چهارشنبه ۰۳ مرداد ۱۴۰۳
۲۱:۰۵ - ۱۹ دي ۱۳۹۶ کد خبر: ۹۶۱۰۰۵۳۲۳
اخبار علمی و پژوهشی

آیا فرار مغزها حقیقت دارد؟

نخبگان,اخبار علمی,خبرهای علمی,پژوهش
 پدیده فرار مغزها و رشد چشمگیر آن در ایران از منظر بی‌نصیب ماندن از نیروی انسانی نخبه‌ای که می‌تواند در بخش‌های اقتصادی، اجتماعی و علمی کشور راهگشا باشد، همواره هشداری جدی بوده است. اما مسئولان علمی کشور با این پدیده برخورد دیگری دارند.

سیناپرس،ایران یکی از کشورهایی است که موضوع مهاجرت نخبگان آن همواره بحثی داغ بوده است. پدیده فرار مغزها که همواره روند رو به رشدی را تجربه کرده است، خبر از وقوع فاجعه‌ای در آینده می‌دهد. در شرایطی که حسن روحانی رئیس جمهوری ایران سال گذشته روند فرار مغز‌ها را به واسطه دایر شدن شرکت‌های دانش‌بنیان و جذب ایرانیان خارج از کشور، معکوس اعلام کرده بود، گزارشی مبنی بر این‌که از میان ۱۵۰ دانشجوی ریاضی دانشگاه صنعتی شریف تنها یک نفر در ایران باقی مانده است، منتشر شد!

 

معاونت علمی و فناوری ریاست‌جمهوری و بنیاد ملی نخبگان نیز از نرخ مهاجرت ایران که کمتر از نرخ مهاجرت کشورهای اروپایی است گزارش می‌دهند و استناد به گزارش‌های منتشرشده درخصوص پدیده فرار مغزها را تنها یک «حرکت ژورنالیستی» می‌خوانند.

 

در این میان به دنبال اعلام اختلاف نظر مسئولان علمی و پژوهشی کشور در خصوص میزان مهاجرت نخبگان که به «فرار مغزها» معروف است، پرویز کرمی مشاور معاون علمی و فناوری رییس‌جمهوری و رییس مرکز ارتباطات و اطلاع‌رسانی این معاونت طی نامه‌ای، ضمن دفاع از نظرات دکتر سورنا ستاری معاون علمی و فناوری رییس‌جمهوری و پاسخ به شبهات و بزرگ‌نمایی در این خصوص، جایزه یک میلیارد ریالی برای ارائه سند منتسب به صندوق بین‌المللی پول درباره مهاجرت نخبگان ایرانی تعیین کرده است. به گفته کرمی، نرخ مهاجرت در ایران از میانگین بین‌المللی و کشورهای اروپایی هم پایین‌تر است.

 

کمیت یا کیفیت مهاجرت؟

براساس گزارش سازمان سیا، جمهوری اسلامی ایران با نسبت ۰.۰۷ نفر مهاجر به ازای هر هزار نفر جمعیت، در جمع ۱۰ کشور جهان با کمترین آمار مهاجرت به خارج قرار گرفته است. این گزارش کشورهای سوریه با نسبت  ۱۹.۷۹، اردن با ۱۳.۲۴ و مالدیو با ۱۲.۶۸ را در صدر فهرست کشورهای مهاجرفرست در دنیا قرار داده است. در این گزارش همچنین عدد مهاجرت از ایران نسبت به سال (۲۰۱۵) از ۰/۰۸  به ۰/۰۷ کاهش یافته و میزان مهاجرفرستی عربستان ۰/۵۵ عنوان شده است.

 

اما نکته قابل‌توجه در میان این آمارها و گزارش‌ها، تفاوت «کیفیت» و «کمیت» مهاجرت است. مهاجرت انگیزه‌ها و دلایل مختلفی دارد، مثلاً در لیست کشورهای مهاجرفرست با کشورهایی مثل سوریه و اردن و یمن برخورد می‌کنیم که به دلیل جنگ طبیعتاً تعداد مهاجران زیادی را دارا هستند. همچنین بسیاری از افراد که استعدادهای معمولی دارند و جزو نخبگان یک جامعه نیستند، از وطن خود مهاجرت می‌کنند تنها به این دلیل که به سطح بالاتری از رفاه اقتصادی و اجتماعی دست یابند.

 

درست است که این کشورها در زمینه مهاجرت به لحاظ کمی (تعداد افراد مهاجر) از کشور ما پیشی گرفته‌اند، اما کیفیت این اقدام (دلیل مهاجرت آن‌ها) به‌کلی متفاوت است. پدیده فرار مغزها بیشتر مسئله‌ای کیفی است تا کمی و حتی در تعداد کم هم به لحاظ از دست دادن سرمایه‌های انسانی خسارت‌بار و زیان‌آور است.

 

ایران، یکی از مهاجرفرستان اصلی جهان

از طرفی دیگر این سخن نیز که ایران از نظر آمار فرار مغزها در جهان رتبه اول را داراست، سخنی بی‌پایه و اساس است. چراکه هنوز هیچ پژوهش مدون و آمارگیری دقیقی در این خصوص چنین نتیجه‌ای را تایید نکرده است و نمی‌توان با قطعیت چنین نتیجه‌ای را دریافت کرد.

