گرانی درمان، خوددرمانی دیجیتال را تشدید کرده است

به گزارش تجارت نیوز، این روزها گسترش سریع ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی و دسترسی آسان میلیون‌ها نفر به چت‌بات‌های هوشمند، باعث شده این فناوری به یکی از نخستین مراجعی تبدیل شود که افراد هنگام بروز علائم بیماری به آن مراجعه می‌کنند. امروز کافی است فردی علائمی مانند تب، سردرد، گلودرد، درد قفسه سینه، دل‌درد یا سرفه را در یک سامانه هوش مصنوعی وارد کند تا در عرض چند ثانیه با فهرستی از احتمال‌های تشخیصی، توصیه‌های مراقبتی و گاهی حتی پیشنهادهای دارویی روبه‌رو شود. همین سرعت، سهولت دسترسی و رایگان بودن این ابزارها سبب شده برخی کاربران، آنها را جایگزین مراجعه به پزشک کنند.

این روند در شرایطی رخ می‌دهد که هم‌زمان فشارهای اقتصادی، افزایش هزینه‌های ویزیت، آزمایش‌های تشخیصی، تصویربرداری، دارو و کاهش قدرت خرید خانوارها، بسیاری از افراد را به سمت انتخاب راهکارهای کم‌هزینه‌تر سوق داده است. برای بخشی از جامعه، پرسیدن سؤال از یک چت‌بات هوش مصنوعی به مراتب آسان‌تر و ارزان‌تر از مراجعه به مطب پزشک است؛ موضوعی که اگرچه از منظر دسترسی به اطلاعات قابل توجه است، اما می‌تواند پیامدهای نگران‌کننده‌ای برای سلامت عمومی به همراه داشته باشد.

با این حال، گزارش‌های غیررسمی و مشاهدات پزشکان نشان می‌دهد شمار افرادی که پیش از مراجعه به مراکز درمانی، از هوش مصنوعی برای تشخیص بیماری یا انتخاب دارو کمک می‌گیرند، رو به افزایش است. برخی بیماران حتی بر اساس پاسخ این سامانه‌ها مصرف دارو را آغاز می‌کنند، دوز داروهای خود را تغییر می‌دهند، درمان تجویزشده را قطع می‌کنند یا مراجعه به پزشک را به تعویق می‌اندازند؛ تصمیم‌هایی که در برخی موارد می‌تواند به پیشرفت بیماری، بروز عوارض جبران‌ناپذیر و افزایش هزینه‌های درمان منجر شود.

تشخیص اشتباه؛ خطری که دیده نمی‌شود

هوش مصنوعی بر اساس اطلاعاتی که کاربر وارد می‌کند پاسخ می‌دهد. اگر علائم ناقص، نادرست یا گمراه‌کننده باشند، نتیجه نیز می‌تواند نادرست باشد.

برای مثال، درد قفسه سینه ممکن است ناشی از استرس، مشکلات عضلانی، بیماری‌های ریوی یا حتی سکته قلبی باشد. تب و بدن‌درد نیز می‌تواند از یک سرماخوردگی ساده تا بیماری‌هایی مانند تب دنگی، آنفلوانزا یا عفونت‌های خطرناک را شامل شود. به همین دلیل پزشکان تأکید می‌کنند هیچ سامانه هوش مصنوعی بدون معاینه نمی‌تواند جایگزین قضاوت بالینی پزشک شود.

همه‌گیری خوددرمانی دیجیتال؛ بحرانی که آرام شکل می‌گیرد / مشکل از جایی آغاز می‌شود که پاسخ یک سامانه هوشمند به عنوان تشخیص قطعی یا نسخه درمانی تلقی شود

فرامرز شیخی، متخصص بیماری‌های عفونی، درباره پیامدهای گسترش خوددرمانی مبتنی بر هوش مصنوعی به تجارت‌نیوز می‌گوید: به دوره‌ای وارد شده‌ایم که بسیاری از بیماران پیش از مراجعه به پزشک، ابتدا از هوش مصنوعی سؤال می‌کنند. اصل استفاده از این فناوری برای افزایش آگاهی اشکالی ندارد، اما مشکل از جایی آغاز می‌شود که پاسخ یک سامانه هوشمند به عنوان تشخیص قطعی یا نسخه درمانی تلقی شود.

