معمای نفت در بودجه ۹۷

اقتصاد ایران از دیرباز با آفت نفتی بودن مواجه بوده و هر دولتی که به روی کار می‌آید نیز با شعار کاهش وابستگی اقتصاد به درآمدهای نفتی، کار خود را آغاز می‌کند. دولت یازدهم نیز از این قاعده مستثنی نبوده و در مدت فعالیت خود توانسته است وابستگی بودجه به نفت را از ۴۰ درصد سال ۹۱ به ۳۵.۹ درصد در سال ۹۷ برساند. در بودجه سال ۹۷، قیمت نفت ۵۵ دلار در نظر گرفته شده و در ماه های اخیر نیز قیمت نفت ایران در بازارهای جهانی، بین ۶۱ تا ۶۵ دلار در نوسان بوده‌است. 

با این اوصاف در نگاه اول به نظر می‌رسد که دست یافتن به درآمد نفتی در نظر گرفته شده، کار چندان سختی نباشد، اما «اوژن واینبرگ» مدیر تحقیقات کالا در «کومرس بانک» معتقد است معامله‌گران نفت باید منتظر عقب‌نشینی حداقل ۱۵ درصدی قیمت های نفت در ماه‌های آینده باشند. وی به شبکه

سی ان بی سی گفت: روند صعودی قیمت نفت قطعا به دلیل داغی بیش از حد سفته بازی بوده و احتمالاً تا یک ماه آینده تصحیح خواهد شد.

من انتظار دارم قیمت نفت حداقل ۱۰ تا ۱۵ درصد در ماه های آینده تصحیح پیدا کند زیرا عوامل عرضه و تقاضای کنونی این قیمت بالا را توجیه نمی‌کنند. این پیش‌بینی در حالی مطرح می‌شود که بانک‌های گلدمن ساکس و مورگان استنلی در دسامبر با اشاره به پایبندی بالاتر از حد انتظار اوپک برای ادامه کاهش تولید، قیمت مورد پیش‌بینی برای نفت را بالاتر بردند.

پیش بینی دولت در مورد درآمدهای نفتی مجموع واگذاری‌ دارایی‌های سرمایه‌ای در لایحه بودجه سال آینده حدود ۱۰۶ هزار و ۵۰۰ میلیارد تومان پیش‌بینی شده است در حالی که این رقم برای سال جاری در لایحه حدود ۱۱۶ هزار میلیارد تومان و مصوب تا ۱۱۸ هزار میلیارد تومان بود.

همچنین برای منابع حاصل از فروش نفت و فرآورده‌های نفتی برای سال آینده ۱۰۱ هزار میلیارد تومان پیش‌بینی شده است. این رقم در مقایسه با ۱۱۱ هزار میلیارد تومان پیش‌بینی شده لایحه بودجه سال ۱۳۹۶ تا ۱۰ هزار میلیارد تومان و نسبت به رقم مصوب ۱۱۳ هزار میلیاردی در قانون بودجه تا ۱۲ هزار میلیارد تومان کاهش دارد.عملکرد قانون بودجه سال نشان می‌دهد در شش ماهه امسال حدود ۴۴ هزار میلیارد تومان از درآمدهای پیش‌بینی شده محقق شده است. در سال ۹۵ نیز درآمدهای نفتی مصوب در بودجه به طور کامل محقق شد. 

پیش بینی شده است در سال آینده، از کل درآمد ۲۰۳ هزار میلیارد تومانی نفت در سال آینده ، رقمی برابر با ۱۳۲ هزار میلیارد تومان در بودجه دولت هزینه شود . سهم صندوق توسعه ملی و شرکت ملی نفت نیز از این رقم به ۲۹.۵ هزار میلیارد تومان و ۶۲.۵ هزار میلیارد تومان می‌رسد.

نفت ایران به زیر ۵۵ دلار نمی‌رسد

نرسی قربان، کارشناس انرژی در گفت و گو با «ابتکار» گفت: قیمت نفت برنت اکنون حدود ۶۷ دلار است و احتمال این که ۵ الی ۶ دلار از این قیمت کم شود، وجود دارد. زیرا در ماه های اخیر سرمای شدید آمریکا باعث افزایش تقاضا شده بود، اما این تقاضا با متعادل شدن هوا از بین می رود. بنابراین احتمال رسیدن قیمت نفت به نقطه تعادلی وجود دارد. 

