ایالات متحده آمریکا چندی قبل با انتشار سندی ۷۲ صفحهای از دکترین هستهای جدید خود، اعلام کرد که قصد دارد سلاحهای هستهای تاکتیکی از نوع بمبهای اتمی کوچک را در اولویت خود قرار دهد؛ امری که بلافاصله پس از انتشار آن با واکنش شدید روسیه و چین همراه بود.
انتشار تازهترین اولویت تسلیحاتی آمریکا در حالی صورت گرفت که پیمان استارت جدید مبنی بر کاهش سلاحهای هستهای میان آمریکا و روسیه به پایان رسیده است. در همین رابطه دولت ترامپ در جدیدترین راهبرد امنیت ملی آمریکا اعلام کرده است که خطر دستیابی دولتهای متخاصم و فعالان غیردولتی به تسلیحات کشتار جمعی در حال افزایش است و این امر با نگاهی به برنامه هستهای کرهشمالی که آمریکا را بارها به حملات اتمی تهدید کرده و همچنین اقدامات روسیه و چین برای دستیابی به تسلیحات پیشرفته، واشنگتن را وادار میکند تا اقدامات اولویت دار زیر را در دستور کار جدی خود قرار دهد. ۱- ارتقاء دفاع موشکی، ۲- کشف و نابودی سلاحهای کشتار جمعی، ۳- تقویت اقدامات منع گسترش تسلیحات کشتار جمعی و ۴- نابودی گروههای تروریستی در حال دستیابی به تسلیحات کشتار جمعی. دولت ترامپ معتقد است که سلاح هستهای اهداف حیاتی آمریکا را در طول ۷۰ سال گذشته تامین کرده و بنیانی برای حفظ ثبات از طریق ایجاد بازدارندگی بوده است.
دولت ترامپ همچنین تاکید دارد که آمریکا در دوران پس از جنگ سرد سرمایه گذاریهای خود را روی نیروهای هستهای کاهش داده و بسیاری از زیرساختهای این کشور به دوره جنگ جهانی دوم باز میگردد، در حالی که همزمان دشمان برخوردار از توانایی هستهای زرادخانهها و میزان برد سامانههای پرتاب را توسعه دادهاند. به همین دلیل است که آمریکا باید ساختار نیروی هستهای خود را حفظ کرده و در این راستا به نوسازی نیروها و زیرساختهای هستهای و حفظ بازدارندگی پایدار مبادرت کند.
با این اوصاف ترامپ در تازهترین اظهار نظر خود در مورد سلاحهای اتمی آمریکا، بار دیگر ضمن تلاش برای توجیه راهبرد جدید هستهای کشورش در پیامی اعلام کرد که اگر سایر کشورها به کاهش ذخایر هستهای خود متعهد باشند، ما نیز از این روند پیروی خواهیم کرد، اما آنها قصد توقف برنامههای خود را ندارند و در نتیجه ما از تمام آنها جلو زده و نیروی هستهای ایجاد میکنیم که تا به حال کسی مانند آن را ندیده باشد. ترامپ همچنین تصریح کرد که در دولت من افزایش زرادخانه انواع سلاحها و مدرنسازی نوع جدیدی از نیروی هستهای را در دستور کار خود قرار داده است.
NPT در محاق
طبق معاهده NPT (پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای) که در سال ۱۹۶۸ میلادی میان چند کشور منعقد شده، اعضای دائم شورای امنیت سازمان ملل یعنی آمریکا، روسیه، چین، فرانسه و انگلیس به طور رسمی به عنوان کشورهای دارای سلاح هستهای شناخته شده و سایر کشورها طبق این پیمان حق برخورداری از این سلاح را نخواهند داشت. نکته متناقض این پیمان زمانی مشهود و از کارآرایی آن میکاهد که بدانیم اکنون کشورهایی نظیر هند، پاکستان، کرهشمالی و ژریم صیونیستی دارای سلاح اتمی بوده و به طور کلی این پیمان را نپذیرفتهاند.
با این حال هر چند گفته میشود که این کشورها جامعه بینالمللی را در عمل انجام شده قرار دادهاند و از این پس باید برای مقابله با اتمی شدن سایر کشورها و کاهش تسلیحات اتمی و زرادخانههای آن حتی میان کشورهای به رسمیت شناخته شده اقدام شود، آمارها حاکی از آن است که میزان تولید و تکیه بر ابزار اتمی در جهان رو به گسترش بوده و از میان هزاران کلاهک اتمی بیش از ۹۲ درصد آن در اختیار روسیه و آمریکا است. این در حالی است که پیمانهای منعقد شده میان مسکو و واشنگتن نیز در چارچوب پیمانهای استارت محقق نشده است.
سمت و سوی حرکت به سمت جنگ سرد جدید
حال در چنین شرایطی که همواره صحبت از بازدارندگی و لزوم کاهش ذخایر تسلیحات اتمی مطرح میشود، آمریکاییها با رونمایی از راهبرد اتمی تازه خود در صدد تولید بمبهای هستهای کوچک با قابلیت حمل آسان و قدرت تخریبی کمتری هستند. این امر بدین معناست که روند تولید سلاح هستهای میان قدرتهای جهانی به سمت و سوی مسابقه تسلیحاتی جدیدی در حال حرکت است. مصداق عینی این مساله توجیه سلاحهای اتمی کوچک برای مقابله با طرح نوسازی زرادخانههای هستهای روسیه است. این نوع سلاحها که از آن به عنوان سلاحهای تاکتیکی یاد میشود به قدرتهای اتمی امکان آزادی عمل بیشتری را میدهد و از آنجا که تنها در شرایط کنونی آمریکا و روسیه دارای چنین سلاحهای تاکتیکی هستند (حداقل به صورت رسمی)، علاوه بر شروع نوعی مسابقه تسلیحاتی جدید میان این دو قدرت اتمی، سایر کشورها نیز ترغیب به پیگیری چنین راهبردی خواهند بود.
در همین رابطه است که روزنامه فیگارو فرانسه در گزارشی این اقدامات را نتیجه تغییرات جدیدی میداند که با پیوند خوردن به دکترین جدید دولت ترامپ شرایط را نسبت به گذشته بسیار دشوارتر میسازد. به گفته کارشناسان این مساله حاکی از آن است که اکنون جهان به سمت تولید سلاحهای هستهای با اثرات تخریبی کنترل شده حرکت میکند و در آینده نزدیک شاهد تولید و گسترش سلاحهای انفرادی هستهای نیز خواهیم بود. در چنین شرایطی است که شروع این مسابقه تسلیحاتی جدید میان آمریکا و روسیه به طور قطع، سایر قدرتهای اتمی و بازیگران را نیز ترغیب میکند که از مسیر تولید سلاحهای هستهای راهبردی به سمت سلاحهای هستهای تاکتیکی حرکت کنند. امری که در دنیای پرتنش کنونی نتایج و آثار آن هنوز در بوته آزمایش قرار نگرفته و می تواند با کلید خوردن این جنگ سرد نوین در هزاره جدید، نوعی بلوک بندی جهانی را در بطن نظام بینالملل ایجاد کند.
محمدرضا ستاری
- 14
- 4
