گزارشها نشان میدهد در عصر اقتصاد دیجیتال، لپتاپ و تجهیزات رایانهای دیگر نه یک کالای لوکس، بلکه ابزاری حیاتی برای آموزش، اشتغال و توسعه فردی به شمار میرود. با این وجود، دسترسی به این کالا در بازار ایران روزبهروز دست نیافتنیتر میشود.
در شرایط امروز که سایه جنگ بر سر ایران است بازار کالاهای آی تی با یک رکود تورمی همراه شده موانع داخلی برای واردات این کالا یک طرف و در طرف دیگر نوسان لحظهای قیمت دلار و افزایش جهانی قیمت قطعات عقبنشینی متقاضیان را در این بازار به دنبال دارد.
در این میان، خلا حمایتهای عادلانه بانکی و ظهور روشهای فروش اقساطی با بهرههای کمرشکن، فشار مضاعفی بر دوش خریداران گذاشته است.
افزایش چشمگیر قیمت لپ تاپ موضوع گفت وگوی دیده بان ایران با "محمدرضا فرجی تهرانی" رئیس اتحادیه فناوران رایانه است. مشروح گفت و گو را در ذیل می خوانید:
مردم توان خرید لپ تاپ نو را ندارند
نایبرئیس اول اتاق اصناف تهران با اشاره به جهش قیمت لپتاپ در بازار ایران گفت: افزایش بهای جهانی قطعات، ناترازی عرضه و وابستگی واردات به مسیرهای غیررسمی باعث شده قیمت لپتاپ حتی در صورت کاهش نرخ ارز نیز روند صعودی خود را حفظ کند، موضوعی که فشار مضاعفی بر مصرفکنندگان وارد کرده است.
وی اظهار کرد: در حال حاضر ارزانترین لپتاپی که در بازار قابل خرید است در محدود قیمتی ۲۵ میلیون تومان است آن هم بدون امکانات خاص و صرفا برای انجام کارهای ابتدایی. این در حالی است که قیمتها بهطور مداوم در حال افزایش است و بازار با نوسانات جدی روبهرو است.
توصیه به مصرفکنندگان
فرجیتهرانی برای نخستین بار به خریداران توصیه میکند چنانچه به کالای آیتی مورد نیاز خود احتیاج دارند، خرید را به تعویق نیندازند. چرا که بخش زیادی از کالاهای موجود در بازار هنوز با نرخ ارز آزاد جدید تطبیق پیدا نکردهاند و مربوط به ثبت سفارش گذشته هستند.
چرا واردات ملوانی؟
رئیس اتحادیه صنف فناوران رایانه تهران با اشاره به اوج گرفتن واردات ملوانی لپ تاپ بیان کرد: بهدلیل زمانبر بودن فرآیند تخصیص ارز، بخش قابل توجهی از واردات کالاهای آیتی از مسیر ملوانی یا تهلنجی انجام میشود. در نتیجه، هنوز کالاهایی در بازار وجود دارد که با نرخهای جدید وارد نشدهاند و این وضعیت موقتی است.
قیمت قطعات جهانی افزایش یافت
رئیس اتحادیه فناوران رایانه تهران عامل دیگر گرانی لپ تاپ و تجهیزات حوزه آی تی را افزایش جهانی قیمت قطعات میداند. فرجی تهرانی گفت: قیمت جهانی بهویژه حافظههای فلش، رم و هارد، بهشدت در حال افزایش است. افزایش گسترده دیتاسنترها و توسعه شرکتهای فعال در حوزه هوش مصنوعی باعث شده تقاضا از ظرفیت تولید پیشی بگیرد و همین موضوع فشار قیمتی شدیدی ایجاد کرده است.
قیمت کالاها با امارات چقدر فاصله دارد؟
رئیس اتحادیه صنف فناوران رایانه تهران با اشاره به مقایسه منطقهای کالاها میان ایران و امارات اشاره کرد و گفت: با وجود این که از گرانی قطعات صحبت میکنیم در حال حاضر قیمت لپتاپ در بازار ایران حدود ۱۵ درصد پایینتر از بازار امارات است که بهعنوان هاب تامین منطقهای ما شناخته میشود. اما این فاصله قیمتی پایدار نخواهد بود و بهزودی تعدیل میشود.
فرجیتهرانی با اشاره به تاثیر نرخ ارز بیان کرد: افزایش قیمت فعلی ارتباط مستقیمی با نرخ ارز ندارد و بیشتر ناشی از رشد قیمت جهانی قطعات است. حتی چنانچه نرخ دلار کاهش پیدا کند، باز هم افزایش قیمت در بازار لپتاپ خواهیم داشت؛ مگر اینکه دلار بهطور ناگهانی حدود ۱۵ درصد افت کند که چنین سناریویی بعید به نظر میرسد.
