حالوهواي اين روزهاي تهران - رياض نشان ميدهد که تقلايي از سوي دو کشور براي بهبود روابط وجود دارد اما اينبار از سوي عربستان و البته واضحتر از گذشته. بااينحال، پالسهاي متفاوتي از داخل کشورمان، اينبار از درون مجمعي شنيده شده که مصلحت نظام را در دست دارد و اعلام ميکند که شرط بهبود روابط، عذرخواهي رسمي و علني سعوديهاست.
درحالي که دو کشور ايران و عربستان زمينه بهبود روابط را فراهم کردهاند و اين مسير را ايرانيان با رايزني درباره حج و ازسرگيري اعزام زائران به خانه خدا آغاز کردند و از طرف ديگر، عربستان هم پا پيش گذاشته است و ديگر بهطور علني از بهبود روابط با ايران خبر ميدهد، دبير مجمع تشخيص مصلحت نظام در عراق و در پاسخ به شبکه الميادين اظهار ميکند که عربستان بايد بهطور علني از کشورهاي ايران، يمن و قطر عذرخواهي کند.
محسن رضايي تأکيد ميکند که دولت سعودي بايد از سوريه و بحرين نيز عذرخواهي کند و اگر چنين نکند بهمعناي اين است که خواستار بهبود روابط نيست. او همچنين اشاره ميکند که دولتهاي سوريه، عراق، ايران و لبنان در کنار يکديگر مقابل تروريسم ايستادهاند و اگر مشکلي پيش بيايد از طريق دوستانه آن را حل ميکنند.
اما در شرايطي که درگيريهاي ميان ايران و عربستان به شرايط بسيار بحراني و حتي به زعم برخي، نزديک به جنگ رسيده بود که عربستان نقش ايران در منطقه را پذيرفته و حتي امير مکه، ايرانيان را برادران ديني خود مينامد، الزام طرح شروط تازه ايران به نقل از يک مقام نظامي چيست؟
محسن رضايي پيش از سفر به عراق نيز در واکنشي تند به صحبتهاي وزير امورخارجه امارات، در پستي توئيتري نوشت: امارات متحده، يک برج کاغذي است، بدون موشک هم فرو ميريزد؛ البته اين اظهارات هم از سوي طرف اماراتي بيپاسخ نماند و انور قرقاش، وزير مشاور دولت امارات در امورخارجه در پاسخ به محسن رضايي گفت که اتهامات او عليه ابوظبي جديد نيست. او هم در صفحه توئيتر خود ادعا کرد که رضايي پيشازاين هم از کشورهاي عربي حاشيه خليجفارس که به گفته او با تروريسم مقابله ميکنند، انتقاد کرده بود.
او افزود: برخلاف ميل محسن رضايي، امارات يک کشور پيشرفته و مقتدر است. او همچنين ادعا کرد که محسن رضايي بهتر است به پرونده توسعه داخلي ايران و نقش اين کشور در سوريه و عراق بپردازد و نيز گفته بود که اين موضوعات بيشتر نياز به بررسي دارند.
شرط تازه البته نه از سوي دولت که از سوي دبير مجمع تشخيص مصلحت نظام، هنگامي مطرح ميشود که خبر سفر هيأتي از عربستان براي بررسي وضعيت سفارت اين کشور منتشر شد و وزارت امورخارجه ايران نيز آن را تأييد کرده است. سخنگوي وزارت امورخارجه در اينباره اعلام ميکند که پس از چندماه رايزني و صدور ويزا، شرايط براي سفر هيأتي از عربستان به ايران فراهم شده است؛ خبري که بهعنوان يکي از نمونههاي عيني پيشقدمشدن عربستان در جهت حل مسائل ميان دو کشور تلقي شد.
از ديماه سال ۹۴ و دقيقا از همان لحظه حمله به سفارت عربستان در ايران، روابط تهران - رياض وارد فاز جديدي از بحران شد. همين حمله به سفارت بهانهاي به عربستان داد تا عليه ايران در مجامع بينالمللي حرف بزند و حتي اذهان کشورهاي ديگر را عليه ايران بشوراند و تنها درايت وزارت امورخارجه در چنين شرايطي از بحرانيشدن بيشتر اوضاع جلوگيري کرد.
