شنبه ۲۶ خرداد ۱۴۰۳
۱۷:۵۴ - ۱۴ خرداد ۱۴۰۲ کد خبر: ۱۴۰۲۰۳۱۱۶۶
سیاست خارجی

کدام آرزو آقای ظریف؟ اتفاقا در «بیرون» واقع‌گرا شده‌اند!

محمدجواد ظریف,برجام
چرا آقای ظریف ادعاهای دهان پر‌کن‌ را باور کرده است؟ آرزوشان این بود که قدرت اجرایی را به دست بگیرند و حالا به دست آورده اند و برای حفظ آن در عرصه بیرون واقع‌نگر هم شده‌اند .

عصرایران نوشت: وزیر پیشین امور خارجه ایران که با واقع‌گرایی در دیپلماسی و توافق هسته‌ای شناخته می‌شود پس از مدتی سکوت در یادداشتی به آسیب‌شناسی سیاست خارجی پرداخته و مشکل را در چیدن هدف‌ها بر پایۀ «آرزوها» و بی‌توجهی به «توانایی‌ها» دانسته است.

او به این نیز بسنده نکرده و درصدد قبح‌زدایی از واژۀ «سازش» در ادبیات سیاسی برآمده است. آنچه آقای ظریف می‌گوید البته در فرهنگ ما تازه نیست. همان است که دکتر احسان نراقی سال‌ها قبل از زبان حافظ هشدار داده بود: نگر تا حلقۀ اقبال ناممکن نجنبانی (‌یا نگردانی).

یا همان است که مولانا دربارۀ آرزو گفته است: آرزو می‌خواه لیک اندازه خواه.

زمستان ۱۳۷۵ که علی اکبر ناطق‌نوری اسب خود را برای ریاست جمهوری زین کرده بود عطاء‌الله مهاجرانی در هفته‌نامۀ بهمن یادداشتی نوشت خطاب به او با این تیتر: آرزو می‌خواه لیک اندازه خواه.  مصراعی از شعری در مثنوی مولانا:

آرزو می‌خواه لیک اندازه خواه

برنتابد کوه را یک برگ کاه

آفتابی کز وی این عالم فروخت

اندکی گر پیش آید جمله سوخت....

اگر بخواهیم نمونه‌هایی از شعرمعاصر را هم بیاوریم به غزل حسین منزوی نیز می‌توان اشاره کرد:

خیال خام پلنگ من به سوی ماه جهیدن بود

و ماه را ازبلندایش به روی خاک کشیدن بود...

آقای ظریف می‌گوید: «اهداف‌مان را بر اساس آرزوهایمان چیده‌ایم و به توانایی‌هایمان توجه نکرده‌ایم. برنامه‌های توسعه هم به جای ترسیم مسیر جبران عقب‌ماندگی‌ها حدیث آرزو‌مندی رهبران کشور است و عادت کرده‌ایم دنبال کنندگان آرزوها را بستاییم و هر که را که از خسارات آرزومندانه بکاهد سازشکار و خائن بدانیم.»

آنچه او درباره آرزو و توان گفته درست است اما تازه نیست و سخن حافظ کفایت می‌کند: نگر تا حلقۀ اقبال ناممکن نگردانی.

طی این دهه‌ها چه ملت و چه حکومت، هزینه‌های فراوانی صرف کرده‌اند تا حلقه‌های اقبال های ناممکن را بگردانند و بجنبانند و نتوانسته‌اند و بهای این نتوانستن را هم مردم پرداخته‌اند.

این‌ها سخنان درستی است و نویسنده این سطور نیز بارها نوشته است که سکه سیاست دو رو دارد: ستیز و سازش.