فروش اقساطی
رئیس اتحادیه صنف فناوران رایانه تهران با اشاره به فروش اقساطی گفت: واحدهای صنفی کوچک امکان فروش اقساطی واقعی ندارند و این مسئله ناشی از ناتوانی بانکها است که همکاری خود را به فروشگاهها و پلتفرمهای بزرگ محدود کردهاند. بررسیهای ما نشان میدهد سودی که برخی فروشگاههای بزرگ در فروش اقساطی دریافت میکنند بهحدی بالاست که مصرفکننده در عمل هزینه خرید دو دستگاه لپتاپ را پرداخت میکند.
البته اتحادیه درباره ارائه تسهیلات با بانکها وارد مذاکره شدهاند و فعلا نیز در حال بررسی هستیم که آیا امکان اجرای این طرح وجود دارد یا خیر؟ امیدواریم با همکاری نظام بانکی کشور، شرایط بهتری برای خرید مصرفکنندگان فراهم شود.
***
تقاضای پاوربانک ۵ برابر شد
دنیای اقتصاد نوشت: در روزهایی که بازار موبایل و لپتاپ زیر سایه رکود و کاهش قدرت خرید کمرمق شده، یک کالای کوچک اما کاربردی خلاف جریان حرکت میکند. بررسیهای میدانی از سطح بازار نشان میدهد فروش پاوربانک در هفتههای اخیر بهطور قابلتوجهی افزایش یافته؛ رشدی که برخی فروشندگان آن را تا پنج برابر برآورد میکنند و همزمان با رشد حدود ۲۰ درصدی قیمت این محصول رخ داده است. فعالان بازار میگویند فضای روانی ناشی از شایعات سیاسی اخیر و نگرانی نسبت به اختلال در انرژی و ارتباطات، نقش مهمی در این تغییر رفتار خرید داشته است.
افزایش تقاضا در کنار رکود
درحالیکه بازار موبایل، لپتاپ و بسیاری از لوازم دیجیتال در ماههای اخیر با رکود نسبی مواجه بوده است، بررسیهای میدانی از سطح بازار نشان میدهد یک محصول مسیر متفاوتی را طی میکند؛ پاوربانک. برخلاف کاهش مراجعه مشتریان برای خرید کالاهای گرانقیمتتر، فروشندگان از رشد محسوس تقاضا برای پاوربانک خبر میدهند؛ رشدی که به گفته برخی از آنها در مقایسه با ماههای قبل حتی تا پنج برابر افزایش یافته است. این افزایش تقاضا در شرایطی رخ داده که قیمت پاوربانک نیز طی یک تا دو ماه گذشته بهطور میانگین حدود ۲۰درصد رشد داشته است. معمولا در بازارهای راکد، افزایش قیمت منجر به کاهش فروش میشود، اما در مورد پاوربانک مشاهدات میدانی تصویر متفاوتی را نشان میدهد. به گفته فروشندگان نهتنها رشد قیمت مانع خرید نشده، بلکه حجم تقاضا همچنان بالا باقی مانده است.
یکی از مهمترین دلایلی که فعالان بازار برای این رشد عنوان میکنند فضای روانی ناشی از شایعات سیاسی هفتههای اخیر در کشور است. طی این مدت انتشار برخی اخبار و گمانهزنیها درباره تحولات سیاسی و احتمال بروز محدودیتهایی در حوزه انرژی یا ارتباطات باعث شکلگیری نوعی نگرانی در میان بخشی از جامعه شده است. هرچند این موارد در حد شایعه یا تحلیلهای غیررسمی مطرح بوده، اما به گفته فروشندگان همین فضای ذهنی در رفتار خرید مردم اثر گذاشته است. برخی از فروشندگان میگویند مشتریان هنگام خرید صراحتا به نگرانیهای خود اشاره میکنند و میگویند ترجیح میدهند برای اطمینان یک منبع شارژ همراه در اختیار داشته باشند. از نگاه آنها پاوربانک به کالایی تبدیل شده که در شرایط نامطمئن میتواند نوعی احساس آمادگی و کنترل به فرد بدهد. این رفتار بیشتر شبیه خریدهای پیشگیرانه است؛ مشابه آنچه در مقاطع مختلف درباره برخی کالاهای مصرفی یا ضروری تجربه شده است.
در کنار افزایش حجم فروش، الگوی تقاضا نیز تغییر کرده است. فروشندگان میگویند خریداران بیش از گذشته بهدنبال مدلهایی هستند که توان خروجی یا همان وات بالاتری داشته باشند. به گفته آنها سوال درباره چند وات بودن دستگاه و امکان شارژ همزمان چند وسیله، به یکی از پرسشهای اصلی مشتریان تبدیل شده است. این موضوع نشان میدهد مصرفکنندگان تنها به داشتن یک پاوربانک ساده بسنده نمیکنند، بلکه بهدنبال گزینههایی هستند که در صورت بروز اختلال، توان پشتیبانی بیشتری داشته باشند.
