اروپا، شریک ایران و رفیق آمریکا

روابط دیپلماتیک جمهوری اسلامی ایران پس از خروج دولت ترامپ از برجام، هرچند در ظاهر نزدیکی‌های بیشتری با کشورهای اروپایی در زمینه اقتصادی ایجاد کرد اما در همان حال پیچیدگی‌هایی نیز در این روابط به وجود آورد. از سویی صاحبان صنایع در کشورهای اروپایی به دلیل دولتی نبودن کسب و کارشان از دولت‌ها فاصله گرفتند و به دلیل واهمه از تحریم‌های آمریکا، ترجیح دادند که کسب‌وکارشان در ایران را برچینند. از سوی دیگر دولت‌های اروپایی به دلیل مشکلات موجود با ترامپ، سعی در نرمالیزه ماندن روابط با ایران داشته و البته برای این نرمال‌سازی، شرط‌هایی نیز دارند.

برخی کارشناسان بر این باورند که ایران می‌تواند با نزدیکی به اروپا، مشکلات اقتصادی خود را برطرف و تاثیر تحریم‌های آمریکا را از بین ببرد. این نکته مستلزم گفت‌وگوهای بسیار سنجیده و واقع‌انگارانه است و دیپلمات‌های ایران باید با کنار گذاشتن مواضع ایدئولوژیک، رو به دیپلماسی بر اساس عرف بین‌الملل آورند تا از این چالش خارج شوند. یکی از مهم‌ترین راهکارها برای خروج از این وضعیت، تصمیم‌گیری و تصمیم‌سازی سیاسی ایران در چارچوب وزارت خارجه و در مجموع کانون دیپلماتیک نظام است.

اگر جمهوری اسلامی بتواند مشکل دیپلماتیک را در حوزه خودش و چالش‌های نظامی و امنیتی را در حوزه خود رسیدگی کند و بتواند تداخل این دو حوزه را از بین ببرد، می‌توان امید داشت که گفت‌وگوها با اروپا به سرانجامی برسد که منافع ملی در آن حفظ شده و خروجی مذاکرات به نفع ایران باشد.

علی اکبر فرازی در گفت‌وگو با  ایلنا، در رابطه با مواضع اتحادیه اروپا در حمایت از برجام گفت: برای فهم رویکرد سیاسی اتحادیه اروپا در قبال پسابرجام و بیرون رفتن امریکا از توافق هسته‌ای ابتدا باید تعریف واحدی از اتحادیه اروپا ارائه کرد. اتحادیه اروپا مجموعه‌ای از ۲۸ کشور اروپایی است اما تصمیمات اصلی و رویکرد این اتحادیه توسط چند کشور مهم اتخاذ می‌شود که از جمله آنها می‌توان به آلمان، فرانسه و انگلیس اشاره کرد.

اتحادیه اروپا نمی‌خواهد موضوع برجام به روابطش با آمریکا خدشه بزند

او با بیان اینکه کشورهای عضو اتحادیه اروپا با ملاحظاتی در رابطه با ایران روبه‌‌‌‌‌رو هستند، بیان کرد: کشورهای اروپایی به هر حال دارای مناسبات بسیار پیچیده، تنگاتنگ و سطح بالایی در عرصه‌های سیاسی، امنیتی، نظامی و تجاری با ایالات متحده برخوردار هستند به گونه‌ای که می‌توان روابط فراآتلانتیکی میان اروپا و امریکا را استراتژیک دانست. پس طبیعی است که آنها در شرایط جدید نقش خود را به گونه‌ای تعریف کنند که موضوع برجام به روابط آنها با واشنگتن خدشه‌ای وارد نکند.

چسبندگی میان اتحادیه اروپا و ایالات متحده به راحتی قابل جداشدن نیست

این تحلیل‌گر مسائل سیاست خارجی با بیان اینکه اتحادیه اروپا برجام را تنها دستاورد خود در عرصه سیاست خارجی می‌داند و درصدد دفاع از جایگاه خود است، تصریح کرد: فارغ از آنکه اروپایی‌ها باید از جایگاه دستاورد خود دفاع کنند، چسبندگی میان اتحادیه اروپا و ایالات متحده به راحتی قابل جداشدن نیست. از طرفی اتحادیه اروپا نیاز دارد در حرکت چندجانبه‌اش در خصوص برجام خودنمایی کرده و نشان دهد که مطیع محض ترامپ نیست.

برجام دارای اهمیت امنیتی برای اروپایی‌ها است

فرازی با بیان اینکه برجام بیش از آنکه برای اروپا دارای اهمیت تجاری و اقتصادی باشد، دارای اهمیت امنیتی است، گفت: اگر ایران در مذاکراتی که با اروپاییان بر این نکته تاکید کرده و اروپاییان را متقاعد کنند که برای حفظ برجام ضمانت‌هایی را بدهد تا از این طریق امنیت آنها نیز تامین شود، آنگاه این موضوع می‌تواند عامل موثری در تداوم اجرای برجام باشد. نکته قابل توجه این است که عوامل تشویقی در حفظ برجام اثرگذار نیستند بلکه آنچه دارای تاثیرگذاری است فکت‌های تشویقی است. به دیگر سخن، اتحادیه اروپا به منظور حفظ امنیت خود و ارتقای پرستیژش خواستار تداوم برجام است اما عوامل میدانی دست آنها را در این راه می‌بندد.

آمریکا می‌داند واقعیت‌های سیاسی و تجاری بر اروپا تحمیل می‌شود

وی با اشاره به اینکه‌ رویکرد آمریکا سیاست صبر و انتظار است، ابراز داشت: آنها مطمئن هستند که محدودیت‌های اتحادیه اروپا موجب می‌شود تا اروپایی‌ها قدم بزرگی برندارند و واقعیت‌های سیاسی و تجاری بر آنها تحمیل شود.

