شنبه ۲۶ خرداد ۱۴۰۳
۰۸:۱۶ - ۰۷ مرداد ۱۴۰۲ کد خبر: ۱۴۰۲۰۵۰۳۴۷
سیاست داخلی

نگاه‌های متضاد گروه‌های مختلف به عزاداری ماه محرم

عزاداری سیاسی در محرم,نگاه‌های متضاد گروه‌های مختلف به عزاداری ماه محرم
حسین واله جامعه‌شناس، به فضای رخ داده در عزاداری ماه محرم در فضای کنونی پرداخته و معتقد است که شرکت‌کنندگان در این مراسم حتی از دایره شیعیان هم فراتر می‌روند و به نوعی قالب فرهنگی تبدیل شده است و بسیج‌کنندگی فوق‌العاده بالایی دارد و چون در ایران جنبه سیاسی گسترده‌ای پیدا کرده، به همین دلیل با مواجهه‌ای که حاکمیت با عاشورا دارد، موجب شده با دستور‌های دیگر سیستم سیاسی قیاس شود.

حسین واله جامعه‌شناس رفتار گروه‌های مختلف در قبال عزاداری ماه محرم را بررسی کرده است. او در مطلبی به رویداد۲۴  چنین گفته است: بزرگداشت محرم از مناسک مذهبی بسیار کهن در تشییع است که در آن تمرکز اصلی بر یادآوری عاشورا است. تقریباً از نخستین قرن‌های اسلام، تجلیل از ماه محرم در بخش‌های شیعی جهان اسللام دیده می‌شود. امروزه مراسم عاشورا مختص ایران نیست و در عراق و لبنان و مناطق شیعه‌نشین جهان اسلام و حتی بیرون از جهان اسلام هم مشاهده می‌شود. همچنین در برخی از کشور‌ها مثل پاکستان و هند که مسلمانان تعداد قابل توجهی حضور دارند، بزرگداشت عاشورا به سنتی اجتماعی تبدیل شده است. به این معنی که شرکت‌کنندگان مراسم در آن کشور‌ها حتی از دایره شیعیان هم فراتر می‌روند و به نوعی قالب فرهنگی تبدیل شده است. البته در بخش‌هایی از جهان اهل سنت هم عاشورا را محترم می‌شمارند، به طوری‌که حتی برای امام حسین در روز عاشورا مراسم می‌گیرند. البته در شکل متفاوت تری نسبت به آنچه توسط شیعیان انجام می‌شود. چونکه در فقه اهل سنت غمگین شدن برای فقدان «کسی» مکروه تلقی می‌شود.

اینکه بگوییم مبداً نمود خارجی بزرگداشت محرم در شکل‌هایی که الان شناخته شده است، صرفاً ریشه در عقیده داشته باشد، قدری مشکل است. در واقع عادت‌های سنتی و قالب‌های رفتاری در شکل گیری این الگوی خاص بزرگداشت تاًثیر زیادی داشته است؛ لذا شکل آن در جا‌های مختلف متفاوت است که این تفاوت هم تحت تاًثیر عوامل فرهنگی است.

از منظر شیعیه، بزرگداشت عاشورا، مهمترین و کامل‌ترین رفتار جمعی مذهبی به حساب می‌آید و به نوعی هویت تاریخی تشیع با این موضوع گره خورده است؛ بنابراین صرف‌نظر از اینکه مراسم ماه محرم چه پیامد‌هایی داشته باشد یا به کار چه دستور کار‌هایی بیاید، خود این پدیده با هویت شیعی گرهِ اساسی خورده است.

اگر توجهی به فرایند تحولات سیاسی و اجتماعی شیعه داشته باشیم، پدیده محرم در خیلی از مقاطع نقشی تعیین‌کننده داشته است. در همین انقلاب اسلامی ایران که یک اپیزود از تحول سیاسی دو قرن اخیر جامعه ما به شمار می‌رود، عاشورا بسیج‌کنندگی فوق‌العاده بالایی دارد. انگاره عاشورا و محرم به دست اندیشه‌سازان بسیار موثر اجتماعی مثل دکتر شریعتی به قوت به کار گرفته شود و در ایجاد تحول در نگرش نسل جوان ایرانی سهم زیادی داشت. 

آنچه بالفعل شاهد هستیم، این است که نظام سیاسی ایران از همه نماد‌های دینی حداکثر استفاده را برای مقاصدی که تعریف کرده است، استفاده می‌کند. البته مشخصاً عزاداری به عنوان موضوعی که نظام سیاسی بخواهد از آن استفاده کند، با سایر نماد‌های مذهبی و دینی تفاوتی اساسی دارد.