در میان برندها، فروشندگان از افزایش فروش مدلهای شیائومی خبر میدهند و میگویند این برند به دلیل شناخت قبلی مشتریان و قیمت نسبتا رقابتی، سهم بیشتری از تقاضای فعلی را به خود اختصاص داده است. برخی فعالان بازار حتی اشاره میکنند که موجودی برخی مدلهای شیائومی با سرعت بیشتری به فروش میرسد و نیاز به تامین مجدد دارد. در کنار این عامل روانی وابستگی گسترده به گوشیهای هوشمند نیز نقش مهمی در افزایش تقاضا دارد. امروزه بسیاری از فعالیتهای روزمره از ارتباطات کاری و شخصی گرفته تا خدمات بانکی و اطلاعرسانی از طریق تلفن همراه انجام میشود. در چنین شرایطی قطع شدن دسترسی به شارژ گوشی میتواند برای بسیاری از افراد به معنای اختلال در کار و زندگی روزانه باشد. بنابراین در فضایی که شایعات سیاسی و نگرانیهای عمومی افزایش یافته، داشتن پاوربانک برای بخشی از جامعه به یک اقدام احتیاطی تبدیل شده است.
از منظر اقتصادی نیز پاوربانک نسبت به سایر کالاهای دیجیتال هزینه پایینتری دارد. درحالیکه خرید گوشی یا لپتاپ جدید نیازمند صرف هزینهای چند دهمیلیونی است و بسیاری از خریداران آن را به تعویق انداختهاند، پاوربانک همچنان در بازه قیمتی قرار دارد که برای بخش وسیعی از مصرفکنندگان قابل پرداخت است. همین موضوع باعث شده در شرایط رکودی تقاضا به سمت کالاهای کوچکتر و کاربردیتر متمایل شود. فروشندگان میگویند در هفتههای اخیر مدلهای با ظرفیت بالاتر و قابلیت شارژ سریع بیشتر مورد توجه قرار گرفتهاند. برخی نیز به افزایش خریدهای بیش از یک عدد توسط مشتریان اشاره میکنند؛ بهطوری که بعضی خریداران برای اعضای خانواده خود نیز پاوربانک تهیه میکنند. این الگو نشان میدهد که انگیزه خرید صرفا مصرف روزمره نیست، بلکه تا حدی ناشی از نگرانی و تمایل به آماده بودن در شرایط پیشبینینشده است.
در مقابل بازار موبایل و لپتاپ همچنان با کاهش تقاضا مواجه است. افزایش نرخ ارز و کاهش قدرت خرید خانوارها باعث شده تصمیمگیری برای خرید کالاهای گرانقیمتتر با احتیاط بیشتری انجام شود. فروشندگان این بخشها از کاهش مراجعات و طولانیتر شدن فرآیند تصمیم مشتریان خبر میدهند. به همین دلیل پاوربانک بهعنوان کالایی با قیمت پایینتر و کاربرد فوریتر توانسته سهم بیشتری از سبد خرید فعلی مصرفکنندگان را به خود اختصاص دهد.
اگر این فضای ذهنی ادامه پیدا کند احتمالا تقاضا برای کالاهای مشابه که کارکرد پشتیبان یا اضطراری دارند نیز افزایش خواهد یافت. در حال حاضر اما، آنچه از کف بازار به گوش میرسد روشن است؛ در بازاری که بسیاری از کالاهای دیجیتال با رکود مواجهاند، پاوربانک بهواسطه ترکیب کارکرد کاربردی و فضای روانی حاکم توانسته رشد قابلتوجهی را تجربه کند. اکنون قیمت پاوربانک شیائومی ردمی مدل PB200LZM با ظرفیت ۲۰هزار میلیآمپر ساعت حدود ۲میلیون و ۱۰۰هزار تومان ثبت شده است. از سوی دیگر پاوربانک پاورولوژی مدل PPBCHA36 با ظرفیت ۱۰هزار میلیآمپر ساعت حدود ۴میلیون تومان قیمت دارد. پاوربانک ۱۸وات شیائومی مدل Mi PB3018ZM با ظرفیت ۳۰هزار میلی آمپر ساعت نیز اکنون در سایتها حدود ۵میلیون و ۴۰۰هزار تومان به فروش میرسد. همچنین پاوربانک ۲۲.۵ وات مدل FAST-22.5W با ظرفیت ۵۰هزار میلی آمپر ساعت اکنون ۷میلیون تومان قیمتگذاری شده است.
