سه شنبه ۲۹ مهر ۱۳۹۹
۰۹:۳۲ - ۲۸ مرداد ۱۳۹۹ کد خبر: ۹۹۰۵۰۱۶۳۹
سیاست خارجی

سفیر سابق ایران در روسیه:روسیه و چین بار تنش ایران و دیگران را نمی کشند

مهدی سنایی,اخبار سیاسی,خبرهای سیاسی,سیاست خارجی

مهدی سنایی اواخر زمستان گذشته بعد از دوره ای شش ساله از سمت سفارت ایران در مسکو کنار رفت؛ در حالی که ارزیابی ها نشان می دهد که او سفیر موفقی بوده است. موفقیت و تلاش فراوان او در بهبود رابطه و شناساندن ایران به روسیه، هم زمان بود با بهبود چشمگیر رابطه ایران و روسیه. تعدد سفرها و ملاقات ها و هماهنگی بین مقامات دو کشور نشانه ای از بهبود چشمگیر رابطه ایران و روسیه در دولت حسن روحانی است که تا پیش از آن در شرایطی نه چندان خوشایند قرار داشت. در این دوره، دو مورد همکاری ویژه بین ایران و روسیه به چشم می خورد که تا پیش از آن، بی نظیر بوده است؛ اولی شراکت روسیه در گروه ۱+ ۵ و دستیابی به توافق هسته ای بود که پیش از آن حتی مسکو به دو قطع نامه تحریمی علیه ایران رأی داده بود.

اما این همکاری بعد از مذاکرات و برجام، حتی با خروج آمریکا از برجام نیز ادامه یافت و دست از همکاری برنداشت. دومین شراکت، همکاری ایران، روسیه و ترکیه در حل بحران سوریه بود که همچنان ادامه دارد. این همکاری استراتژیک در منطقه خاورمیانه یک نقطه عطف بود که توانست دولت بشار اسد را که دست درگریبان بحران تروریسم، تجزیه و آشوب بود، از فروپاشی برهاند. تلاش برای مذاکره با معارضین مسلح، ایجاد آتش بس و صلح در سوریه نیز در راستای همین همکاری و در چارچوب مذاکرات آستانه پی گرفته شد. اگرچه بخشی از این همکاری ها در قالب سپاه قدس ساماندهی می شد، اما بالاخره سفیر وقت ایران در روسیه در پیچ وتاب آن قرار داشته و این تحولات همه در دوره شش ساله سفارت مهدی سنایی انجام شد.

مهدی سنایی در مجلس هشتم و نهم نماینده شهرستان نهاوند بوده و عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس. او از آکادمی علوم روسیه دکترای علوم سیاسی دارد، استاد دانشگاه تهران است و گروه مطالعات روسیه در دانشکده مطالعات جهان این دانشگاه را نیز راه اندازی کرده است. از سال ۸۳ با گروهی از همکاران دانشگاهی اش مؤسسه ای به نام« ایراس» راه اندازی کرده که بر مطالعات روسیه، آسیای مرکزی و قفقاز متمرکز است. در دوره دیگری هم در سفارت ایران در روسیه رایزن بوده است. تقریباً می توان گفت در کمتر دوره ای از موضوع رابطه ایران و روسیه غافل بوده است. در گفت وگو با او، به سطح کلان رابطه ایران و روسیه و نقدها و نگاه هایی که کارشناسان به این رابطه دارند، پرداختیم.

یکی از اصلی ترین بحث های پیش رو که تا اکتبر( مهرماه) ادامه دارد، موضوع تلاش آمریکا برای ممانعت از لغو تحریم تسلیحاتی ایران است. مسکو تا اینجا با ایران همراهی کرده که آخرینش جلسه هفته گذشته شورای امنیت است ولی سؤالی که همیشه بین کسانی که سیاست خارجی را دنبال می کنند، وجود دارد این است که این همراهی چقدر ادامه پیدا می کند؟ آیا می توانیم تا انتهای ماجرا به همراهی مسکو مطمئن باشیم یا اینکه ممکن است در بزنگاه به سیاست اجرائی تبدیل نشود؟

تلاش آمریکا برای گرفتن قطع نامه علیه ایران در شورای امنیت سازمان ملل محدود به لغو تحریم تسلیحاتی ایران نیست. در کنار این موضوع آژانس، پرونده ادعایی آرامکو و استفاده از سیستم ماشه را نیز دنبال می کنند. برای درک عمیق تر شرایط و احتمالات ممکن باید نگاهی به شرایط جهانی و منطقه ای همچنین روابط دو کشور ایران و روسیه بیندازیم. طبیعتا ممکن است در ذهن جامعه سیاسی ما خاطره شش قطع نامه قبلی که در سازمان ملل علیه ایران تصویب شده تداعی شود، ولی پدیدآمدن و همسوشدن یا نشدن عواملی که نهایتا منجر به تصمیم در شورای امنیت می شود، مهم است و باید در نظر داشته باشیم که در طول یک دهه گذشته و به ویژه در سال های اخیر چینش ها و همسویی عوامل منجر به تصمیمات بین المللی دچار تغییرات جدی شده است. سیاست یکجانبه و تحریمی آمریکای ترامپ این روند را تشدید کرده و از مشروعیت تصمیمات این کشور به شدت کاسته است. علاوه بر این ، روابط ایران و روسیه نیز تحول جدی یافته است. به این معنا که سطح کنونی روابط و تعاملات بین دو کشور با پیش از این قابل مقایسه نیست. همین واقعیات است که موجب شد طرح آمریکا در زمینه تمدید تحریم تسلیحاتی ایران با شکست مفتضحانه ای روبه رو شود.

