به عنوان نمونه، گزارش رسمی دولت که در ۲۵ فوریه منتشر شده تعداد کل مبتلایان را ۷۵۵ نفر اعلام کرده؛ در حالی که گزارش محرمانه تا تاریخ ۲۳ فوریه عدد ۱۹۹۲ نفر را نشان می دهد. در گزارش دیگری به تاریخ ۲۲ فوریه، امار رسمی دولت چین تنها چهار مورد ابتلای جدید به کرونا (corona) را اعلام کرده در حالیکه گزارش داخلی در همان تاریخ ۶۱ مبتلای جدید را تائید می کند. در روزهای اخیر گزارش های رسمی امیدوارکننده از کاهش نرخ ابتلا حکایت داشت.
مثلا گزارش کمیسیون ملی بهداشت کشور چین به تاریخ ۲۵ فوریه تنها ۹ مورد ابتلای جدید را در استان هوبی، یکی از وخیم ترین محل های شیوع کرونا نشان می داد در حالی کهگزارش داخلی تنها در شاندونگ نرخ ابتلای روزانه را دورقمی گزارش کرده است. مدل سازی های محققان در سرتاسر جهان نیز این ابهامات را تائید می کند. به طورمثال ، ۱۰ روز پیش دکتر لوسین دان، اقتصاددان دانشگاه اوهایو و دکتر می هی، پروفسور پاتولوژی دانشگاه واشنگتن نتایج پژوهشی را منتشر کردند که نشان می داد آمار دولت چین ۵ تا ۱۰ برابر با واقعیت فاصله دارد. هرچند هنوز برای صدور حکم قطعی درباره وضعیت کرونا زود است، اما نگاهی به تاریخ و سابقه نظام های متمرکز موضوع را تا حد زيادي روشن می کند.
هفده سال قبل ، سندروم تنفسی حاد۱، مخفف به سارس، در کشور چین شیوع پیدا کرد و ضمن سرایت به سایر کشورها، جان نزدیک به ۱۰ درصد مبتلایان را گرفت. مقامات چینی در نوامبر ۲۰۰۲ از وضع شیوع و ماهیت بیماری و خطرات بالقوه آن اطلاع کامل داشتند. با این حال چهار ماه طول کشید تا واقعیت را بپذیرند. در فوریه ۲۰۰۳ سرانجام دولت چین مجبور شد وجود بیماری را تایید کند اما مقامات اصرار داشتند که« اوضاع کاملا تحت کنترل است» و هیچ جای نگرانی نیست. در این مدت دولت مرکزی هیچ اطلاعاتی با پژوهشگران و پزشکان دیگر نقاط دنیا به اشتراک نگذاشت و موضوع را بی سروصدا و امنیتی برگزار کرد. سیاست حاشا یک ماه و نیم دیگر ادامه یافت و در این مدت ویروس از هنگ کنگ و بعد سایر کشورها سر درآورد. در طول نزدیک به شش ماه انکار، افرادی تلاش کردند تا خطرات قریب الوقوع را هشدار بدهند اما برچسب خیانت و اقدام علیه امنیت خورده و با ایشان به سختی برخورد شد.
پس از فرو افتادن پرده و عیان شدن عمق فاجعه، آمار مبتلایان و قربانیان هم چنان غیرشفاف باقی ماند. به طور مثال ، چنان که بعدها معلوم شد، آمار مبتلایان در پایتخت با نرخی بالاتر از پیش بینی های منتشرشده رشد کرد. مسوولان بین واقعیت( آماری که از آن اطلاع داشتند) و موضع رسمی حزب( آمار منتشرشده از وضعیت تحت کنترل) باید یکی را انتخاب می کردند. طبیعی است که دولت دومی را انتخاب کرد. در نظر مسوولان انتخاب بین« واقعیت» و« خیالبافی مشتی دیوان سالار در حزب کمونیست» نبود، بلکه انتخاب بین پذیرش شکستی بزرگ و سرافکندگی مقابل شهروندان و نمایش ضعف مقابل دشمنان خارجی بود یا حفظ آبرو و نمایش اقتدار. جوزف کان، سردبیر کنونی نیویورک تایمز و برنده جایزه پولیتزر خبرنگاری در سال ۲۰۰۶ به خاطر پوشش وضعیت حاکمیت قانون در چین، در آوریل ۲۰۰۳ در نیویورک تایمز نوشت:« دولت چین بصورت روتین در در برابر حوادث اعم از طبیعی و دست ساز وامانده و عاجز بوده است. به عنوان مثال فاجعه قحطی بزرگ دهه ۵۰ میلادی در دوره مائو که نتیجه اشتراکی سازی اجباری بود و به مرگ میلیون ها نفر انجامید. تنها وظیفه مقامات دولتی در کلیه سطوح( از دون پایه تا عالی) راضی کردن روسای مافوق است. هیچگونه مسئولیت پذیری و پاسخگویی مستقیمی نسبت به شهروندان عادی احساس نمی شود. در عوض همه جور انگیزه ای برای مخفی کردن اخبار ناگوار وجود دارد.»
