کرج از سالهای ٣٥ تاکنون در کنار تهران رشدی شتابان داشته است؛ به گونهای که در برابر رشد پنجبرابری تهران در این ایام، کرج رشدی ١٢٩برابری داشته است؛ در واقع کرج بخشی از این رشد را به جانشيني تهران انجام داده است. از این رو است که بخشی از این جمعیت کار را در تهران و خواب را در کرج به سر میبرند؛ مهاجرت آونگی و روزانه بین ٢٠٠ تا ٤٠٠ هزار نفر از کرج به تهران موید این موضوع است.
این جمعیت مشترک که باید آنها را شهروندان تهراني-کرجي نامید، ضرورت برنامهريزي مشترک در برخی از حوزهها را فیمابین این دو شهر الزامی میسازد.
نخستين حوزه مشترک جمعیت مهاجر در هر دو شهر است. استان البرز بعد از استان تهران بیشترین جمعیت مهاجر را پذیرفته است. این آمار مربوط به سالهای ٩٠-٨٥ است؛ پذیرش جمعیت مهاجر هر دو شهر را با فرصتها و تهدیدهای مشابهی مواجه کرده است.
انتقال تجارب این دو کلانشهر در مواجهه با این پدیده امری ضروری است.
دومين حوزه مشترک وجود کارخانجات و صنایعی است که در حریم شهر کرج استقرار دارند؛ در حالی که عمدتا صاحبان آنها تهرانی هستند. فاصله نزدیک کرج با کارخانجات و صنایع یادشده، موجب شکلگیری اسکان بخش بزرگی از اقشار ضعیف و فقیر شهری شده است. به گونهای که رشد نامتوازن کالبدی- فضایی و بیبرنامه فضاهای اطراف شهر کرج کلیت ساختار فضایی شهر کرج را دستخوش تغییرات عمیقی كرده است. از جمله میتوان به ترافیک سنگین شرقی به غربی، گسیختگی ساختار محلات شهری، پایداری چرخه فقر شهری و مانند اینها اشاره کرد.
این بار عظیم مهاجران که زايیده نظام تمرکزگرایی کند است به گونهای که تمرکز امکانات و منابع را در تهران موجب شده، بار هزینههای آن را به شهر کرج نهاده است.
و این در حالی است که سرانه خدماتی و عمرانی یک شهروند کرجی کمتر از نیمی از سرانه یادشده برای شهروند تهرانی است (نهصدهزار تومان برای شهروند کرجی در مقابل دو میلیون تومان برای شهروند تهرانی).
کرجیها خود را با تهرانیها دایم مقایسه میکنند و یکی از این وجوه مقایسه برخورداری تهرانیها از حملونقل ریلی (مترو) است به این ترتیب بهرغم اینکه حدود ١٥درصد از سفرهای درونشهری تهران با مترو انجام میشود، شهروندان کرجی هنوز در درون شهر از این خدمات بیبهرهاند.
صرفا برای انتقال مسافرانی که برای کار به تهران رفتوآمد دارند، امکان استفاده از این خدمات وجود دارد. سومین حوزه مشترک به گذر اتوبان تهران-کرج-قزوین از میان بافت کالبدی شهر کرج مربوط میشود. اتوبانی که با ترافیک سنگین و مداوم عبوری علاوه بر گسیختگی بافت کالبدی شهر کرج، رفتوآمد درون کرج را نیز دچار اختلال کرده است. تعدادی از مناطق شهر کرج در بخش جنوبی و ما بقی در بخش شمالی آزادراه واقع شدهاند.
با همه پيوندها و حوزههای مشترک این دو شهر غفلت از اجرای طرح «مجموعه شهری» تهران تبعات جبرانناپذیری به همراه خواهد داشت. هر چند با مرکز استانشدن کرج صورتمسأله مجموعه شهری تهران پاک شده اما مسأله به صورت فضایی هنوز باقی است. بسیاری از مشکلاتی که ناشی از تعاملات این دو شهر است، نیازمند تبیین و اتخاذ رویکرد یکپارچه مدیریت مجموعه شهری تهران است و در سازماندهی حوزه شهری پیرامون تهران، عدم تعیین نقش و جایگاه کرج زمینهساز مشکلات جدی برای این فضای مشترک زیستی شهروندان هر دو کلانشهر تهران و کرج خواهد بود.
علی نوذرپور، رییس جامعه شهرسازان ایران
- 14
- 6