بالا رفتن فروش پاوراستیشن
علاوه بر این در هفتههای اخیر، همزمان با انتشار برخی خبرها و تحلیلهای سیاسی درباره تحولات پیشرو، نگرانی نسبت به احتمال افزایش قطعی برق در میان بخشی از جامعه پررنگتر شده است. هرچند هیچ اعلام رسمی درباره تغییر گسترده در وضعیت تامین برق منتشر نشده، اما فضای روانی شکلگرفته در بازار نشان میدهد همین گمانهزنیها بر رفتار خرید مردم اثر گذاشته است. فروشندگان لوازم دیجیتال میگویند علاوه بر رشد تقاضا برای پاوربانک، در روزهای اخیر مراجعه برای خرید پاوراستیشنهای قابلحمل نیز افزایش یافته است. به گفته آنها، مشتریان بیش از گذشته درباره ظرفیت باتری، توان خروجی و مدت زمان تامین برق دستگاهها سوال میکنند و برخی خریداران این محصولات را بهعنوان راهکاری برای استفاده در خانه یا محل کار در شرایط احتمالی قطعی برق در نظر میگیرند. بهنظر میرسد پاوراستیشن که تا پیش از این بیشتر برای سفر، کمپینگ یا استفاده حرفهای خریداری میشد، اکنون در نگاه بخشی از مصرفکنندگان به یک ابزار پشتیبان خانگی تبدیل شده است. این تغییر رفتار نشان میدهد در فضای عدمقطعیت، تقاضا برای کالاهایی با کارکرد اضطراری و پشتیبان افزایش مییابد؛ حتی اگر قیمت آنها نسبت به محصولات عادی بالاتر باشد.
بررسی مدلهای موجود در بازار نشان میدهد که دامنه توان خروجی پاوراستیشنها بسیار متنوع است و همین موضوع در انتخاب خریداران نقش مهمی دارد. برای مثال، پاوراستیشن Green Lion 2400W با توان خروجی ۲۴۰۰وات، امکان تامین برق یخچال کوچک تا ۴۰–۵۰ ساعت، شارژ کامل لپتاپ حدود ۳۰ تا ۴۰ بار و راهاندازی ابزارهای برقی سبک مانند دریل یا کولر گازی کوچک برای چند ساعت را فراهم میکند و با قیمتی در حدود ۱۹۹میلیون تومان عرضه میشود. در سوی دیگر بازار، EcoFlow 7200W قرار دارد که با توان بسیار بالاتر، قابلیت شارژ گوشی تا ۳۱۳ بار، لپتاپ تا ۵۷ بار و تامین برق یخچال تا دو روز را دارد و قیمت آن به بیش از ۵۱۶میلیون تومان میرسد. در ردههای میانی نیز مدلهایی مانند Porodo 2400W و Powerology 1800W مورد توجه خریداران قرار گرفتهاند. این دستگاهها میتوانند بین ۱۴ تا ۳۶ بار لپتاپ و دهها بار گوشی را شارژ کرده و برق یخچال یا کولر گازی را برای چند ساعت تا بیش از یک روز تامین کنند. قیمت این مدلها بهترتیب حدود ۱۲۷ و ۸۴میلیون تومان اعلام شده است.
همچنین بر اساس راهنمای خرید ارائهشده توسط فروشندگان، خریداران پیش از انتخاب پاوراستیشن به کاربری مورد نظر خود از سفر و کمپینگ گرفته تا استفاده در شرایط اضطراری و قطعی برق توجه ویژهای دارند. توان خروجی واقعی، تعداد پورتها، قابلیت ارتقای باتری و حتی وزن دستگاه به معیارهای اصلی تصمیمگیری تبدیل شده است. این دادهها نشان میدهد افزایش تقاضا صرفا احساسی نیست و بخش قابلتوجهی از خریداران با مقایسه فنی مدلها، بهدنبال گزینهای هستند که بتواند در شرایط نامطمئن، پشتیبانی مطمئنتری از نیازهای انرژی آنها فراهم کند. فروشندگان همچنین میگویند علاوه بر پاوربانک میزان تقاضا برای رادیوهای قابلحمل نیز در هفتههای اخیر افزایش یافته است. به گفته آنها برخی خریداران در کنار پاوربانک یا پاوراستیشن، رادیو تهیه میکنند تا در صورت بروز اختلال در برق یا ارتباطات امکان دسترسی به اخبار و اطلاعرسانی را داشته باشند. این روند نشان میدهد نگرانیهای اخیر تنها به تامین انرژی محدود نمانده و بخشی از جامعه بهدنبال ابزارهای جایگزین برای حفظ ارتباط و دریافت اطلاعات در شرایط نامطمئن است.
- 16
- 5
