وضع تحريمهاي جديد عليه ايران، روسيه و کرهشمالي موجب شده است تا بحث بر سر پايبندي و ادامه اجراي برجام در هالهاي از ابهام فرو رود. درحاليکه خبرهايي که از آمريکا شنيده ميشود که ترامپ به دنبال جنگ با ايران است اما مشاورانش امان اين کار را به او نميدهند.
اما اظهارنظر مشاور ترامپ درباره تغيير موضع روسيه عليه ايران ميتواند نشانگر اين باشد که آمريکا به دنبال همراه کردن روسيه با خود است. روسيهاي که اکنون به عميقترين سطح روابط در ۵۱۵ سال گذشته با ايران رسيده است.
درحاليکه دولت دونالد ترامپ در آمريکا با بحراني به نام ارتباط با روسيه درگير است، بسياري از اطرفيان، حتي پسر و دامادش بهدليل ارتباط با مقامات روسي مورد بازجويي قرار گرفتند، بهترين راه براي فرار ترامپ از رسوايي روسگيت ميتوانست فرافکني باشد.
جلب توجه مردم آمريکا به موضوع مهمي چون ايران، کرهشمالي و حتي يک گام فراتر وضع تحريمهاي جديد عليه روسيه؛ تا با اين کار بتواند به نحوي اثبات کند که هيچگونه ارتباطي با مقامات روسي ندارد.
حال پس از افزايش تنش ميان روسيه و آمريکا، معاون رئيسجمهوري آمريکا ابراز اميدواري ميکند که تحريمهاي واشنگتن عليه مسکو به تغييررفتار روسيه عليه ايران منجر شود.
به گزارش سي. ان. ان. مايک پنس، معاون رئيسجمهوري آمريکا در جريان سفرش به استوني، به سؤالاتي درباره تحريمهاي جديد آمريکا عليه ايران، روسيه و کرهشمالي پاسخ داده و گفته اميدوار است که وضع تحريمهاي جديد عليه روسيه منجر شود اين کشور رفتارش را در قبال اوکراين تغيير و به حمايتش از ايران و کرهشمالي پايان دهد.
وي تصريح کرد: من و رئيسجمهوري بسيار اميدواريم که شاهد رفتاري متفاوت از سوي دولت روسيه درباره مسئله اوکراين و حمايتش از ايران و کرهشمالي باشيم. ما کماکان بر اين باوريم که اگر روسيه رفتارش را تغيير دهد روابط ما به خوبي و به گونهاي که در راستاي منافع هر دو کشور و منافع ثبات و آرامش در اين منطقه و جهان باشد، تغيير خواهد يافت.
اظهارنظر پنس درباره روسيه نشان ميدهد که ترامپ هنوز هم به همکاري با روسها اميدوار است و از آنها چشم نبسته است. شايد ترامپ به اين ميانديشد که اگر روسيه روابط خود با ايران را کاهش دهد، آمريکا ميتواند شرايط اجماع جهاني را براي ايستادن مقابل ايران فراهم کند.
اگر روسيه از حق وتوی خود در شوراي امنيت درباره ايران استفاده نکند و از حمايت ايران دست بکشد، کشورهاي اروپايي را هم ميتوان متقاعد کرد که نبايد از ايران پشتيباني کنند. در اين صورت به راحتي ميتواند بدون اينکه فشاري از سوي کشورهاي ديگر تحمل کند، برجام را نقض و ايران را بيشازپيش تحت فشار قرار دهد.
اما نقض برجام از سوي آمريکا ميتواند اجماع جهاني عليه اين کشور را به همراه داشته باشد. همانگونه که پيشازاين نيز کشورهاي اروپايي به آمريکا هشدار دادهاند که به برجام پايبند باشند و همه آنها بر اينکه ايران به تعهدات خود پايبند بودهاست، تأکيد کردند.
در همين راستا، معاون سياسي دفتر رئيسجمهوري روز گذشته در يادداشتي يادآور شد که ايران در مسئله بر جام در بهترين وضعيت براي ايجاد اجماع جهاني عليه اقدامات آمريکا قرار دارد. حميد ابوطالبي در صفحه توئيتر خود نوشت: غرب، اجماع برسر ناسازگاري درقطعنامه۲۲۳۱ و در آمريکا و ايران برسرنقض برجام درحال پديدآمدن است؛ چرايي اين امر در اين فاصله کوتاه، سؤال بزرگي است؟
اما نکته ضروري تر، اظهارات رئيسجمهوري آمريکا درباره برجام است که آن را وارد مرحله حساسي ميکند. اظهاراتي مهمتر از تحريم کنگره و چالشهاي درون برجامي، بر آن مبنا که اگر ايران در اجراي برجام بيش ازتعهدات خود هم عمل کند، ترامپ مصمم است دردوره بعد، نقض برجام را «بادليل يا بيدليل» اعلام کند.
معناي اين سخن آن است که براي آمريکا ديگر اجراي برجام و راستي آزماييهاي آژانس اهميت نداشته و آن کشورتصميم خود را بيرون از معادلات برجامي اخذ ميکند. اين بار اول است که معادلات فرابرجامي به اين شکل از سوي آمريکا برجام را تهديد و ناسازگاري درقطعنامه ۲۲۳۱هم به بيانيه تبديل ميشود.