تفاوت در این است که اصل بزرگداشت محرم در شکل مناسک جمعی، واکنشی به یکی از مهمترین سیاست‌های سلطنت پهلوی، به خصوص پهلوی اول بوده است. پس از مشروطه یکی از کار‌هایی که پهلوی انجام داد، حذف نماد‌های مذهبی از حیات اجتماعی با توسل به زور بود. به طوری‌که مجالس روضه را تعطیل کردند؛ لذا در انقلاب ۵۷ واکنش طبیعی در یک بخش از سیاست‌های اساسی در سلطنت پهلوی‌ها، احیای مجدد عزاداری بود. کمااینکه مبارزه با بی یا بدحجابی هم مشروعیت سیاسی‌اش را از سلطنت پهلوی می‌گرفت؛ بنابراین الان می‌توان گفت، آنچه در رفتار نظام سیاسی الان در خصوص حجاب و عاشورا مشاهده می‌شود، تا حد بسیار زیادی ادامه واکنش به سیاست‌های پهلوی‌ها است.

عاشورا نماد مذهبی‌ای بسیار ریشه‌دار در جوامع شیعی و از جمله در ایران است. به خصوص در ایران جنبه سیاسی گسترده‌ای هم پیدا کرده است. دقیقاً به همین دلیل با مواجهه‌ای که حاکمیت با عاشورا دارد، موجب شده با دستور‌های دیگر سیستم سیاسی قیاس شود.

به زبان دیگر تلقی این است که حکومت برای تثبیت خودش از نماد عاشورا استفاده می‌کند که این تا یک حدی واقعیت دارد. اما وقتی که موضوع عاشورا و موضع نظام درباره عاشورا در داخل شبکه‌ای از منازعات سیاسی به کار گرفته می‌شود، به ویژه در نزاع‌هایی که ریشه در شکاف دولت_ملت دارد، به طور طبیعی جنبه‌های سیاسی پررنگی پیدا می‌کند.

گمان می‌کنم، این مبارزه با نماد عاشورا که در برخی از قسمت‌های جامعه معترض به حاکمیت دیده می‌شود، نحوی از اظهار مخالفت با ساختار حاکمیت است؛ بنابراین جنبه عکس‌العملی سیاسی‌اش نسبت به جنبه احساسی دینی بسیار چیره‌تر است. یعنی اگر کسانی امروز برابر رفتاری که حاکمیت در موضوع عاشورا دارد، موضع مخالف می‌گیرند و حتی عزاداری محرم را تقبییح می‌کنند، نباید بگوییم، آن‌ها تحول فکری و مذهبی را از سر گذرانده و از عقاید دینی خودشان عدول کرده‌اند. در واقع می‌خواهند با این رفتار مخالفت‌شان را رفتار‌های نظام سیاسی ابراز کنند.

تقریباً از این نظر می‌توانیم این را شبیه به مقاومت برابر حجاب اجباری بدانیم. یعنی بسیاری از مخالفان اجبار در حجاب، مخالفت‌شان از موضع دینی نیست و مخالفت با رفتار قدرت سیاسی است. یعنی با «زن، زندگی، آزادی» می‌گویند، نمی‌خواهند حاکمیت درباره رفتار‌های شخصی نظرش را به آن‌ها تحمیل کند.

امروز با سه گونه کنش در قبال ماه محرم مشاهده می‌شود. اولین کنش، کنشی است که به وسیله حکومت حمایت می‌شود تا در راستای کسب مشروعیت برای نظام سیاسی تلاش کند. کنش دیگر با نفی بزرگداشت عاشورا با نظام سیاسی مخالفت و مقابله می‌کند تا نظام سیاسی نتواند از این پدیده همه‌گیر بهره‌برداری کند. همچینن سومین کنش هم متعلق به گروهی هستند که از عاشورا برای تحت فشار قرار دادن عاشورا بهره می‌برند.

برای نتیجه گیری و جمع‌بندی، لازم به تاًکید می‌دانم که عمده‌ترین جنبه بروز فعلی پدیده عاشورا، چه از اردوگاه طرفداران یا مخالفان حکومت، همین جنبه سیاسی‌اش است. یعنی نه مخالفان عاشورا را «نفی» می‌کنند و نه طرفداران ساختار سیاسی هدف «تثبیت» عاشورا را دارند. در واقع این دعوا، دعوای مذهبی نیست و سیاسی است.

