شبکه های اجتماعی در سریلانکا فیلترشد

وقوع چندین انفجار مرگبار در سریلانکا همزمان با عید پاک مسیحیان، بیش از ۲۰۰ کشته و صدها زخمی به‌جا گذاشت و البته در این حادثه تروریستی باز هم شبکه‌های اجتماعی خبرساز شدند. در همان ساعات اولیه این حمله تروریستی، انگشت اتهام دولت سریلانکا به سوی شبکه‌های اجتماعی رفت و بلافاصله در یک بیانیه رسمی عنوان شد که فیس‌بوک و همچنین دو شبکه اجتماعی اینستاگرام و واتس اپ که در مالکیت فیس‌بوک قرار دارند، مسدود شده‌اند و ظاهراً هم قرار نیست این پلتفرم‌ها در آینده‌ای نزدیک رفع فیلتر شوند.

عملکرد دولت سریلانکا زیر تیغ انتقاد

 دولت سریلانکا در نخستین اقدام پس از انفجارهای مهیب تروریستی در چند هتل و کلیسای این کشور، تعدادی از شبکه‌های اجتماعی را در این کشور مسدود و دلیل آن را نیز ممانعت از شیوع گسترده اخبار جعلی و همچنین انتشار اخبار حاوی نفرت، نژادپرستانه، تروریستی و خشونت‌آمیز عنوان کرد؛ اقدامی که از سوی بسیاری از کاربران و فعالان رسانه‌ای، گروه‌های ناظر بر اینترنت و حقوق بشر مورد نکوهش قرار گرفت و همگی، آن را نشانه‌ای از وجود سانسور و مقابله با آزادی بیان در این کشور عنوان کردند و یادآور شدند که مسدودسازی شبکه‌های اجتماعی، یک تصمیم یکجانبه است در حالی که می‌توان با تعامل مناسب با مدیران این پلتفرم‌ها به بسیاری از نگرانی‌ها پایان داد بدون اینکه نیازی به فیلتر و مسدودسازی باشد.

برخی عملکرد دولت سریلانکا را در مسدودسازی شبکه‌های اجتماعی غیرمعمول دانستند زیرا قبل از اینکه در این حادثه تروریستی چنین اخباری در شبکه‌های اجتماعی پررنگ شود، دولت بلافاصله این پلتفرم‌ها را مسدود کرده است. از قرار معلوم، دولت سریلانکا برنامه‌ای جدی برای رفع این فیلتر ندارد و همه چیز را منوط به گفت‌و‌گو با شرکت های مالک این شبکه‌های اجتماعی دانسته است. گفتنی است که دولت سریلانکا معتقد است وقتی بعد از سال‌ها جنگ داخلی، آرامش و دموکراسی به این کشور آمده است دلیلی ندارد به شبکه‌های اجتماعی اجازه داده شود تا دوباره این آرامش را به هم بزنند. شبکه‌های اجتماعی باعث تحریک نژادپرستان و افزایش فعالیت آنها شده‌اند. اگر این شبکه‌های اجتماعی می‌خواهند در سریلانکا فعال باشند باید بر محتوای آن نظارت بیشتری داشته باشند.

از آنجا که فیس بوک، اینستاگرام و واتس اپ در سریلانکا جزو شبکه‌های اجتماعی پرطرفدار محسوب می‌شوند، دولت سریلانکا تصمیم گرفت برای جلوگیری از ناآرامی‌های احتمالی، این شبکه‌ها را مسدود کند اما ماجرا به اینجا ختم نشد چرا که به گفته فعالان فناوری در NetBlocks، یک گروه مستقل ناظر بر اینترنت وهمچنین فعالان شبکه‌های اجتماعی، برخلاف گفته‌های دولت علاوه بر فیس‌بوک، واتس‌اپ و اینستاگرام، شبکه‌های اجتماعی دیگری همچون یوتیوب، اسنپ چت و وایبر نیز فیلتر شده است.«سانجانا هاتوتوا» پژوهشگر ارشد در دانشگاه کلمبو سریلانکا با انتقاد از عملکرد دولت در مسدودسازی شبکه‌های اجتماعی در حوادث تروریستی و بحرانی گفت: البته همه پیام رسان‌ها مسدود نشده‌اند به‌عنوان مثال توئیتر یکی از شبکه‌های اجتماعی محسوب می‌شود که به‌دنبال حوادث تروریستی اخیر در سریلانکا، مسدود نشده است چراکه به اندازه شبکه‌های اجتماعی دیگر در این کشور محبوبیت ندارد.