آنچه کشور چین، بلکه جهان، را نجات داد منافع اقتصادی ناشی از تجارت جهانی بود که دولت چین را مجبور به پذیرش مسئولیت و انتشار برخی اطلاعات کرد. تا قبل از پیدایش سارس، برخی حوزه ها مثل بانکداری و بخشی از صنایع تلکام به ناچار به سمت شفافیت حرکت کرده بودند، اما حوزه بهداشت و درمان که کاملا دولتی است خود را از هرگونه پاسخگویی مصون می دانست. پس از وقوع سارس، واکنش های شرکای تجاری بین المللی و تاثیر بی اعتمادی بر تراز تجاری بود که چین را به قبول مسئولیت ترغیب کرد. با این حال رویه سیاستمداران چینی تغییر معناداری پیدا نکرد. لانگ یونگتسو، سیاست مدار بلندمرتبه چینی که فارغ التحصیل مدرسه اقتصاد لندن است و از جناح معتدل و طرفدار گفتگو با دنیا در حزب کمونیست چین به حساب می آید و در سال ۲۰۰۱ در راس هیأت مذاکره کننده پیوستن این کشور به سازمان جهانی تجارت (WTO) بود، کمی پس از وقوع فاجعه سارس در اجلاسی در هنگ کنگ موضوع را، همچنان با آمار قدیمی حزب، این طور توضیح می داد:« ۱۲ نفر در پکن مبتلا و فقط سه نفر فوت شدند. پکن یک شهر ۱۰ میلیون نفری است. لازم نیست شلوغش کنیم.»
امروز، بعد از تعدادی ازمون و خطای مرگبار با جان شهروندان و از بین رفتن ده ها میلیون نفر زیر دست و پای مسئولان بی کفایت چینی، این بار دولت چین برای روبرو شدن با گونه جدیدی از ویروس کرونا آماده تر از قبل است. البته حافظه بسیاری از هموطنان به هفده سال و هفتاد سال قبل قد نمی دهد و به همین دلیل ساخت سوله چندهزار تختخوابی را نتیجه سیستمی کارآمد تلقی می کنند. غافل از این که حکومت چین هم چنان بر انکار و مخفی سازی اصرار ورزیده و چاره کار را در پروژه های نمایشی و کمپین های بادقت فیلمبرداری شده روابط عمومی جستجو می کند. بیش از یک ماه پیش، لی یوئان، در مقاله ای که در نیویورک تایمز منتشر شد، نوشت:دولت چین انتقادات را سانسور و افرادی را که به نشر شایعات متهم هستند، دستگیر می کند.
سرکوبِ اطلاع رسانی بسیار نگران کننده است. زو ژییوان، روزنامه نگار و اینک مجری تلویزیونی چینی ضمن بازنشر یکی از مقالاتش در سال ۲۰۰۳، در رسانه های اجتماعی نوشت:« فکر می کردم وقایع سارس دولت را وادار به تجدید نظر در ساختار حکومت کند. چقدر ساده بودم!» بسياري از افراد شجاعی که در سال ۲۰۰۳ برای اطلاع رسانی و نشر حقیقت تلاش می کردند مرعوب و بعضا سربه نیست شدند. برخی پزشکان که در اطلاع رسانی سارس نقش بازی کردند بهای سنگینی پرداختند. نزدیک به دو دهه بعد نیز پزشکی که شیوع کرونا را علنی کرد، با خشم مسوولان مواجه شد و برچسب خیانت خورد، هرچند جانش را در این راه از دست داد. در حین ۱۷ سال گذشته تقریبا تمام رسانه های مستقل که در دهه ۹۰ و ۲۰۰۰ فعال بودند تعطیل و گروه های طرفداری و سازمان های مردم نهادی که در این حوزه ها تلاش می کردند منهدم شده یا استقلالشان را برای پیگیری و افشای حقیقت از دست داده اند. به قول لی یوئان:« آنچه باقی مانده ، جباریت عنان گسیخته است، مشتی اطلاعات مخدوش و انبوهی شهروند عادی تک افتاده، شکننده و خشمگین.»
هنگامی که که دولت تنها منبع اطلاع رسانی باشد و جریان آزاد اطلاعات به بهانه های گوناگون مخدوش و محدود شود، مصلحت اندیشی های سیاسی و جناحی جای حقیقت را خواهد گرفت و زندگی انسانها در اهم فالاهم سیاستمداران به چند عدد و رقم فروکاسته خواهد شد.
محمد ماشین چیان
- 13
- 6