دلیل این اتفاق را چه می دانید؟ برجام، سرکارآمدن آقای روحانی یا چرخش آقای پوتین؟

در بررسی یک تحول سیاسی و بین المللی به دلایل و عوامل مختلفی باید توجه کرد؛ نگاهی بیندازیم به عرصه بین الملل، منطقه و روابط دو کشور در دو بازه زمانی یکی دهه اول و اوایل دهه دوم هزاره سوم میلادی و بازه دوم سال های پس از آن تا اکنون. در بازه اول در سکوت نسبی روسیه و چین جنگ علیه عراق راه اندازی شد، ائتلاف غربی به لیبی حمله کرد و جنگ در سوریه آغاز شد و ائتلاف غربی امیدوار به سرنگونی رژیم این کشور بود. در همین دوره قطع نامه ها علیه ایران تصویب شد و قرارداد فروش اس۳۰۰ به ایران متوقف شد. اما در سال های پس از آن شرایط در همه ابعاد تغییر کرده و امکان اجماع بین المللی و حتی منطقه ای نیز فراهم نشده است.

به این معنا که تغییراتی در غرب رخ داده و توازنی به نفع شرق در نظام بین الملل در جریان است که بدون اینکه لازم باشد مبالغه کنیم در حال وقوع است. بخشی از این تغییر نیز ناشی از شکست طرح های جنگ طلبانه و یکجانبه گرایانه آمریکا در خاورمیانه و شمال آفریقا بوده است؛ یعنی غرب که یک نوع هژمونی در نظام بین الملل داشته با بحران های خیلی متعددی درگیر است و شرق که با مشکلات فراوانی درگیر بوده به سرعت در حال رشد در چارچوب نظام بین الملل است و در این چارچوب هم جسارت کشورهای شرقی در عرصه بین المللی بیشتر شده است. اکنون روابط روسیه و چین و حتی اروپا نیز با آمریکا تنش آلود است. ضمن اینکه در غرب هم شکاف های بسیاری ایجاد شده است. غرب به معنای یک کلیت در عالم واقع آن طورکه در گذشته بود، وجود ندارد. تأکید می کنم رفتار ترامپ در تسریع این روند بسیار مؤثر بوده است. اما روابط ایران و روسیه هم متحول شد.

اگر در هر عرصه چند نمونه بگیریم، در عرصه نظامی دو کشوری که نسبت به هم بسیار محتاط بودند، عملیات مشترک علیه تروریسم در منطقه انجام دادند و به شکلی می شود گفت مانع اجرای طرح خاورمیانه ای آمریکا شدند. اگر در چارچوب دفاعی نگاه کنیم، دو کشوری که همکاری های دفاعی شان تا اندازه زیادی تحت تحریم ها متوقف شده بود، قرارداد اس۳۰۰ را اجرائی کردند و همکاری های دفاعی شان هم رونق گرفت. در حوزه سازمان های بین المللی، تعامل ایران و روسیه به جایی رسید که مسکو برای اولین بار از وتو به نفع ایران برای جلوگیری از صدور قطع نامه درباره یمن استفاده کرد. در حوزه مسائل دوجانبه نیز در همه ابعاد گفت وگوها و نهادهایی شکل گرفته که روابط را تسهیل و بحث مشروحی را طلب می کند.

این در پاسخ به پرسش شماست که پرسیدید چه تغییری کرده است. اما برگردیم به سؤال اصلی تان؛ در عرصه بین الملل تحولات جدی بوده و نظام بین الملل تغییر کرده است؛ درواقع نظام بین الملل بعد از اینکه نظام دوقطبی فروپاشید، نظام تک قطبی ادعایی که البته تا اندازه زیادی هم در طول یک دهه تحقق پیدا کرد، از سال های ۲۰۰۰ با ابهام و سؤال اساسی مواجه شد و به دلیل اقداماتی که در عراق و افغانستان و سوریه رخ داد، باعث شد این هژمونی به صورت جدی زیر سؤال برود و البته الان نظام بین الملل یک نظم روشن ندارد و با این حوادث کرونا تشدید هم شد. اما روشن است که آن تأثیرگذاری و ویژگی های انحصاری اروپا و آمریکا در عرصه بین الملل به دلایل مختلف از دست رفته است. در عرصه منطقه هم روسیه الان یک بازیگر اصلی نسبت به دهه گذشته است.

بنابراین نمی توانیم در ارزیابی مان از روسیه الزاما به مقاطع تاریخی بسنده کنیم. باید شرایط روز را ببینیم. منتها نمی شود انتظار داشت همه تکالیفمان را در سیاست خارجی به دوش کشور دیگری بگذاریم؛ روسیه یا چین یا هر کشور دیگری. یعنی خودمان را از پیچیدگی های عرصه بین الملل فارغ کنیم و انتظار داشته باشیم چند کشوری که با آنها رابطه داریم، مسائل و مشکلات ما را دنبال کنند.

شما به عنوان کسی که استراتژی مقامات روس را در این سال ها از نزدیک لمس کرده اید و اکنون مشاور ارشد وزیر امور خارجه هم هستید، برآوردتان از چند ماه آینده این است که می توانیم امیدوار باشیم مسکو به موضع امروزش ادامه می دهد یا مثل ما، شما هم مطمئن نیستید.

در اینکه روسیه به صورت قطعی با صدور هرگونه قطع نامه تحریمی علیه ایران مخالف است، تردیدی نیست. مسکو در این مخالفت به استقبال نیز رفته است و چندی پیش در نامه ای به سازمان ملل مخالفت روسیه با طرح تمدید را اعلام کرد. قطع نامه ای یا هر شیوه ای که به دنبال تمدید تحریم تسلیحاتی ایران باشد، حتما مورد مخالفت چین و روسیه قرار خواهد گرفت.

