قراردادهای میلیاردی برای برخی، صف‌های طولانی جایگاه‌ها برای مردم!

چند هفته‌ای است که طرح «نشان‌دار کردن کارت سوخت» یا همان انتقال سهمیه بنزین از کارت سوخت به کارت بانکی به صورت آزمایشی در چند استان اجرایی شده است و این سیاست در کنار افزایش نرخ سوم بنزین، مجموعه سیاست‌های امسال دولت را در حوزه سوخت تشکیل می‌دهد.

دولت ادعا دارد که با این سیاست غیرقیمتی، می‌تواند مدیریت بهتری بر سهمیه‌های سوخت اعمال کند چرا که کارت آزاد جایگاه‌های سوخت همواره محل مناقشه بوده است؛ برای مثال عنوان شده است که برخی افراد طی روز، ده‌ها بار از این کارت‌ها استفاده می‌کنند که در اینجا شائبه قاچاق سوخت به وجود می‌آید. در نهایت نیز سخنگوی دولت اعلام کرد که برآیند تمام این سیاست‌ها، کشور را از واردات سوخت بی‌نیاز کرده است؛ هرچند برخی تحلیلگران هشدار داده بودند که در صورت محاصره دریایی، واردات بنزین نیز متوقف خواهد شد.

البته این طرح نیز خالی از انتقاد نیست؛ برخی کارشناسان مطرح می‌کنند که بنا بر تجربه هک شدن شبکه بانکی، این طرح می‌تواند سهمیه سوخت مردم را در معرض خطر سایبری قرار دهد یا همچنین برخی دیگر اعتقاد دارند که این طرح در ایجاد صف‌های طولانی این روزها مقابل جایگاه‌های سوخت، موثر بوده است. در گزارش امروز «توسعه ایرانی» به بررسی برخی جوانب این طرح پرداخته شده است.

غیرفعال شدن کارت‌های آزاد صف‌ پمپ‌بنزین‌ها را طولانی می‌کند

برخی نمایندگان مجلس هم به صف مخالفان این طرح پیوسته‌اند. برای مثال، عضو کمیسیون انرژی مجلس، به انتقاد از این طرح پرداخته است.

احمد مرادی، در گفت‌وگو با دیده‌بان ایران، با انتقاد از نحوه اجرای این تصمیم، گفته است: «به نظر می‌رسد در اتخاذ این سیاست، شرایط استان‌هایی مانند هرمزگان به‌اندازه کافی مورد توجه قرار نگرفته است. سهمیه فعلی پاسخگوی نیاز بسیاری از مردم نیست و حتی اگر شهروندان ترددهای خود را به داخل شهر بندرعباس محدود کنند، باز هم ممکن است با کمبود سهمیه مواجه شوند. از سوی دیگر، غیرفعال شدن تعدادی از کارت‌های سوخت آزاد جایگاه‌ها از سوی مجموعه وزارت نفت و شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی، به ایجاد صف‌های طولانی در جایگاه‌ها و افزایش نارضایتی مردم منجر شده است.»

این نماینده مجلس تصریح کرده است: «محدود شدن دسترسی مردم به کارت‌های آزاد، در کنار سهمیه‌بندی موجود، مشکلاتی ایجاد کرده که ضرورت بازنگری در نحوه اجرای این تصمیم را نشان می‌دهد.»

نه بنزین تولید می‌کند، نه مصرف را کاهش می‌دهد!

رئیس اتحادیه انجمن‌های علمی انرژی در گفت‌وگو با «توسعه ایرانی»، از طرح انتقال سهمیه بنزین از کارت سوخت به کارت بانکی انتقاد کرد و گفت: واقعا نمی‌دانم چندبار باید از یک مسیر ضرر کنیم و چقدر باید بر راه‌های غلط اصرار داشته باشیم.

هاشم اورعی تاکید کرد: آیا چنین طرح‌هایی نظیر انتقال سهمیه بنزین از کارت سوخت به کارت بانکی، برای ما بنزین تولید می‌کند؟ یا در کاهش مصرف بنزین توسط خودروهای ساخت داخل تاثیر می‌گذارد؟ آیا قاچاق بنزین را کم می‌کند؟ پاسخ به تمام این سوالات «خیر» است زیرا کسانی که مشغول قاچاق بنزین هستند، قدرتی فراتر از کارت‌ها دارند. او در توضیح وضعیت بازار بنزین، اظهار کرد: اگر بخواهیم نگاهی واقع‌بینانه به بازار بنزین داشته باشیم، باید بگوییم که مقداری تولید داریم و این تولید در دو حوزه، یعنی توسط خودروهای داخلی و قاچاق، مصرف می‌شود. برای حل مشکل ناترازی یا باید تقاضا را به وسیله قیمت کنترل کنیم، یا تولید را افزایش دهیم، یا فناوری خودروهای خود را اصلاح کنیم تا مصرف خود را کم کنند و یا جلوی قاچاق سوخت را بگیریم. هرچقدر به این مسائل توجه کنیم، ردی از تاثیر کارت بانکی یا غیره بر این حوزه‌ها نمی‌بینیم.

استاد دانشگاه صنعتی شریف تصریح کرد: البته ممکن است این طرح یک حسن داشته باشد؛ برخی می‌توانند به واسطه این طرح قراردادهای میلیاردی تنظیم کنند تا از این درآمد داشته باشند!

توقف واردات بنزین دستاورد نیست؛ تحمیل شده است!