نیکولو ماکیاولی اما ۵۰۰ سال پیش گفته است: «برآنم که به جای خیال‌پردازی می‌باید به واقعیت روی کرد. شکاف میان زندگی واقعی و زندگی آرمانی چنان است که هر گاه کسی واقعیت را به آرمان بفروشد به جای پایستن، راه نابودی خویش در پیش می‌گیرد و هر که بخواهد در همه حال پرهیزگار باشد میان این همه ناپرهیزگاری سرنوشتی جز ناکامی نخواهد داشت.»

 توصیۀ خواجه نظام‌المک طوسی هم در سیاست‌نامه «آهستگی» است.

اینها همه درست و نیکو اما این یادداشت نه به قصد یادآوری اشعار بالاست تا آقای ظریف نوبت بعد به کار بندند و نه در ستایش نسبت میان آرزویا آرمان با واقعیت که به بهترین شکل در بیان مولانا و حافظ آمده، سده‌ها قبل از آن که ماکیاولی بگوید.

این یادداشت بلکه برای بیان این شگفتی است که چرا آقای ظریف تصور می‌کند سیاسیون مورد انتقاد او آرزوهای نامتناسب با توان خود دارند و چرا ادعاهای دهان پر‌کن‌شان را باور کرده است؟

آرزوشان این بود که قدرت اجرایی را به دست بگیرند و حالا به دست آورده اند و برای حفظ آن واقع‌نگر هم شده‌اند و بیشتر از این هم خواهند شد. توافق با سعودی‌ها مگر جز توجه به همین بی‌تناسبی بود؟ 

چرا مثال از سیاست خارجی بیاوریم؟ آقای زاکانی که شهردار تهران شد دستور داد تابلوی « تهران؛ کلان‌شهر الگوی جهان اسلام» را همه جا نصب کنند و در میدان کلانتری یوسف آباد دیگر بنر نبود و تابلوی بزرگ و دایمی بود. پس از چندی اما او هم دید بهتر است شعار ایدیولوژیک را به سازمان زیباسازی بسپارد و بساز‌و‌بفروش ها کار خودشان را بکنند و شعار «تهران شهری برای همه» برگشت و حالا هم هر جا یک خانه قدیمی را خراب کرده‌اند تا ساختمان ۵ طبقه بسازند و کلی به جیب بزنند این شعار تازه را هم روی حفاظ نوشته‌اند: تهران، شهر تلاش و سرزندگی.

یعنی ایدیولوژیک ترین شهردار تاریخ بلدیه که از توسلی و کرباسچی- مبارزان پیش از انقلاب-  هم مدعای بیشتری در انقلابی‌گری دارد تلاش و سرزندگی شهر را در کوبیدن ساختمان‌ها می‌داند! چرا؟ چون شهرداری خرج دارد و با شعار نمی‌چرخد و برای نصب شعار هم باید از بساز‌بفروش‌ها پول بگیرد.

می‌خواهم بگویم اتفاقا آرزوهاشان را زمین گذاشته‌اند و اگر قبلا آرمان آرمان می‌کردند برای این بود که امثال ظریف نباشند و کار دست بچه های خودشان باشد! کما این که تا روحانی رفت به واردات واکسن بالیدند و دو روز دیگر اگر کره پول‌ها را آزاد کند مرغ هم وارد می‌کنند در سال حمایت از تولید.

نفی برجام هم برای این نبود که در واقع با آن مخالف بودند. به این خاطر بود که امتیازی در دست روحانی و ظریف نباشد تا با کارت آن در ۱۴۰۰ بازی کنند و حالا که روحانی و ظریف نیستند اگر بتوانند بعید نیست احیا کنند. قضیه به همین روشنی است.

در همین داستان حجاب، نگاه کنید که چه واقع‌گرا شده اند. از یک طرف می‌خواهند به حامیان دو آتشه اطمینان دهند حواس‌مان هست و از طرف دیگر روسری انداخته‌ها هم بدانند از داغ و درفش کیهانی خبری نیست و در حد تخلف برخورد خواهد شد.