اگر قید و شرط زمان بر قطع نامه ای مترتب کنند، چطور؟

نه تنها مخالفت روسیه و چین قطعی است بلکه جمع کردن ۹ رأی موافق اصلا برای آمریکا دشوار است اما همه تلاشش را به این منظور به کار خواهد گرفت؛ از جمله با خلاصه و کم رنگ کردن طرح پیشنهادی. آمریکایی ها پرونده های مختلفی را به سمت شورای امنیت می برند و در آستانه انتخابات، رئیس جمهور کنونی آمریکا نیاز به موفقیتی هرچند اندک در رابطه با ایران در چارچوب بین المللی دارد. علاوه بر تمدید تحریم تسلیحاتی، تلاش خواهند کرد آژانس پرونده ایران را به شورای امنیت بفرستد. هم پرونده ابداعی آرامکو را آماده کرده اند و هم مدعی استفاده از سیستم ماشه برای بازگرداندن تحریم های قبلی هستند. روسیه در بحث تمدید تحریم تسلیحاتی ایران و دیگری هم حفظ برجام مواضع روشن و شفافی دارد. منتها در مجموعه این مباحث و تکرار طرح ها در شورای امنیت با توجه به تلاش های بی شرمانه آمریکا باید دقت کرد که کشورهایی دیگر مثل چین و روسیه قاعدتا در استفاده مکرر از حق وتو با محدودیت هایی مواجه هستند. روس ها علاقه مندند حتما تعامل ایران و آژانس محفوظ بماند و کار به مسیرهای دشوار کشیده نشود. بنای کلی روسیه و حتی چین بر عدم مشارکت و جلوگیری از وضع هرگونه تحریم جدید در چارچوب شورای امنیت است.

روسیه هم مثل هر کشوری، منافع و ملاحظاتی با کشورهای دیگر از جمله آمریکا دارد. موضعی که ایران نسبت به آمریکا دارد، قطعا مشابه موضع روسیه با آمریکا نیست. انتخابات آمریکا را در پیش داریم و بحث هایی که از چهار سال قبل بازمانده اما مبهم مانند نفوذ روسیه در انتخابات آمریکا. شما این نگرانی را ندارید که روسیه تا اکتبر و نوامبر که موعد لغو تحریم تسلیحاتی ایران و انتخابات آمریکا است، با واشنگتن وارد معامله ای بر سر ایران شود؟

روابط ایران و روسیه در شرایط حاضر آن قدر اعتمادآمیز هست که دو کشور به هم در عرصه های بین المللی کمک کنند و اگر مواضع روسیه را در بحث برجام و مسائل مربوط به ایران مرور کنید، مواضع خیلی روشن و شفافی است. از طرفی هم روابط آمریکا و روسیه بسیار روابط تنش آلودی است. در دوره اول اوباما برنامه ری استارت طراحی شد که خطوط قرمز و خطوط دیگر تعیین شد و به سرانجامی نرسید.

نهایتا در دوره دوم اوباما، آمریکا و روسیه روابط بسیار محدودی داشتند؛ به حدی که محورهای فعال در روابط آمریکا و روسیه به صفر نزدیک شد. الان هم هیچ عنصر فعالی در روابط روسیه و آمریکا نیست. تلاش هایی شد اما به سرانجام نرسید. الان گفت وگویی نیم بند شکل گرفته برای تمدید قرارداد محدودکردن تسلیحات راهبردی که آینده روشنی هم ندارد. در پاسخ پرسش شما می توانم بگویم طبیعتا روسیه علاقه مند است عدم تمدید تحریم های ایران بدون گذاشتن بار اضافی بر روابطش با آمریکا و با مشارکت سایر کشورها انجام شود و حداکثر ممکن است دنبال چنین مکانیسمی باشد؛ مانند اتفاقی که چند روز پیش در زمینه طرح آمریکا در شورای امنیت رخ داد. پیشنهاد روسیه برای تشکیل جلسه مجازی سران اعضای دائم شورای امنیت با حضور ایران و آلمان نیز در همین چارچوب قابل ارزیابی است.

به نظر می رسد هر دو به قطب خودشان بر گشته اند و حوزه های نفوذشان را تعریف می کنند و سعی می کنند فعلاً با هم تنشی نداشته باشند.

در دو سال اول ریاست جمهوری ترامپ تلاش شد روابطی شکل بگیرد اما این طور نشد. روسیه تبدیل به یک موضوع داخلی آمریکا هم شده که برای فشار بر ترامپ بین کنگره و کاخ سفید پاس داده می شود. روسیه تلاش کرده تنش را در روابط با آمریکا کم کند ولی در سال های گذشته به خصوص بعد از ملاقات هایی که ترامپ و پوتین داشتند، کنگره یک پکیج تحریم وضع کرده تا جلوی تعامل ترامپ را با روسیه بگیرد. بعد از آن هم با فاصله کوتاهی یک پکیج تحریم هم ترامپ علیه روسیه وضع کرده برای اینکه فشارهای داخلی در موضوع روسیه کاهش پیدا کند. این نوع گسترش روابط شکل خنده داری پیدا کرده بود. البته نکته مهمی هست که باید در نظر بگیریم؛ روسیه کشوری است که مایل به فعال بودن ساختار قدرت های بزرگ است؛ یعنی به مکانیسم حل وفصل مسائل دنیا توسط قدرت های بزرگ تمایل دارد. در این چارچوب هم چند ماه پیش آقای پوتین اجلاس رؤسای کشورهای عضو دائم شورای امنیت را پیشنهاد کرد که با استقبال مواجه شد اما تاریخی برای آن تعیین نشد. این مکانیسم امکان تعامل و حضور بیشتر روسیه در عرصه بین الملل را می دهد، منتها ایران می تواند به این موضوع بعنوان یک ظرفیت نگاه کند؛ اینکه حضور روسیه در بین قدرت های بزرگ با روابط گسترده ای که با ایران دارد، می تواند یک مزیت برای ایران باشد و ایران می تواند از حضور روسیه و همچنین چین در این مکانیسم ها استفاده کند.

گفتید قرار نیست سیاست خارجی خودمان را رها کنیم و مسئولیتمان را بر عهده کشورهای دوستمان بیندازیم. منظورتان این است که چه باید کنیم. با وضعیت سیاسی کنونی چه پیشنهادی می دهید؟

می توانیم چنین معادله ای ترسیم کنیم که با قدرت های بزرگ روابط تنش آلود داشته باشیم، با اروپا روابط متشنجی داشته باشیم، با کشورهای منطقه روابطمان عادی و حسنه نباشد و بعد در چنین شرایطی انتظار داشته باشیم روسیه و چین بار ما را در عرصه های مختلف به دوش بکشند. چنین انتظاری نه واقع بینانه است نه به صلاح کشور ماست.