او می‌افزاید: هوش مصنوعی بیمار را معاینه نمی‌کند، صدای ریه را نمی‌شنود، علائم حیاتی را اندازه‌گیری نمی‌کند و نمی‌تواند تمام شرایط فرد را مانند پزشک ارزیابی کند. به طور مثال در بیماری‌های عفونی، تشخیص زودهنگام اهمیت حیاتی دارد.

این متخصص بیماری‌های عفونی ادامه می‌دهد: ممکن است فردی تب، سردرد و بدن‌درد داشته باشد و هوش مصنوعی بر اساس اطلاعات محدود، احتمال یک بیماری ویروسی خفیف را مطرح کند، در حالی که بیمار در مراحل اولیه بیماری خطرناکی قرار داشته باشد. اگر فرد به همین پاسخ اکتفا کند، فرصت طلایی درمان از بین می‌رود.

شیخی تاکید می‌کند: نگرانی دیگر، توصیه‌های دارویی است. برخی کاربران از هوش مصنوعی می‌خواهند نام دارو یا مقدار مصرف آن را مشخص کند. اگر این توصیه‌ها بدون نظر پزشک اجرا شوند، احتمال بروز تداخل دارویی، حساسیت، آسیب کبدی و کلیوی یا مصرف نادرست آنتی‌بیوتیک‌ها افزایش پیدا می‌کند.

او خاطرنشان می‌کند: این مساله نه تنها سلامت فرد، بلکه سلامت عمومی جامعه را نیز تهدید می‌کند، زیرا مصرف بی‌رویه داروها به افزایش مقاومت میکروبی منجر می‌شود.

هوش مصنوعی نباید به عنوان پزشک جایگزین شود

شیخی همچنین تاکید می‌کند: هوش مصنوعی می‌تواند به مردم یادآوری کند که چه زمانی مراجعه فوری به پزشک ضروری است یا اطلاعات آموزشی معتبر ارائه دهد، اما نباید به عنوان پزشک جایگزین مورد استفاده قرار گیرد. استفاده مسئولانه از این فناوری، تفاوت زیادی با خوددرمانی دیجیتال دارد.

گرانی درمان، خوددرمانی دیجیتال را تشدید کرده است

این پزشک متخصص بیماری‌های عفونی در مورد دلایل افزیش استفاده از هوش مصنوعی برای درمان بیماری‌ها می‌گوید: اقتصادی نقش مهمی در افزایش استفاده از هوش مصنوعی برای خوددرمانی دارد. وقتی هزینه ویزیت، آزمایش، تصویربرداری و دارو برای بخشی از جامعه سنگین می‌شود، طبیعی است که افراد به دنبال راهکارهای ارزان‌تر باشند.

او می‌افزاید: امروز هوش مصنوعی برای بسیاری از مردم به نخستین مرجع پرسش‌های پزشکی تبدیل شده است، زیرا رایگان، در دسترس و سریع است. اما نباید فراموش کنیم که سرعت و ارزانی همیشه به معنای دقت و ایمنی نیست.

هوش مصنوعی یک ابزار کمکی است، نه پزشک

دکتر شیخی با اشاره به ضرورت آموزش عمومی می‌گوید: جامعه باید بداند هوش مصنوعی یک ابزار کمکی است، نه پزشک. همان‌طور که هیچ‌کس تنها با خواندن کتاب پزشکی اقدام به جراحی نمی‌کند، نباید صرفاً بر اساس پاسخ یک چت‌بات نیز درباره مصرف دارو یا تشخیص بیماری تصمیم گرفت.

او می افزاید: بهترین استفاده از هوش مصنوعی، افزایش آگاهی عمومی، آموزش سبک زندگی سالم، شناخت علائم هشداردهنده و کمک به درک بهتر توصیه‌های پزشکی است.

این متخصص بیماری‌های عفونی در پایان تاکید می‌کند: همچنین کاربران باید بدانند که پاسخ‌های هوش مصنوعی بر اساس اطلاعاتی است که خودشان وارد می‌کنند و این ابزارها از معاینه فیزیکی، مشاهده علائم بالینی، نتایج آزمایشگاهی و سوابق کامل پزشکی فرد برخوردار نیستند.