۲درصد است. به عبارت دیگر هنوز حدود ۷۰درصد مرغ کشور خارج از ساختار زنجیرهای و بهصورت سنتی عرضه میشود و از مرغداری تا رسیدن محصول به دست مصرفکننده، حداقل چهارواسطه در این فرآیند حضور دارند.
طبیعی است که حتی اگر این واسطهها هیچ ارزش افزودهای نیز ایجاد نکنند و صرفا حق قانونی خود را دریافت کنند، وجود چندین واسطه در مسیر عرضه، هم قیمت را افزایش میدهد و هم نظم بازار را بر هم میزند.
امروز مشکلی اساسی در بازار گوشت مرغ وجود دارد و آن اینکه سیستم تولید و عرضه بهصورت زنجیره یکپارچه عمل نمیکند در حالی که زیرساختهای آن در کشور ایجاد شده و توان اجرای آن نیز وجود دارد.
- 9
- 3