عرضم این است که ما باید به سیال بودن عرصه بین الملل وقوف داشته باشیم. اکنون بلوک بندی در عرصه بین الملل وجود ندارد. غرب دارای هژمونی بوده که اکنون رو به کاهش است، غرب به ویژه آمریکا با بحران های متعددی روبه رو هستند. این بحران ها هم در حل وفصل مسائل بین المللی پدیدار شده و هم در حل وفصل مسائل داخلی شان. نگاه کنید شکل مدیریت کرونا در بریتانیا و به خصوص آمریکا را. رهبران کنونی اروپا را با رهبران ۵۰ سال قبل اروپا مقایسه کنید. در بسیاری کشورها در عرصه بین المللی دولت ها محبوبیتشان را از دست داده اند. منتها این سیال بودن و برآمدن آسیا، چین، هند، روسیه و کشورهای دیگر به این معنی نیست که الزاما در جهان معاصر با بلوک بندی مواجه هستیم. فعلاً بلوک بندی و قطب بندی نداریم. گمانم این است که برای کشورهایی مثل روسیه و ایران می تواند شرایط مساعدی برای رشد و ارتقا جایگاه باشد. روسیه از همین سیال بودن وضعیت نظام بین الملل استفاده کرده و در ۱۵ سال گذشته جایگاهش را ارتقا داده است. بعنوان جمع بندی می گویم که باید هم زمان با پیشبرد راهبردهایمان هزینه هایمان را نیز کاهش دهیم.

جمع بندی ساده خودم از فرمایشات شما را این گونه می گویم که شما معتقدید برای بهبود رابطه حتی با کشورهای دوستی مثل روسیه و چین بهتر است که سطح تنشمان را با کشورهای بزرگ کاهش دهیم یا حل کنیم.

بله. سطح تنشمان را با کشورهای دیگر هرچه کاهش دهیم و همین طور هرچه عرصه های تنش را کاهش دهیم، هم می توانیم در حوزه هایی که حوزه های نفوذ ماست و دست بالا را داریم، کارمان را راحت تر پیش ببریم، هم اینکه دست دوستانمان را باز می گذاریم که در عرصه های بین المللی بتوانند راحت تر با ما همراهی و از ما حمایت کنند. الان یکی از معضلات اساسی ما بحث های منطقه ای است. بخشی از فشارهای بین المللی که بر ما وارد می شود، به دلیل فشارها و تحریکاتی است که از منطقه و جهان اسلام انجام می شود. حفظ روابط گسترده با حوزه های شیعی پیرامونی مان باید هم زمان با روابط عادی با کشورهای بزرگ مسلمان باشد. یکی از آنها کاهش تنش در رابطه با عربستان است. ما کشوری هستیم که تجربه طولانی در منطقه داریم؛ باید بتوانیم تعامل با این دو یعنی حوزه شیعی و مجموعه کشورهای مسلمان را به شکلی انجام دهیم که پشتوانه همدیگر باشند یا حداقل به هم آسیب نرسانند.

تا حالا این دو بخش پشتیبان هم بوده اند؟

مهم است که این دو در عمل هم به شکلی هماهنگ شوند که از دستاوردهای هم بهره برداری کنند. ایران یکی از معدود کشورهای جهان است که از قدرت معنوی و نرم قابل توجهی برخوردار است و به تعبیری در روابط بین الملل توان گفتمان سازی دارد. ما در عرصه شیعی دارای گفتمانی روشن هستیم، در زمینه تعریف و احیای گفتمان خود در عرصه جهان اسلام و عرصه جهانی نیز باید کار بیشتری انجام دهیم.

به نظر می رسد ایران و روسیه اهداف مشترکی در این سال ها داشته اند اما نگاهشان نسبت به آن اهداف متفاوت بوده. مثلا ایران می خواسته به توافقی مثل برجام دست پیدا کند برای کاستن فشار تحریم، برای حساسیت زدایی نسبت به برنامه هسته ای اش و تغییر فضا از ایران هراسی و... اما مسکو در حمایت از برجام اهداف دیگری را دنبال می کرده. مثلا نگرانی از اینکه کشور دیگری این قدر نزدیک به او به توان هسته ای دست پیدا کند. به نظرتان می توان با این تفسیر به موضوع نگاه کرد یا نه.

در سیاست خارجی برای فعالیت مشترک دو کشور، اهداف مشترک، رویکردهای مشترک و منافع مشترک می توانند تمهیدکننده و یاری دهنده باشند. در روش ها و تاکتیک ها معمولا بازیگران انعطاف نشان می دهند. گاهی دیپلماسی دو کشور می توانند منافع مشترکی با هم تعریف کنند حتی بدون رویکردهای مشترک. در روابط ایران و روسیه خوشبختانه این رویکردهای مشترک و گاهی اهداف مشترک نیز وجود دارند. اگر در دو عرصه بین المللی و منطقه ای نگاه کنید، ایران و روسیه رویکردهای خیلی جدی مشابهی دارند. در عرصه بین المللی دو کشور، با یکجانبه گرایی و تک قطبی و استانداردهای دوگانه در عرصه حقوق بشر مخالف هستند، هر دو کشور با وجود اندکی تفاوت نگاه، مایل به تقویت سازمان ملل و استفاده از مکانیسم سازمان ملل در حل وفصل بحران ها و مسائل بین المللی هستند. در عرصه منطقه هم با مداخله آمریکا در منطقه، با صدور و تقویت دموکراسی از راه مداخله و با تضعیف و براندازی دولت ها مخالف بوده اند. بنابراین رابطه دو کشور یک سرمایه بزرگ دارد؛ رویکردهای مشترک دارند که برای روابط سرمایه کوچکی نیست. در کشورهای منطقه شاید هیچ دو کشوری به اندازه ایران و روسیه رویکردهای جهانی و منطقه ای شان با هم شباهت نداشته باشد که این امر امکان همکاری ایجاد می کند. اما تعریف منافع مشترک هم عرصه حائز اهمیتی است. نباید از این هراس داشته باشیم که کشوری مثل ما فکر نمی کند و منافع متفاوتی هم دارد. این طبیعت روابط بین الملل و اقتضای نظام جمعی جهانی است که هر دولتی منافع ملی کشور خودش را نمایندگی می کند و آن منافع ملی با تاریخ و جغرافیای آن کشور و اولویت های مختلف در سیاست خارجی آن کشور پیوند خورده است. مهم تعریف منافع مشترک است. یافتن شباهت ها و تعریف منافع مشترک و رویکردها در جهت تأمین منافع ملی و اهداف کشور مهم است. پیچیدگی کار دیپلماسی و فعالیت در عرصه سیاست خارجی همین یافتن نقاط اشتراک و پیش بردن اهداف است.