سفیر اسبق ایران در رومانی و مجارستان ادامه داد: جنگ تجاری ایالت متحده با متحدانش هرچند ممکن است آمریکایی‌ها را در صحنه‌هایی تنها گذاشته و موجب افول چهره ایالات متحده در عرصه بین‌المللی شود اما می‌بینیم که از زمان روی کار آمدن ترامپ وی بسیاری از قراردادها و توافقات چندجانبه را نادیده گرفته که برجام هم یکی از آنهاست.

رویکرد ترامپ حداکثر فشار برای وادارکردن طرف مقابل به نشستن در میز مذاکره و اخذ حداکثر امتیاز است 

فرازی با بیان اینکه بحث اعمال تعرفه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌های سنگین امریکا بر اتحادیه اروپا و کشورهای دیگری چون کانادا و مکزیک جدیدترین بحثی است که از سوی دولت مریکا مطرح شده است، عنوان کرد: علی‌رغم سخت‌گیری‌ها و مخالفت‌هایی که با تصمیم کاخ سفید اعلام شده من فکر می‌کنم در نهایت طرفین مجبور به مصالحه با امریکا می‌شود؛ چراکه هیچ‌کدام خواستار جنگ تجاری نیستند.

وی با اشاره به روانشناسی ترامپ یادآور شد: رویکرد ترامپ اعمال حداکثر فشار برای وادارکردن طرف مقابل به نشستن در میز مذاکره و اخذ حداکثر امتیاز است تا طرف مقابل نسبت به مواضع خود کوتاه بیاید، از طرفی این فشارها به گونه‌ای است که طرف مقابل مجبور به نوعی مصالحه می‌شود. 

سیاست ترامپ اعمال فشار به ایران از هر طریقی است

این کارشناس مسائل اروپا در پاسخ به این سوال که تا چه اندازه تعرفه‌گذاری ایالات متحده برای اروپایی‌ها برای فشار به اتحادیه اروپا در جهت کوتاه آمدن نسبت به موضوع برجام است، بیان کرد: سیاست ترامپ اعمال فشار به ایران از هر طریقی است. هر چند که جنگ تجاری و اعمال تعرفه‌های سنگین امریکا علیه اروپا است صرفا به خاطر ایران نیست اما ایران هم یکی از موضوعاتی است که ایالات متحده سعی می‌کند آن را در قالب یک مجموعه با اتحادیه اروپا پیش برده و مورد بررسی قرار دهد. به عبارت دیگر کوتاه آمدن اتحادیه اروپا نسبت به حفظ و تداوم اجرای برجام می‌تواند مشوقی باشد تا ترامپ تخفیف‌هایی را برای اروپایی‌ها قائل شود.

آمریکایی‌ها به سیاست مهار و فشار حداکثری در همه عرصه‌ها روی آورده‌اند

فرازی اضافه کرد: ترامپ از طرفی با اعمال تعرفه‌ها می‌‌‌‌‌‌‌‌خواهد پایبندی خود به شعار «اول امریکا» را نشان دهد و سرمایه را به کشور وارد کرده و موجب اشتغال شود و در این راه برایش مهم نیست که اقداماتش برخلاف قوانین و عرف جهانی باشد. اهداف سیاسی‌اش هم پنهان نیست. به طور مثال وقتی واشنگتن از توافق هسته‌ای خارج شد امریکایی‌ها در این مرحله متوقف نماندند بلکه سعی کردند تا ایران از تمامی مزایا و دستاوردهای ناشی از برجام محروم شوند و در این چهارچوب به سیاست مهار و فشار حداکثری در همه عرصه‌ها روی آورده‌اند. 

اتحادیه اروپا قدرت ابتکار و دایره انتخاب گسترده میان امریکا و ایران ندارد

وی با بیان اینکه اتحادیه اروپا قدرت ابتکار و دایره انتخاب گسترده میان امریکا و ایران ندارد، گفت: در صورتی که ایالات متحده نهایت فشار را به اتحادیه اروپا وارد کند، بی‌تردید اروپایی‌ها از میان ایران و امریکا ناچار به انتخاب دومی می‌شوند. بنابراین ما نباشد خوش‌بینانه و از روی خوش‌خیالی فکر کنیم که مواضع سیاسی اروپایی‌ها موجب انتخاب کردن ما از سوی آنها و افتراق در روابط فراآتلانتیکی اروپا و امریکا می‌شود.

اروپا باید از شرکت‌های اروپایی در برابر تحریم‌های امریکا محافظت کند

این تحلیل‌گر مسائل خارجی در پاسخ به این سوال که بسته پیشنهادی اروپا به ایران باید حاوی چه مشخصاتی باشد، گفت: بسته پیشنهادی اتحادیه اروپا حتی اگر با نیت حل مساله تهیه و ارائه شود بازکننده گره‌های بزرگ اقتصادی ایران نیست. مهم‌ترین پیشنهادی که اروپایی‌ها می‌توانند به ایران بدهند تسهیل روابط مالی و مناسبات بیمه‌ای میان شرکت‌های اروپایی و ایرانی است.

فرازی ادامه داد: اروپا باید بتواند از شرکت‌های اروپایی برای سرمایه‌گذاری در ایران در برابر تحریم‌های امریکا محافظت کند. اروپایی‌ها باید شجاعت اصلاح قوانین خود را داشته باشند تا از این راه تسهیل‌کننده مناسبات و همکاری‌های شرکت‌های ایرانی و اروپایی‌ باشند.