وی همچنین معتقد است که در سریلانکا شبکه‌های اجتماعی مهم‌ترین ابزار ارتباطی برای بسیاری از مردم این کشور محسوب می‌شود و مسدودسازی این پلتفرم‌ها درواقع بیشتر بر اقشار آسیب پذیر تأثیر می‌گذارد. به گفته این پژوهشگر ارشد، آمارها نشان می‌دهد که در آینده فیس‌بوک در بازارهای درحال رشد بویژه در آسیا رشد مناسبی خواهد داشت و کسب و کارهای زیادی بر این پلتفرم شکل خواهد گرفت به همین دلیل هم چنین مسدودسازی‌هایی حتی اگر مقطعی باشد علاوه بر اینکه مانع دسترسی به اخبار و اطلاعات می‌شود، این کسب و کارها را نیز با زیان و ضرر مواجه می‌سازد.

واکنش فیس‌بوک

مسدودسازی فیس‌بوک و شبکه‌های اجتماعی تحت مالکیت آن توسط دولت سریلانکا واکنش فیس‌بوک را به‌دنبال داشت. سخنگوی این شبکه اجتماعی در سریلانکا در این زمینه گفت: قلب ما در کنار قربانیان و خانواده‌های آنها و جامعه است. این اتفاق بشدت وحشتناک بود و تحت تأثیر این عمل وحشتناک، تیم‌هایی از سراسر فیس‌بوک برای شناسایی و حذف محتواهایی که استانداردهای ما را نقض می‌کنند، کار می‌کنند. ما از بیانیه دولت در مورد فیلترینگ موقت سیستم عامل‌های خود آگاهی داریم. ما در خلال این زمان غم انگیز، متعهد به حفظ خدمات و کمک به جامعه و کشور هستیم.

«ریچارد آلن» یکی از مسئولان فیس‌بوک در سریلانکا نیز با انتقاد از مسدودسازی این شبکه اجتماعی گفت: ما نگرانی دولت سریلانکا را درک می‌کنیم ولی به‌نظر ما راه حل، مسدود کردن شبکه‌های اجتماعی نیست.مردم به سرویس‌های ما برای ارتباط گرفتن با یکدیگر اعتماد دارند و حتی در چنین شرایطی ما می‌توانیم همچون حوادث تروریستی دیگر یا حوادث غیرمترقبه، دکمه safety check را در اختیار کاربران قرار دهیم. با استفاده از این قابلیت، کاربران می‌توانند در شرایط بحرانی از وضعیت دوستان و اعضای خانواده خود مطلع شوند و سطح تنش و نگرانی در جامعه تا حد امکان پایین بیاید.

وی افزود: دولت سریلانکا نیز می‌توانست به جای مسدود کردن فیس‌بوک از امکانات آن بهره بگیرد، خبرهایش را بموقع آپدیت کند و به‌صورت فیلم و مستند مردم را با حقیقت آشنا کرده و مانع انتشار اخبار جعلی شود. به گفته وی، سازمان‌های مردم نهاد(NGO) نیز می‌توانستند از طریق فیس‌بوک به کمک حادثه دیدگان بشتابند. «ریچارد آلن» ادامه داد: ما منکر این موضوع نیستیم که امکان سوء‌استفاده از فیس‌بوک وجود دارد ولی باید توانمندی و نقص را در کنار هم ببینیم. وی افزود: در ماجرای تیراندازی «کریست چرچ» در نیوزیلند و کشته شدن ۵۰ نمازگزار مسلمان، پخش زنده این حادثه تروریستی از طریق فیس‌بوک و یوتیوب صورت گرفت و این دو شبکه نتوانستند مانع آن شوند. هفته گذشته هم در ماجرای آتش‌سوزی کلیسای نوتردام در فیس‌بوک اخبار جعلی مبنی بر تروریستی بودن این واقعه منتشر شد. ما این نقص‌ها را می‌پذیریم ولی معتقدیم تنها با تعامل می‌توان این مشکلات را از میان برداشت. وی یادآور شد: ما تاکنون به قوانین سریلانکا احترام گذاشته‌ایم و تلاش داشته‌ایم تا محتوای نامناسب را از گردونه انتشار خارج کنیم.