با تأکید بر اینکه منکر بهبود رابطه تهران- مسکو نیستم، گزاره سؤالم را تکرار می کنم؛ اینکه مسکو از برجام و دستیابی به آن تا ماندگاری آن حمایت می کند؛ چون تمایل ندارد ایران هسته ای شود. آیا این پیش فرض درست است؟

به صورت مشخص در پاسخ به این سؤال می توان گفت روسیه برای حمایت از حل وفصل پرونده هسته ای ایران و برجام می توانسته دلایل مختلفی داشته باشد. یکی اینکه وقتی ایران تصمیم به مذاکره در چارچوب برجام گرفت روسیه به عنوان کشور همکار ایران که در زمینه استفاده صلح آمیز از انرژی هسته ای نیز با ایران همکاری داشته است، طبیعتا حمایت و مساعدت کند. دیگر اینکه روسیه اصلا علاقه مند نیست به رقابت هسته ای در منطقه دامن زده شود؛ یعنی اینکه کشورهای منطقه به اینجا برسند که از NPT خارج شوند. روسیه یکی از کشورهای امین NPT است و اینکه تلاش کند موافقت نامه ای شکل بگیرد که به شکلی تضمین ایجاد می کند برای عدم ساخت سلاح هسته ای، در چارچوب سیاست خارجی روسیه است. اما در حوزه های غیرهسته ای اینکه روسیه با روابط حسنه ای که با ایران دارد، تلاش کند یک بحران و معضل منطقه ای از طریق توافق حل شود نیز قابل فهم است چون روسیه به هیچ وجه مایل به تنش در کشورهای همسایه اش نیست. روسیه در حوزه متصل به اوراسیا علاقه مند نیست تنشی ایجاد شود چون بدون واسطه در همسایگی با مرزهای خودش است.

دو سال قبل وقتی ایران تصمیم گرفت تعهدات برجامی خود را در واکنش به آنچه دیگر شرکا در مورد برجام انجام داده بودند، کاهش دهد، آقای عراقچی در دیداری با دیپلمات های اروپایی این موضوع را اعلام کرد و آقای ظریف به مسکو رفتند و در مورد این موضوع با آقای لاوروف صحبت کردند. بالاخره قرار نبود کشورهای دوست بر سر کاهش تعهدات برنجند. اما از آن زمان مسکو و چین خیلی از تصمیم ایران درمورد کاهش تعهدات برجامی راضی به نظر نمی رسند. زمانی که شما سفیر بودید به شما ابراز نارضایتی در این زمینه کردند یا پیشنهاد دیگری برای حل مسئله به صورت دیپلماتیک می شد؟

روس ها در مورد اینکه ایران از برجام خارج شود، دغدغه داشتند. دوستانه از ایران می خواستند در برجام بماند. ولی درمورد کاهش تعهدات اعلام کردند با وجود اینکه مایل نبودند کار به اینجا بکشد ولی با توجه به تحریم های یک جانبه ، تصمیمات ایران را درک می کنند. تا اندازه ای به اروپایی ها امیدوار بودند و حتی ایران را برای مذاکره با اروپا تشویق می کردند که آن هم خیلی حاصلی نداشت. ممکن است در ضمیر ناخودآگاه طرف روس هم این بوده که بالاخره ایران باید عکس العملی نشان دهد و اینکه عکس العمل در حوزه NPT نباشد بهتر است. روس ها به صورت کلی پیگیر حل وفصل این گونه مشکلات از طریق مذاکره و دیپلماسی چندجانبه بودند ولی هم زمان شاهد رفتار غیرمعمول و مخرب آمریکا در ارتباط با ایران و خودشان بودند.

از بازه زمانی که می شد برجام را راحت تر نجات داد، فاصله گرفته ایم و حالا که سفیر نیستید، می توانید قضاوت تان را در این مورد بگویید که روس ها در آن بازه زمانی طلایی به عنوان یک عضو ۱+ ۵ تمام توان شان را برای حفظ برجام به کار گرفتند یا مسائل دیگر اجازه این کار را نداد؟ برخی دانشگاهیان معتقدند روسیه و چین نوعی بی عملی در این مورد نشان دادند. نگاه شما چیست؟

می توان از دو بعد نگاه کرد؛ یکی اینکه اصلا پرونده هسته ای، مسئله چین و روسیه نبود، مسئله ایران و آمریکا و تا اندازه کمی اروپا بوده است. در حل وفصل آن روسیه و چین مشارکت کردند تا اینکه این موضوع به شکل صلح آمیزی حل وفصل شود. می خواهم عرض کنم مسئله، مسئله چین و روسیه نیست، مسئله آمریکا و برخی از کشورهای اروپایی است. ضمن اینکه خروج آمریکا از برجام همراه شد با افزایش تنش در روابط روسیه و چین با آمریکا. روسیه تحت تحریم های مکرر آمریکا قرار گرفت و دستور کار روابط این دو کشور به صفر نزدیک شد. چین هم که تحت تحریم ها و درگیر تعرفه های تجاری است. اما چین و روسیه تشویق می کردند که ایران گفت وگو کند و امیدوار بودند که در همان چارچوب قبلی مسائل حل وفصل شوند. نکته دیگر اینکه روسیه از جهت موضع گیری سیاسی تمام قد در حمایت از ایران و برجام وارد شد. چند سال است کنفرانس های مطبوعاتی خانم زاخارووا در زمینه برجام و مسائل مرتبط با آن تفاوت زیادی با مواضع سخنگوی وزارت خارجه ایران ندارد؛ اما از نظر اقتصادی مکانیسم های اصلی اقتصادی و مالی بین المللی در اختیار آمریکا و تا اندازه ای اروپاست و برای همین از آنها برای وضع تحریم علیه خود روسیه و حتی چین هم استفاده کرده اند.