وی در خصوص در نظر گرفتن نفت ۵۵ دلاری در بودجه سال ۹۷ گفت: با توجه به شرایط زمانی حاضر، قیمت نفت ایران در سال ۲۰۱۸، به کمتر از ۵۵ دلار نخواهد رسید. بنابراین احتمالا در سال آینده کمبود بودجه نفتی نخواهیم داشت و پیش فرض سیاست گذار برای در نظر گرفتن این قیمت، پیش فرض اشتباهی نبود است. 

گفتنی است در سال جاری، قیمت نفت صادراتی برای سال ٩۶، بشکه‌ای ۵٠ دلار پیش‌بینی شده بود. میزان تولید نفت خام ایران بر اساس توافق اوپک در نیمه نخست سال ۲۰۱۷، روزانه سه میلیون و ۷۹۷ هزار بشکه پیش بینی شده بود که حدود یک میلیون و ۷۰۰ هزار تا یک میلیون و ۸۰۰ هزار بشکه در پالایشگاه های داخلی مصرف شده و بقیه صادر شدند. 

ارتباط دیپلماسی و ادامه موفقیت فروش نفت

در تمام سالهایی که اقتصاد ایران از وجود تحریم ها رنج می‌برد، فروش نفت نیز با مشکلات فراوانی دست به گریبان بود. اما از سال ۹۴ که برجام به موفقیت رسید، دولت ایران نیز توفیق فراوانی در عرصه فروش نفت به دست آورد. اما آنچه اکنون به عنوان تهدیدی بر سر فروش نفت ایران سایه افکنده است، گمانه زنی‌های خروج آمریکا از برجام است که البته در روزهای اخیر تشنجات فراوانی هم در عرصه بین الملل ایجاد کرده‌است. برخی از کارشناسان معتقدند که ترامپ نمی تواند تاثیر زیادی در حوزه فروش نفت ایران داشته باشد، زیرا ایران بازار خود را پیدا کرده‌است.

در واقع به نظر می‌رسد که تلاش‌های ترامپ بلافاصله روند صادرات روزانه حدود ۲.۳ میلیون بشکه‌ای نفت خام ایران را محدود نخواهد کرد، زیرا این رقم بیش از ۳ برابر مقدار نفتی است که آمریکا در طی سال گذشته به کشورهای دیگر صادر کرده‌است. اما برای سرمایه گذاران، ریسک ناشی از اقدامات آمریکا می تواند بازدارنده باشد. شرکت‌هایی نظیر توتال که در ماه جولای به اولین شرکت غربی طرف ایران برای جذب ۱۰۰ میلیارد دلار سرمایه گذاری به بخش نفت و گاز خود مواجه شوند. اما سوال اینجاست که تصمیم آمریکا به خروج از برجام چگونه بر بازارهای انرژی تاثیر خواهد گذاشت.

اگر ترامپ تصمیم به وضع تحریم‌های سختگیرانه‌تر علیه ایران بگیرد، این مسئله ممکن است مانع از سرمایه گذاری‌‌های جدیدی شود که ایران برای نوسازی صنعت نفت فرسوده خود و افزایش تولید نفت و گاز نیاز دارد. پیش‌تر، تحریم‌های آمریکا که در ژانویه ۲۰۱۶ تعلیق شد، صادرات نفت خام ایران را هدف قرار گرفته بود و مشتریان نفتی ایران تهدید شده بودند که اگر خریدهای خود از این کشور را کاهش ندهند، با جریمه های مالی مواجه خواهند‌شد.

آمریکا این اهرم را نیز در اختیار دارد که تحریم های مشابهی را علیه شرکت های انرژی طرف همکاری با ایران وضع کند، زیرا بسیاری از این شرکت‌ها در آمریکا فعالیت تجاری دارند و از دلار برای خرید تجهیزات و پرداخت پول به پیمانکاران استفاده می‌کنند. بنابراین می توان نتیجه گرفت که ادامه توفیقات ایران برای فروش نفت، به دو عامل استمرار توافقات در سیاست خارجی و تعادل تقاضا در بازار جهانی به اندازه ای که عرضه را تحت شعاع منفی قرار ندهد، بستگی دارد.

سمیرا ابراهیمی