دردسر شبکه‌های اجتماعی در آسیا و اروپا

موضوع مسدودسازی مقطعی شبکه‌های اجتماعی در سریلانکا موضوع تازه‌ای نیست و پیش از این نیز شاهد چنین اتفاق‌هایی بوده‌ایم. به‌عنوان مثال سه سال قبل سریلانکا فیس‌بوک را برای مدتی محدود مسدود کرد. همچنین انتشار اخبار جعلی، حاوی خشونت و تفرقه‌آمیز بین مسلمانان و بودایی‌ها بر بستر فیس بوک، واتس اپ و سایر پلتفرم‌های اینترنتی، دولت سریلانکا را بر آن داشت تا در سال ۲۰۱۸ به انتقال گسترده از شبکه‌های اجتماعی بویژه فیس‌بوک بپردازد. دولت سریلانکا فیس‌بوک را به‌دلیل شکست در حذف محتوای تنفرآمیز و حاوی خشونت به زبان محلی مورد انتقاد قرارداد.

در این سال موجی از حملات گسترده بودایی‌ها به مسلمانان در فیس‌بوک به راه افتاده بود و هرچند فیس‌بوک متعهد شد چنین مطالبی را از پلتفرم خود حذف کند و اقدام به تعلیق اکانت‌های منتشرکننده چنین مطالبی نیز کرد ولی به نظر می‌رسد باز هم پای چنین گروه‌های افراطی به این پلتفرم باز شده است و کار خود را از سر گرفته‌اند بدون اینکه فیس‌بوک بتواند مانع کار آنها شود. البته شکست فیس‌بوک در مواجهه با مطالب مرتبط با اعمال تروریستی، اخبار جعلی و... تنها در سریلانکا دیده نمی‌شود و این موضوع در کشورهای دیگر هم وجود دارد.

به‌عنوان مثال هندوستان در سال ۲۰۱۲ فیس‌بوک را در جریان خشونت و آشوب ایجاد شده در این کشور، برای مدتی مسدود کرد و تابستان سال گذشته نیز به دنبال شایعات و اخبار جعلی منتشر شده در واتس‌اپ و حمله به برخی رانندگان تاکسی، این شبکه اجتماعی برای مدتی فیلتر شد. البته واتس اپ هم برای مقابله با انتشار اخبار جعلی در این کشور قوانین ویژه‌ای گذاشت که از آن جمله می‌توان به محدودیت در ارسال پیام‌های واتس اپ از نظر تعداد اشاره کرد.

عملکرد فیس‌بوک و برخی دیگر از شبکه‌های اجتماعی گاه در کشورهای اروپایی نیز مورد انتقاد بوده و فشار زیادی بر آنها وارد شده است تا محتوای نامناسب و تروریستی را حذف کنند به‌عنوان مثال در تازه‌ترین تحقیق مشخص شد که در آلمان بیشترین حمله‌ها در فیس‌بوک به پناهجویان صورت می‌گیرد. در همین راستا این شبکه اجتماعی در این کشور اروپایی موظف شد با این محتواها بشدت برخورد کرده و اکانت‌های منتشر‌کننده چنین محتواهایی را تعلیق کند. سازمان ملل هم بارها فیس‌بوک را به بی‌توجهی به نسل کشی مسلمانان در میانمار متهم کرده و از این شبکه اجتماعی خواست تا رویه‌اش را تغییر دهد. البته فیس‌بوک نیز بی‌توجه نبوده و تاکنون به حذف اکانت‌های انتشار دهنده این محتواها پرداخته است.

میترا جلیلی