تابستان گذشته با تلاش آقای مکرون شاهد بودیم که حتی آقای ظریف را برای مذاکره به بیاریتز بردند. آقای مکرون خیلی تلاش کرد بتواند این موضوع را حل وفصل کند. وزن سیاسی آقای پوتین که از آقای مکرون کمتر نیست؛ ولی ندیدیم آقای پوتین در این سطح وارد شود. اشتباه می کنم؟

روسیه در روابطش با آمریکا دچار تنش است و هر کاری می کند به روابطش نظمی بدهد، حاصل نمی شود. فرانسه در آمریکا بعنوان متحد دیده می شود. روسیه در چشم آمریکا تبدیل شده به دشمنی که بین کنگره و کاخ سفید آن را پاس می دهند و هرکدام یک مجموعه تحریم علیه آن وضع می کنند. روسیه در سازوکار شورای امنیت حضور دارد و چند نوبت تلاش کرده از طریق این مسیر با ارائه طرح به نشست سران ورود کند.

بپردازیم به بخش منطقه ای همکاری ایران و روسیه. اینکه ایران، روسیه و ترکیه بر سر یک موضوع منطقه ای با هم تصمیم می گیرند موضوعی را پیش ببرند، اهمیت استراتژیک دارد و اینکه چقدر ادامه پیدا می کند در آینده مشخص خواهد شد؛ اما می خواهم از زاویه ای متفاوت نگاه کنم. به نظرتان نگاه و رویکرد ایران و روسیه برای ورود به سوریه مشابه هم بود؟ روسیه می خواهد مانع اجرای طرح خاورمیانه ای آمریکا شود، پس تمام قد در سوریه حضور پیدا می کند و با ایران مشارکت می کند و این منجر به قدرت گرفتن روسیه می شود. این امر چقدر با موضعی که ایران درباره منطقه دارد، مشابه است. آیا دو رویکرد متفاوت با هدف مشترک نیستند که کنار هم جمع شده اند؟

روسیه و ایران در بحث سوریه بسیار رویکردهای شان به هم نزدیک است که با هم وارد مقابله با مداخله جویی در امور منطقه و مبارزه مشترک با تروریسم شده اند؛ یعنی وارد مقابله با دو تهدید مشترک شده اند.

بله، آنچه نمی خواهند بشود؛ از جمله ساقط شدن دولت بشار اسد، بی دولت شدن سوریه و....

بله، مخالفت با مداخله کشورهای دیگر. مخالفت با سقوط دولت قانونی و... در مرحله اثباتی و ایجابی هم رویکردهای شان مشابه است، اما تفاوت هایی هم دارد که بیش از اینکه به تفاوت نظر ایران و روسیه در موضوع خاص سوریه مرتبط باشد، به ویژگی های کلی متفاوت سیاست خارجی ایران و روسیه برمی گردد. به دو مورد اشاره می کنم؛ یکی بحث اسرائیل در موضوع سوریه است که نگاه کاملا متفاوت با روسیه داریم. به طور کلی دو نگاه متفاوت است و روابط دوستانه روسیه و اسرائیل دلایل متعددی هم دارد. نکته دیگر اینکه روسیه در چارچوب همان نگاهی که علاقه مند به حل وفصل مسائل و بحران های بین المللی از طریق قدرت های بزرگ است، به چارچوب ژنو در رابطه با روسیه هم علاقه مند است؛ یعنی به بهره های نظامی ای که در سوریه به دست آورده، به دستاوردهای نظامی ای که در سوریه دارد، در کنار نشست ژنو نگاه می کند؛ یعنی علاقه مند است این را در گفت وگوهای سیاسی نقد کند. روسیه هم زمان با پروژه نظامی حضور در سوریه هم به شکل مشارکت جدی در گفت وگوهای ژنو، هم به شکل گفت وگوهای ملی که خودش راه انداخت، کنگره معارضان سوریه، به بحث سوریه ورود کرد. می شود گفت طرح روسیه درباره سوریه چندوجهی است. ایران هم در زمینه گفت وگوهای سیاسی همکاری داشته و برای دوره بعد از جنگ و بازسازی سوریه همکاری سه کشور ایران ، روسیه و چین را مفید می داند و به شکل گرفتن آن امیدوار است.

اما قدرت گرفتن روسیه در منطقه، نوعی سودای بازگشت به امپراتوری تزاری را به ذهن متبادر می کند. حوزه های نفوذ روسیه در منطقه و خیال دستیابی به آن سوی بندر طرطوس گویی دوباره در حال احیاست و یکی از ابزارهای آن همین همکاری مشترک با ایران و ترکیه در سوریه است.

نفوذ روسیه، ایران یا ترکیه در منطقه که موضوع جدیدی نیست و مربوط به سده ها و بلکه هزاره هاست. این ادعا که فلان کشور می خواهد امپراتوری راه بیندازد، نیز الان درباره کشورهای مختلف مطرح می شود. یکی درباره روسیه می گوید، یکی درباره ترکیه و دیگری درباره ایران. اگر واقع بین باشیم این تلاش ناکام غرب برای یکسان سازی و دموکراسی سازی از طریق مداخله و سرنگون کردن دولت ها در خاورمیانه بود که منجر به خلأ قدرت و زمینه سازی تشدید رقابت ها شد. ما باید عادت کنیم مسائل را در جای خودش ببینیم. به هر حال ایران در چارچوب نگاه چندقطبی ای که دارد، معتقد است حضور کشورهایی مثل چین و روسیه می تواند ضمن اینکه سیاست چندجانبه ای را فراهم می کند، به حل وفصل مسائل منطقه ای و جلوگیری از مداخلات جدید، همین طور جلوگیری از ایجاد جنگ و بحران و کشتار کمک کند. در اینکه روسیه با حضور در سوریه، جایگاه خودش را در منطقه گسترش داده، تردیدی نیست. این تمایل به گسترش نفوذ مختص روسیه هم نیست. این نشانه هوشمندی سیاست خارجی روسیه است که به موقع به بحث سوریه ورود کرده، اما من چنین نگاهی را که روسیه درصدد احیای امپراتوری است، نمی بینم. روس ها اتفاقا هنوز حافظه کوتاه مدت شان جنگ افغانستان را به یاد می آورد و همیشه در رسانه ها و تحلیل های روسیه این دغدغه را دارند که حضور نظامی شان در جایی طولانی مدت نشود.