به عکس آنچه آقای ظریف تصور کرده اتفاقا آرزوی ویژه‌ای را نمی‌پرورانند و واقع‌گرا شده اند چون اقتضای حفظ و کسب قدرت همین است.

نسل ما، هم عاقبت شعار جنگ جنگ تا رفع فتنه در جهان را دیده و هم محاکمه گروگان‌های سفارت آمریکا‌ را. چرا که واقعیت و مصلحت همواره می‌چربد و اکنون نیز جز این نخواهد شد.

چه کسی تصور می‌کرد دفتر موسیقی وزارت ارشاد در دولت ابراهیم رییسی با افتخار از برگزاری ۱۲۰ کنسرت موسیقی در اردیبهشت ۱۴۰۲ خبر دهد و صدای اعتراضی هم از علم الهدای مشهد برنخیزد؟

کوتاه این که بر خلاف تصور و نگرانی دکتر ظریف، اصول‌گرایی رادیکال ایرانی دیگر آرزوهای دور و دراز دنبال نمی‌کند تا بر حذرشان داریم. چرا؟ چون اصل اصیل اصول‌گرایی رادیکال ایرانی، قدرت است. 

اتفاقا قرار است در بیرون انعطاف نشان دهند -که خوب است- اما کاش به داخل هم تسری یابد. 

 البته به وضوح می‌فهمم که جواد ظریف چه می‌گوید و از چه پرهیز می‌دهد. همان که حافظ با شیواترین سخن و در یکی از زیباترین اشعار خود گفته است:

خیالِ حوصلۀ بحر می‌پزد، هیهات

چه‌هاست در سر این قطرۀ محال‌اندیش

اما می‌خواهم بگویم «قطرۀ محال‌اندیش» اتفاقا رؤیای «بحر» را فرونهاده و چنین خیالی را دیگر نمی‌پزد تا بگوییم نپز!  

نکته‌ای که جواد ظریف با همه سیاست‌دانی و دیپلماسی خوانی درنیافته این است که اصول‌گرایی رادیکال ایرانی اتفاقا دیگر در بیرون چندان آرزو‌خواه نیست که بگوییم توانایی‌ها را درک نکرده یا رؤیاهایی می‌بافد و خیالاتی می‌پزد. رؤیایشان همین قدرت بود که به دست آورده‌اند و وصال، حاصل شده است و  از این پس اتفاقا شاهد واقع‌گرایی‌های بیشتری در مناسبات جهان خارج خواهیم بود. چندان که چه بسا گشایش سفارتخانه‌های عربستان و مصر نزد آنها کوچک جلوه کند. کسی چه می‌داند؟ شاید افتتاح دفتری در کیش!

 زین پس مطالبه باید برای داخل یاشد، نه نرمش در خارج؛ چون آن را دارند انجام می‌دهند.

مهرداد خدیر

  • 9
  • 6
۵۰%
نظر شما چیست؟
انتشار یافته: ۰
در انتظار بررسی:۰
غیر قابل انتشار: ۰
جدیدترین
قدیمی ترین
مشاهده کامنت های بیشتر
فردریش نیچه نگاهی ژرف به زندگینامه و اندیشه‌های فردریش نیچه