اکنون ايران دربرجام با دو بار تأييد از سوي دولت آمريکا در اوج اجراي تعهدات خود و در بهترين وضعيت براي ايجاد اجماع جهاني عليه اقدامات آمريکاست. لذا درعرصه ديپلماسي، تمسک به نقض برجام بايد به تمسک به اجماع جهاني حول برجام و عليه آمريکا تبديل شود؛ راه ۹۶ به ۱۴۰۰ پيچيدهتر از ۹۲ به ۹۶ است.
ترامپ ميداند که به راحتي نميتواند در برابر فشارهاي جهاني بايستد. پس به دنبال همراه کردن کشورهاي ديگر با خود است و در اين راه چه کشوري ميتواند بهتراز روسيه براي آنها باشد. کشوري که از آغاز به کار دولت ترامپ شائبه حضورش در لحظه به لحظه انتخابات آمريکا تا همکاري با اعضاي دولت اين کشور وجود داشته و به گفته برخي منتقدان نزديکترين دولت به ترامپ بودهاست.
ترامپ با طرح تحريمها عليه روسيه سعي داشت فشارهاي داخلي نسبت به خود را کاهش دهد اما در لفافه به دنبال آن است که اگر پوتين يک گام به سوي آمريکا بردارد، او نيز هديه بزرگتر به روس ها ببخشد و يک گام روسيه، ميتواند همان ايران باشد.
اين درحالي است که برنامه ايران براي افزايش همکاريها با روسيه و حتي دادن يک سري امتيازات به طرف روسي همين حمايت و استفاده از پتانسيل روسها در مجامع بينالمللي است. روسها در زمان توافق هستهاي در کنار چين نقش مهمي را در بهنتيجهرسيدن آن ايفا کردند.
همچنين در مناسبات منطقهاي روابط ايران و روسيه بسيار تنگاتنگ است بهطوريکه در بحران سوريه دو کشور مديريت آتشبس و برگزاري نشستهاي آستانه براي حل اين بحران را بر عهده داشتند. روابط ايران و روسيه در دو سال اخير به حد بالايي رسيده است بهطوريکه در ديدار ابتداي امسال رؤساي جمهور دو کشور، بر روابط استراتژيک و راهبردي دو کشور اشاره شد و اين بالاترين سطح از روابط دو کشور در ۵۱۵ سال گذشته است.
البته برخي کارشناسان از همان روزهاي آغازين کار ترامپ در کاخ سفيد معتقد بودند که روابط آمريکا و روسيه نميتواند ضربه مهمي به ايران بزند. حسن بهشتي پور از جمله اين کارشناسان بود که ميگفت روسيه همواره از کارت ايران در قبال آمريکا استفاده نميکند و اگر ايران بتواند مناسبات قدرت خود با کشورهاي ديگر بهويژه اروپاييها را افزايش دهد، ميتواند از وقوع چنين اتفاقي جلوگيري کند. يعني هم روسيه را داشته باشد و هم کشورهاي ديگر را همراه خود نگه دارد و با همين رويکرد ميتواند از اجماع جهاني عليه آمريکا استفاده کند.
در مقالهاي که در مجله فوربس درباره سردرگمي ترامپ در قبال ايران منتشر شده است به اين موضوع اشاره شده که اگر ترامپ وارد جنگ باايران شود به ضررش خواهد بود. در اين مقاله آمده است که «لابيهاي ايران در غرب معتقدند که بالابردن پرچم جنگ عليه ايران براي اقتصاد و تجارت غرب بد خواهد بود و بايد ديپلماسي تجاري را تشويق و صلح را برقرار کرد.
همه اينها گفته ميشود اما چيزي که مهم است وزني است که دولت ترامپ براي اين تحليلها قائل ميشود. بايد ديد که در نهايت اين دولت ميخواهد چه سياستي را در قبال ايران پيش بگيرد.»
اين مقاله با اشاره به اينکه آمريکا در جنگ عراق دچار اشتباه استراتژيک شد، ميافزايد: «جنگ در خاورميانه به يک فاجعه تبديل شدهاست. ما نميخواهيم همين مسير را ادامه دهيم و نيازي نيست که اين مسير را ادامه دهيم.» همچنين ايلي لايک، تحليلگر امور امنيت ملي آمريکا درباره تأييد اخير پايبندي ايران به برجام از سوي آمريکا که در العرب منتشر شده است، ميگويد: «ترامپ تا آخرين لحظه خود را آماده کرده بود تا توافق هستهاي با ايران را لغو کند اما جلساتش با رکس تيلرسون، وزير امورخارجه آمريکا و نشستهايش با متخصصان امنيت ملي سبب شد تا از تصميمش منصرف شود.»
به هرحال ترامپ شمشير خود را عليه ايران کشيده است و به نظرش روسيه ميتواند از همه نزديکتر به او باشد اما تاکنون روسيه مواضع تندي نسبت به اين موضوع اتخاذ کرده است، بهويژه پس از تصويب تحريمهاي جديد آمريکا عليه اين کشور، مسکو از اخراج ديپلماتهاي آمريکايي خبر داد.
سرگئي ريابکوف هم دراينباره گفته است که اقدامات آمريکا را تلافي خواهد کرد اما بايد ديد که واشنگتن- مسکو همانطور که درباره سوريه به توافقاتي رسيدند، بر سر ايران هم معامله خواهند کرد يا اينکه روسيه شريک قديمي خود را به رقيب قديمي خود نخواهد فروخت؟
- 15
- 5