روسیه در این بلبشوی سیاسی جهانی فرصتی برایش پیش آمده که قدرتش را در خاورمیانه و شمال آفریقا گسترش دهد. برایندی که برای روسیه ایجاد شده، با همکاری ایران محقق شده یا بدون همکاری ایران هم شدنی بود؟ آیا این کار به نفع ایران در منطقه هم بود؟

همکاری ایران و روسیه در بحث سوریه به صورت قطعی همکاری متقابل بوده. هیچ کدام نمی توانستند بدون همکاری دیگری در سوریه به این نقطه کنونی برسند. اولا از سال ۲۰۱۱ تا ۲۰۱۵ ایران در کنار سوریه ایستاده بود و درعین حال از اینکه رژیم اسد سقوط کند، با کمک ایران جلوگیری شده بود؛ ولی این موضوع دورنمای روشنی هم نداشت. با ورود روسیه، ترکیب قدرت نظامی و هوایی روسیه با حضور مقاومت گونه و مشاوره ای ایران در این منطقه و نیروهای شیعی، کمک کرد که نه اینکه نظام سیاسی سوریه حفظ شود، بلکه عمده خاک سوریه از وجود تروریست ها پاک شود؛ بنابراین کار متقابلی است. اعتقادم این است که در این موضوع باید واقع بینانه نگاه کرد، هم چالش های موجود را باید دید و هم دستاوردی را که دو کشور با هم داشتند.

هیچ کشوری در منطقه به اندازه ایران با روسیه رویکرد مشترک ندارد اما این واقعیت را باید در نظر گرفت که روسیه با رقبای ایران هم روابط دوستانه ای دارد، با امارات، عربستان، مصر و همچنین با اسرائیل که دشمن ایران است؛ بنابراین ورود به یک پروسه سیاسی در بحث سوریه خیلی حائز اهمیت است. ممکن است این صحبت ها بدیهی به نظر بیاید، ولی مهم است که کشور ما از ظرفیت های منطقه ای و همکاری های منطقه ای استفاده کند. الان فقط بحث خاورمیانه نیست. یکی از حوزه هایی که خیلی جای توجه دارد و تا اندازه ای تحت الشعاع توجه ایران به مناطق دیگر هم قرار گرفته، اوراسیاست که حوزه تمدنی و نفوذ تاریخی ایران است و می تواند برای افزایش ظرفیت اقتصادی ایران بسیار مهم باشد. بنده به عنوان دانش آموز حوزه روابط بین الملل و علوم سیاسی برداشتم این است که نباید بخش ها و ظرفیت های مختلف در سیاست خارجی را در تعارض با هم قرار دهیم. مهم است که هم زمان هم در حوزه خاورمیانه و هم حوزه تمدنی فعالیت کنیم هم با کشورهای منطقه و مسلمان روابط حسنه داشته باشیم و در عرصه جهانی نیز تنش ها را کم کنیم. اگر چنین هماهنگی ای ایجاد نکنیم، هم افزایی فرصت ها را از دست می دهیم و وارد یک روند پیوسته چالش و هزینه خواهیم شد. به عنوان کسی که مطالعاتم حوزه سیاست شرقی است، اعتقادم این است که الان زمان افزایش ظرفیت برای کار با آسیا و منطقه است اما این هم در صورتی پیش می رود که تعارضات مان در عرصه بین المللی را به حداقل برسانیم. هرچه در آن حوزه فشار سنگین باشد، در این مسیر گام برداشتن دشوارتر می شود.

با جمهوری فدراتیو روسیه به ریاست جمهوری آقای پوتین می توانیم بهتر کار کنیم یا اگر تغییری در ساختار آن کشور رخ دهد، در منافع ما تأثیر خواهد داشت؟

ایران و روسیه دو کشوری هستند که نمی توانند نسبت به هم بی تفاوت باشند. ایران تمدن کهنی است که در این منطقه حضور داشته و در سابقه ذهنی دنیا و منطقه هست، روسیه هم در تمام طول حیات هزار ساله اش کشور مهمی بوده، در زمان شوروی هم رهبر یک قطب جهان بوده و اکنون نیز یکی از اعضای دائم شورای امنیت است. دوره آقای پوتین برای ایران دوره مؤثری بوده چون روسیه نقش جهانی اش فعال تر شده و به صورت کلی برای کشورهای مستقلی مثل ایران، جهان چندقطبی بهتر از جهان دوقطبی یا تک قطبی است. ضمن اینکه آقای پوتین در دسته بندی جریان های فکری روسیه، در دسته ای قرار می گیرد که تفکرات اوراسیایی اش هم قوی است یعنی معتقد به حفظ توازن در روابط شرق و غرب برای روسیه است. این هم کمک می کند که رویکرد نزدیک تری نسبت به ایران داشته باشد. دشوار است که بتوان گفت بعد از دوره آقای پوتین روابط چطور خواهد بود. الان تیم آقای پوتین بر روسیه حاکم است و دورنمایی برای اینکه تغییری رخ خواهد داد، نیست چون هنوز محبوبیت آقای پوتین طبق نظرسنجی ها بالاست. یک دلیل هم این است که بخش عمده ای از جامعه روسیه پیش از پوتین و مسائل فروپاشی و معضلات را به یاد دارد. در کوتاه مدت به نظر نمی رسد گروه های اپوزیسیون در روسیه زمینه ای برای عرض اندام داشته باشند. در عین حال بحث جانشینی مهم است و می تواند دیر یا زود در روسیه چالش باشد. درباره آینده به دشواری می توان سخن گفت اما دوره آقای پوتین به ویژه در سال های اخیر در دوره سوم ریاست جمهوری اش در روابط با ایران دوره درخشانی را شاهد بوده ایم. در مجموع برداشتم این است که با توجه به بحران هایی که در اروپا و آمریکا هست که به این زودی بر آنها فائق نخواهند آمد و همچنین به دلیل ضعف در ساختار بین الملل که در کوتاه مدت تشدید هم خواهد شد، دورنمای گسترش همکاری های منطقه ای و روابط بین کشورهای شرقی مثل هند، ایران، روسیه، ترکیه و چین روشن است. نه اینکه یکسره بی نیاز از روابط با بخش های دیگر دنیا باشند، اما به هر حال گسترش همکاری های منطقه ای و آسیایی دورنمای مثبتی دارد.