  • 17
  • 5
۵۰%
نظر شما چیست؟
انتشار یافته: ۰
در انتظار بررسی:۰
غیر قابل انتشار: ۰
جدیدترین
قدیمی ترین
مشاهده کامنت های بیشتر
فردریش نیچه نگاهی ژرف به زندگینامه و اندیشه‌های فردریش نیچه

تاریخ تولد: ۱۵ اکتبر ۱۸۴۴

محل تولد: روکن، آلمان

حرفه: فیلسوف و منتقد فرهنگی

درگذشت: ۱۹۰۰ میلادی

مکتب: فردگرایی، اگزیستانسیالیسم، پسانوگرایی، پساساختارگرایی، فلسفه قاره‌ای

ادامه
هدیه بازوند بیوگرافی هدیه بازوند؛ بازیگر کرد سینما و تلویزیون ایران

تاریخ تولد: ۲۷ مرداد ۱۳۶۶

محل تولد: بندرعباس، ایران

حرفه: بازیگر سینما، تلویزیون و تئاتر

آغاز فعالیت: ۱۳۹۶ تاکنون

تحصیلات: فارغ التحصیل لیسانس رشته مهندسی معماری

ادامه
سانجیو باجاج بیوگرافی سانجیو باجاج میلیارد و کارآفرین موفق هندی

تاریخ تولد: ۲ نوامبر ۱۹۶۹

محل تولد: هندی

ملیت: هندی

حرفه: تاجر، سرمایه گذار و میلیارد 

تحصیلات: دکتری مدیریت از دانشگاه هاروارد

ادامه
محمد مهدی احمدی بیوگرافی محمدمهدی احمدی، داماد محسن رضایی

تاریخ تولد: دهه ۱۳۶۰

محل تولد: تهران

حرفه: مدیرعامل بانک شهر

مدرک تحصیلی: دکترای اقتصاد واحد علوم تحقیقات دانشگاه آزاد اسلامی تهران، کارشناسی ارشد علوم اقتصادی دانشگاه تهران، کارشناسی اقتصاد بازرگانی دانشگاه شهید بهشتی

نسبت خانوادگی: داماد محسن رضایی، برادر عروس قالیباف، برادر داماد رحمانی فضلی

ادامه
علی عسکری بیوگرافی علی عسکری سیاستمدار ایرانی

تاریخ تولد: ۱۳۳۷

محل تولد: دهق، اصفهان

حرفه: سیاستمدار، نظامی، مدیر ارشد اجرایی، مدیر عامل شرکت صنایع پتروشیمی خلیج فارس

آغاز فعالیت: ۱۳۶۲ تاکنون

تحصیلات: کارشناسی مهندسی برق - الکترونیک، کارشناسی ارشد مدیریت، دکتری مهندسی صنایع - سیستم و بهره‌وری

ادامه
ندا قاسمی بیوگرافی ندا قاسمی؛ بازیگر تازه کار و خوش چهره تلویزیون ایران

چکیده بیوگرافی ندا قاسمی

نام کامل: ندا قاسمی

تاریخ تولد: ۳۰ خرداد ۱۳۶۰

محل تولد: کرمانشاه

حرفه: بازیگر سینما، تلویزیون و تئاتر، مجری و صداپیشه

آغاز فعالیت: ۱۳۸۶ تاکنون

تحصیلات: دکترای شیمی آلی

ادامه
غلامعلی حداد عادل بیوگرافی غلامعلی حداد عادل؛ سیاستمدار ایرانی

تاریخ تولد: ۱۹ اردیبهشت ۱۳۲۴

محل تولد: تهران

حرفه: سیاستمدار ایرانی، عضور مجمع تشخیص مصلحت نظام، دانشیار بازنشسته دانشگاه، رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی و بنیاد سعدی

آغاز فعالیت: ۱۳۵۷ تاکنون

حزب سیاسی: اصولگرا

تحصیلات: لیسانس و فوق لیسانس فیزیک از دانشگاه تهران و شیراز (پهلوی قدیم)، دکتری فلسفه از دانشگاه تهران

ادامه
عبدالله دوم پادشاه اردن بیوگرافی عبدالله دوم پادشاه اردن به همراه عکس های خانواده اش

تاریخ تولد: ۳۰ ژانویه ۱۹۶۲ (۶۲ ساله)

محل تولد: عمان، اردن

سمت: پادشاه اردن (از سال ۱۹۹۹)

تاجگذاری: ۹ ژوئن ۲۰۰۰

ولیعهد: حسین بن عبدالله دوم

همسر: رانیا عبدالله (ازدواج ۱۹۹۳)

ادامه
فرزان عاشورزاده بیوگرافی فرزان عاشورزاده تکواندوکار ایرانی

تاریخ تولد: ۵ آذر ۱۳۷۵

محل تولد: تنبکابن، مازندران

محل زندگی: آمریکا

حرفه: تکواندوکار

لقب جهانی: سونامی تکواندو جهان

ادامه

مجلس

دولت

ویژه سرپوش