تاریخ تولد: ۱۵ اکتبر ۱۸۴۴

محل تولد: روکن، آلمان

حرفه: فیلسوف و منتقد فرهنگی

درگذشت: ۱۹۰۰ میلادی

مکتب: فردگرایی، اگزیستانسیالیسم، پسانوگرایی، پساساختارگرایی، فلسفه قاره‌ای

ادامه
هدیه بازوند بیوگرافی هدیه بازوند؛ بازیگر کرد سینما و تلویزیون ایران

تاریخ تولد: ۲۷ مرداد ۱۳۶۶

محل تولد: بندرعباس، ایران

حرفه: بازیگر سینما، تلویزیون و تئاتر

آغاز فعالیت: ۱۳۹۶ تاکنون

تحصیلات: فارغ التحصیل لیسانس رشته مهندسی معماری

ادامه
سانجیو باجاج بیوگرافی سانجیو باجاج میلیارد و کارآفرین موفق هندی

تاریخ تولد: ۲ نوامبر ۱۹۶۹

محل تولد: هندی

ملیت: هندی

حرفه: تاجر، سرمایه گذار و میلیارد 

تحصیلات: دکتری مدیریت از دانشگاه هاروارد

ادامه
محمد مهدی احمدی بیوگرافی محمدمهدی احمدی، داماد محسن رضایی

تاریخ تولد: دهه ۱۳۶۰

محل تولد: تهران

حرفه: مدیرعامل بانک شهر

مدرک تحصیلی: دکترای اقتصاد واحد علوم تحقیقات دانشگاه آزاد اسلامی تهران، کارشناسی ارشد علوم اقتصادی دانشگاه تهران، کارشناسی اقتصاد بازرگانی دانشگاه شهید بهشتی

نسبت خانوادگی: داماد محسن رضایی، برادر عروس قالیباف، برادر داماد رحمانی فضلی

ادامه
علی عسکری بیوگرافی علی عسکری سیاستمدار ایرانی

تاریخ تولد: ۱۳۳۷

محل تولد: دهق، اصفهان

حرفه: سیاستمدار، نظامی، مدیر ارشد اجرایی، مدیر عامل شرکت صنایع پتروشیمی خلیج فارس

آغاز فعالیت: ۱۳۶۲ تاکنون

تحصیلات: کارشناسی مهندسی برق - الکترونیک، کارشناسی ارشد مدیریت، دکتری مهندسی صنایع - سیستم و بهره‌وری

ادامه
ندا قاسمی بیوگرافی ندا قاسمی؛ بازیگر تازه کار و خوش چهره تلویزیون ایران

چکیده بیوگرافی ندا قاسمی

نام کامل: ندا قاسمی

تاریخ تولد: ۳۰ خرداد ۱۳۶۰

محل تولد: کرمانشاه

حرفه: بازیگر سینما، تلویزیون و تئاتر، مجری و صداپیشه

آغاز فعالیت: ۱۳۸۶ تاکنون

تحصیلات: دکترای شیمی آلی

ادامه
غلامعلی حداد عادل بیوگرافی غلامعلی حداد عادل؛ سیاستمدار ایرانی

تاریخ تولد: ۱۹ اردیبهشت ۱۳۲۴

محل تولد: تهران

حرفه: سیاستمدار ایرانی، عضور مجمع تشخیص مصلحت نظام، دانشیار بازنشسته دانشگاه، رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی و بنیاد سعدی

آغاز فعالیت: ۱۳۵۷ تاکنون

حزب سیاسی: اصولگرا

تحصیلات: لیسانس و فوق لیسانس فیزیک از دانشگاه تهران و شیراز (پهلوی قدیم)، دکتری فلسفه از دانشگاه تهران

ادامه
عبدالله دوم پادشاه اردن بیوگرافی عبدالله دوم پادشاه اردن به همراه عکس های خانواده اش

تاریخ تولد: ۳۰ ژانویه ۱۹۶۲ (۶۲ ساله)

محل تولد: عمان، اردن

سمت: پادشاه اردن (از سال ۱۹۹۹)

تاجگذاری: ۹ ژوئن ۲۰۰۰

ولیعهد: حسین بن عبدالله دوم

همسر: رانیا عبدالله (ازدواج ۱۹۹۳)

ادامه
فرزان عاشورزاده بیوگرافی فرزان عاشورزاده تکواندوکار ایرانی

تاریخ تولد: ۵ آذر ۱۳۷۵

محل تولد: تنبکابن، مازندران

محل زندگی: آمریکا

حرفه: تکواندوکار

لقب جهانی: سونامی تکواندو جهان

ادامه

مجلس

دولت

ویژه سرپوش