حمله گروه خودسر، بهانهاي شد که نهتنها عربستان بلکه کشورهاي حاشيه خليجفارس هم روابط ديپلماتيک خود را با ايران را قطع يا به پايينترين سطح برسانند. اين ماجرا دستاویزی شد که مسئلهاي مهمتر که پيشازاين رخ داده بود، فراموش شود؛فاجعه منا و سقوط جرثقيل در مسجدالحرام که منجر به شهادت جمعي از زائران ايراني خانه خدا شد. هرچه ايران بهدنبال گرفتن غرامت و پيگيري اين فجايع بود، سعوديها زيربار نميرفتند و موضوع سفارت را بهانهاي براي شانه خاليکردن در قبال مسئوليت اين فجايع کردند.
پس از عربستان در رأس شوراي همکاريهاي کشورهاي خليجفارس و با همراهي کشورهاي عضو، مواضع تندي در قبال ايران اتخاذ کردند اما بازهم کشورهايي چون قطر، کويت و حتي در مواقعي امارات تلاش کردند تا شرايط را بهتر کنند اما نتيجهاي نداشت تا اينکه قطر هم به دايره کشورهاي خط قرمز عربستان پيوست و روابط عربستان و قطر تحتالشعاع همکاري با ايران، قطع و وارد شرايط بحراني شد.
در طول دو سال گذشته، محمدجواد ظريف وزير امورخارجه ايران، تمام تلاش خود را کرد تا شرايط منطقه را تغيير داده و حتي به سود ايران، بهتر کند. او در اين مسير بارها اعلام کرد که ايران بهدنبال روابط مستحکم و عميق با کشورهاي منطقه و بهويژه همسايه است.
اين موضوع در دولت دوازدهم پررنگتر شد، بهطوريکه وزارت امورخارجه اولويت اصلي خود در اين دولت را بهبود روابط با همسايگان اعلام کرد. ظريف پيشازاين نيز راهحل مذاکره و گفتوگو براي بهبود روابط دو کشور را اعلام کرده بود و حتي بارها تأکيد کرد که ايران گام اول را در اين مسير برداشته و اکنون نوبت عربستان است.
درهمين راستا، بهرام قاسمي هم چندي پيش اظهار کرد که ايران اقدامات لازم را انجام داده و اکنون نوبت عربستانيهاست که گامهاي بيشتري بردارند. سخنگوي وزارت امورخارجه حتي اظهار کرد که عربستان را به تغيير سياست در قبال ايران تشويق ميکنيم. همچنين وزير امورخارجه کشورمان در مصاحبهاي به اينکه جمهورياسلامي همواره خواهان روابط حسن همجواري و همکاري در منطقه است، تأکيد و اظهار کرد: سياست ما، سياست مبتني بر گفتمان همسايگي است.
اين درحالي است که حسن روحاني، رئيسجمهوري کشورمان در گفتوگوی تلويزيوني هفته گذشته خود با بيان اينکه ما با همسايگانمان جز دو تا سه همسايه، روابط خوبي داريم، اظهار کرد: مشکل اصلي در ميان همسايگان به عربستانسعودي بازميگردد که راهحل درستش گفتوگو است و امروز که ما حجاج خود را به عربستان فرستادهايم بهدليل تعهد این کشور دراينزمينه بود و اميدواريم که آنان سالم بازگردند و اين اعزام حجاج، علامت خوبي است که اگر آنان سالم بازگردند و راضي باشند و طبق مقررات با آنان برخورد شود، باب گفتوگو نيز درباره مشکلات با عربستان باز خواهد شد.
روحاني تنها مشکل ميان دو کشور را مسئله يمن دانست و اعلام اميدواري کرد که اين مشکل هم حل شود. حال عربستان پس از گام اول وزير امورخارجه اين کشور بهسوي همتاي ايراني و دستدادن با ظريف، هيأت خود را هم راهي ايران خواهند کرد تا شايد همان زمينه گفتوگويي که حسن روحاني هم به آن اشاره کرده بود، فراهم شود.
به هرحال عربستان رويکرد جديدي در ارتباط با همسايگانش اتخاذ کرده است. اين رويکرد جديد به ظاهر رويکرد مبتنيبر مذاکره و گفتوگو است. اين درحالي است که مقامات ايراني، بهويژه در دولت حسن روحاني بر مذاکره و گفتوگو بهعنوان چارچوب اصلي ديپلماسي و راهحلي براي حل مشکلات و پيشبرد اهداف کشور چه در منطقه و چه در عرصههاي بينالمللي تأکيد کردهاند؛ راهحلي که همواره نتايج خوب و ارزندهاي همچون توافقهستهاي داشته و توانسته مرزهاي روابط کشور را گسترش دهد.
- 12
- 6