اورعی در پاسخ به این سوال که «دولت ادعا دارد به واسطه افزایش نرخ سوم بنزین و طرح نشان‌دار کردن کارت‌های سوخت، موجب کاهش مصرف بنزین شده و به همین دلیل از واردات بی‌نیاز شده‌ایم؛ آیا واقعا این طرح‌ها ما را از واردات بنزین بی‌نیاز کرده است یا دولت شرایط تحمیلی محاصره دریایی را به عنوان دستاورد معرفی می‌کند؟»، بیان کرد: ما اصلا قبول می‌کنیم که از واردات بنزین بی‌نیاز شده‌ایم اما این جمله به صورت درست گفته نشده است.

او توضیح داد: ما امکان واردات بنزین را از دست داده‌ایم و چون این امکان را از دست داده‌ایم و در پی این شرایط، مجموعه اتفاقاتی افتاده است. ما کاری نکرده‌ایم که ناترازی بنزین را حل کنیم بلکه این شرایط بر ما «دیکته» شده است. این تحلیلگر ارشد اقتصاد انرژی درباره سیاست‌های دولت در حوزه بنزین، عنوان کرد: دولت در این شرایط، نرخ سوم بنزین را از ۵ هزارتومان به ۱۰ هزارتومان افزایش داده است. بعد از دو تا سه هفته از این اتفاق، اعلام شد که تقاضای بنزین کاهش یافته است و به عبارت دیگر، افزایش قیمت مقداری تقاضای مردم را کاهش داده است. اما تجربه نشان می‌دهد که کاهش تقاضا در پی افزایش قیمت انرژی و بنزین، دائمی نیست زیرا پس از مدتی، مردم به قیمت‌های جدید عادت می‌کنند.

امکان تولید محصولات صادراتی متوقف شد

اورعی درباره شرایط سمت عرضه بنزین، افزود: همچنین مقداری بنزین توسط پالایشگاه‌ها تولید می‌شود و از طرف دیگر، دولت به پتروشیمی‌ها دستور داده است که تولید برخی محصولات را، به دلیل عدم امکان صادرات، متوقف کنند و تولید بنزین را از این محل نیز افزایش داده‌ایم. البته این روش هم برای کشور زیان‌آور است چون پتروشیمی‌ها می‌توانستند کالاهای جایگزینی تولید کنند که برای کشور ارزآوری داشته باشد.

او تصریح کرد که در شرایط حاضر ارزی برای واردات بنزین خرج نخواهد شد اما در طرف مقابل، امکان ارزآوری از محل صادرات محصولات پتروشیمی نیز از دست رفته است.

این کارشناس همچنین معتقد است که دولت هنوز هم از ذخایر استراتژیک استفاده می‌کند اما مقدار این استفاده مسلما کمتر از قبل شده است. به گفته او، به سیستم بنزین اکنون شوک عدم امکان واردات تحمیل شده اما همچنان مسائل ناترازی این بازار حل نشده و پابرجا مانده است.

سوءاستفاده جایگاه‌ها از این طرح

اورعی در ادامه، به دیگر مشکلات طرح انتقال سهمیه بنزین از کارت سوخت به کارت بانکی پرداخت و درباره تاثیر این طرح بر ایجاد صف‌های طولانی در جایگاه‌ها، اظهار کرد: قطعا یکی از عوامل ایجادکننده صف‌های طولانی مقابل پمپ‌بنزین‌ها، همین طرح است.

او به سوءاستفاده برخی جایگاه‌ها از این طرح اشاره کرد و گفت: من نظیر این طرح را در هیچ‌کجای دنیا ندیده‌ام! بنا به برخی گزارش‌ها و مشاهدات میدانی، برخی جایگاه‌ها برای اعطای «توکن» سوخت‌گیری توسط کارت‌های بانکی، پول اضافی طلب می‌کنند یا برخی دیگر از جایگاه‌ها، پول ۲۵ لیتر بنزین را دریافت می‌کنند اما تنها ۲۰ لیتر به مشتری می‌دهند. این استاد دانشگاه تاکید کرد که این روش بسیار نابخردانه است.

خطر اختلال در تمام سیستم‌ها

اورعی همچنین درباره اینکه «تجربه نشان داده است که سیستم‌های بانکی ایران مورد حمله سایبری قرار می‌گیرند و اختلال در آن‌ها بسیار زیاد می‌شود. آیا انتقال سهمیه بنزین از کارت سوخت به کارت بانکی، سهمیه سوخت مردم را در معرض خطر هک قرار نمی‌دهد؟»، پاسخ داد: اتفاقا این مسئله بسیار مهم است. شبکه بانکی ما به شدت در معرض هک شدن و حمله سایبری قرار دارد. همین اکنون سیستم برخی نهادهای دولتی هک شده و کار آن‌ها به اصطلاح «روی هوا مانده است» و قادر به اصلاح آن نیستند. اگر شبکه سوخت را هم وابسته به شبکه بانکی کنیم و این سیستم هک شود، که احتمال آن هم کم نیست، مشکلات بسیار بزرگی در سوخت‌گیری به وجود می‌آید. فرض کنید اگر حتی یک ساعت هم کارت‌های بانکی قادر به سوخت‌گیری نباشند، تمام مملکت به‌هم می‌ریزد.

رئیس اتحادیه انجمن‌های علمی انرژی با تاکید بر اشتباه بودن این مسیر، در نهایت خاطرنشان کرد: چه بسا این طرح حاصل سیگنال‌هایی باشد که نفوذی‌ها داده‌اند. در شرایط کنونی ما نباید به سمت تمرکز در سیستم‌های کامپیوتری و اتوماسیون برویم و اتفاقا باید به فکر طراحی مسیرهای جایگزین باشیم که اگر ناگهان یکی از این سیستم‌ها از دست رفت، سیستم دیگری کار کند تا کل فرآیند مختل نشود.