یک نکته مهم که ایران از آن نباید غافل باشد حضور در طرح بزرگ اقتصادی و انرژی است که هم حضور ایران را در سیستم های منطقه ای تضمین کند و هم رشد اقتصادی کشور را. متأسفانه در سه دهه گذشته به دلیل ضعف زیر ساخت های اقتصادی، ایران نتوانسته است سهم قابل توجهی از اقتصاد منطقه اوراسیا و حضور در طرح های کلان را کسب کند.

sharghdaily.com
  • 16
  • 1
۵۰%
sarpoosh
با این خبر موافقم با این خبر مخالفم
همه چیز درباره
نظر شما چیست؟
انتشار یافته: ۰
در انتظار بررسی:۰
غیر قابل انتشار: ۰
جدیدترین
قدیمی ترین
مشاهده کامنت های بیشتر
حضرت زینب (س),زندگینامه حضرت زینب (س),سرگذشت حضرت زینب (س) زندگی نامه حضرت زینب (س) از کودکی تا به شهادت رسیدنش

نام پدر: حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام)

نام مادر: حضرت فاطمه زهرا (سلام الله علیها)

ناریخ ولادت: پنجم جمادی الأولی سال پنجم (یا ششم) هجری قمری

محل تولد: مدینه منوره

همسر: عبدالله بن جعفر بن ابی‎طالب

وفات: شب یکشنبه ۱۵ رجب سال ۶۲ هجری قمری

ادامه
خواهران منصوریان,زندگی نامه خواهران منصوریان,زندگینامه خواهران منصوریان بیوگرافی خواهران منصوریان ( شهربانو - الهه - سهیلا ) + تصاویر

ملیت: ایران

زادهٔ: ۸ بهمن ۱۳۶۴

محل تولد: سمیرم

قد: ۱٫۷۵ متر

وزن: ۶۰ کیلوگرم

ورزش: ووشو

ادامه
نظامی گنجوی,کتاب نظامی گنجوی,زندگی نامه ی نظامی گنجوی زندگینامه نظامی گنجوی و آثارش (+ تصاویر)

زادروز: ۵۳۷ هـ. ق گنجه

محل زندگی: گنجه

ملیت: ایرانی

پیشه: شاعر، تاریخ نگار و داستان سرا 

سبک: عراقی

عنوان: حکیم نظامی

ادامه
محمود فکری,عکس محمود فکری,تعداد بازی ملی محمود فکری بیوگرافی محمود فکری و فوتبالیست شدن او (+ تصاویر)

زادروز: ۴ مرداد ۱۳۵۲

زادگاه: جوی بار، ایران

پُست: مدافع

ملیت: ایرانی

سال فعالیت: ۱۳۶۵

ادامه
سحر قریشی,طلاق سحر قریشی از همسرش,زندگی نامه سحر قریشی بیوگرافی سحر قریشی و علت مشهور شدنش (+ تصاویر)

تاریخ تولد: ۶ دی ماه ۱۳۶۶

زادگاه: تهران

قد: ۱٫۷۰ متر

محل زندگی: تهران

ملیت: ایرانی

پیشه: بازیگر، مدل

ادامه
مارکوپولو,زندگینامه مارکوپولو,کتاب سفرهای مارکوپولو بیوگرافی مارکوپولو و کتاب سفرهای او (+ تصاویر)

تاریخ تولد: ۱۵ سپتامبر ۱۲۵۴

زادگاه: ونیز، ایتالیا

تاریخ مرگ: ۹ ژانویهٔ ۱۳۲۴

ملیت: ونیزی

حرفه: تاجر و جهانگرد

ادامه
عکس از بهاره کیان افشار,بهاره کیان افشار,عکسهای بهاره کیان افشار بیوگرافی بهاره کیان افشار از کودکی تا به شهرت رسیدنش در بازیگری (+ تصاویر)

تاریخ تولد: ۱۲ اردیبهشت ماه ۱۳۶۲

محل زندگی: تهران

مدرک تحصیلی: کارشناسی مهندسی نرم افزار کامپیوتر

زمینه فعالیت: سینما، تئاتر و تلویزیون

حرفه: بازیگر و ترانه سرا

ادامه
نیکولا تسلا,نیکولاتسلا,زندگی نامه ی نیکولا تسلا زندگی نامه ی نیکولا تسلا و اختراعاتش (+ تصاویر)

متولد:۱۰ ژوئیه ۱۸۵۶

زادگاه: سمیلجان، امپراتوری اتریش (کرواسی امروزی)

مرگ: ۷ ژانویهٔ ۱۹۴۳

تبار: صربی تبار

رشته فعالیت: مخترع، فیزیک دان و مهندس

ادامه
لئوناردو داوینچی,بیوگرافی لئوناردو داوینچی,عکس لئوناردو داوینچی زندگی نامه لئوناردو داوینچی (+ تصاویر)

زادروز: ۱۵ ماه آوریل ۱۴۵۲

زادگاه: روستای وینچی، فلورانس

فوت: ۲ مهٔ ۱۵۱۹ 

ملیت: ایتالیا

جنبش: رنسانس میانه

ادامه

مجلس

دولت

ویژه سرپوش