 

صندوق بین‌المللی پول، گزارشی در خصوص فرار مغزها در سال ۱۹۹۹ منتشر کرده است که در آن به این‌ موضوع که ایران بدترین وضع را در زمینه پدیده فرار مغزها دارد نشده و در جدولی که در این گزارش آمده است ایران رتبه ۱۱ را در میان ۶۱ کشور کسب کرده است.

 

ضمن آن‌که کشورهای دیگری مثل هندوستان نیز از نظر دارا بودن تعداد افراد تحصیل‌کرده‌ای که به خارج از این کشور مهاجرت می‌کنند، شاخص هستند. اما این موضوع به این معنا نیست که ما با پدیده فرار مغزها روبرو نیستیم یا این اتفاق در سطح ناچیزی در کشور در حال وقوع است و می‌توان به‌سادگی آن را نادیده گرفت. کمااین‌که در یک بررسی محدود انجام‌شده در چند دانشگاه کشور مشخص شده است که بیشتر دانشجویان دانشگاه صنعتی شریف و شرکت‌کنندگان در المپیادهای جهانی از ایران خارج می‌شوند. این اتفاق در مورد دانشجویان رشته‌های علوم پایه بیشتر به چشم می‌خورد، دلیل آن هم این است که حتی درنتیجه سیاست‌های جدید معاونت علمی نیز بیشتر رشته‌های کاربردی تحت حمایت قرار می‌گیرند و رشته‌های علوم پایه کماکان فاقد هیچ‌گونه متولی خاصی هستند و پژوهش در این رشته‌ها اساساً جدی گرفته نمی‌شود.

 

کاهش تقاضا یا کاهش پذیرش؟

نکته دیگر این است که کاهش آمار مهاجرت به کشورهای دیگر لزوماً به معنای کاهش خواست و تمایل نخبگان برای مهاجرت از کشور نیست، بلکه این موضوع می‌تواند به کم شدن نیاز و پذیرش کشورهای مورد درخواست وابسته باشد. اتفاقی که در سال‌های اخیر شدت گرفته و قوانین پذیرش و مهاجرت کشورهای غربی برای مهاجران سخت‌تر از گذشته شده است. به همین دلیل ممکن است که نرخ مهاجرت ایرانی‌ها کاهش پیدا کرده باشد، اما این کاهش لزوماً به معنای کم شدن تمایل مهاجرت در نخبگان ایرانی نیست.

 

دکتر علی منتظری، رئیس پژوهشکده علوم بهداشتی جهاددانشگاهی، معتقد است که بحث مهاجرت فارغ‌التحصیلان و متخصصان، تابعی از وضعیت سیاسی، اقتصادی و اجتماعی داخل کشور است. با افزایش به‌هم‌ریختگی اجتماعی، نابرابری‌ها و بی‌عدالتی‌ها، میزان مهاجرت نیز افزایش پیدا می‌کند و برعکس، هر زمان که کشور از یک آرامش، ثبات و رفاه نسبی برخوردار باشد، این موضوع یا مطرح نمی‌شود و یا کمتر به یک مسئله تبدیل می‌شود.

 

او بی‌توجهی به مسائل اصلی، بزرگ‌نمایی مسائل حاشیه‌ای، نزاع‌های بی‌حاصل، قدرت‌طلبی و ثروت‌اندوزی نوکیسه‌گان را عواملی برای ایجاد آشفتگی و فشار عصبی برای افرادی می‌داند که واقعاً قصد خدمت به کشور را دارند اما مجبور به ترک کشور می‌شوند.

 

دکتر منتظری همچنین ضمن هشدار به سیاستمداران کشور تاکید می‌کند: «این یک تذکر برادرانه به مسئولان و گروه‌های سیاسی است که مراقب باشند؛ اعمال، رفتار و کردار آن‌ها بسیار تعیین‌کننده است. کاری نکنیم که حتی دلبستگان انقلاب دچار یاس و ناامیدی شوند.»

 

 

 

 

  • 9
  • 5
۵۰%
همه چیز درباره
نظر شما چیست؟
انتشار یافته: ۰
در انتظار بررسی:۰
غیر قابل انتشار: ۰
جدیدترین
قدیمی ترین
مشاهده کامنت های بیشتر
بزرگمهر بختگان زندگینامه بزرگمهر بختگان حکیم بزرگ ساسانی

تاریخ تولد: ۱۸ دی ماه د ۵۱۱ سال پیش از میلاد

محل تولد: خروسان

لقب: بزرگمهر

حرفه: حکیم و وزیر

دوران زندگی: دوران ساسانیان، پادشاهی خسرو انوشیروان

ادامه
صبا آذرپیک بیوگرافی صبا آذرپیک روزنامه نگار سیاسی و ماجرای دستگیری وی

تاریخ تولد: ۱۳۶۰

ملیت: ایرانی

نام مستعار: صبا آذرپیک

حرفه: روزنامه نگار و خبرنگار گروه سیاسی روزنامه اعتماد

آغاز فعالیت: سال ۱۳۸۰ تاکنون

ادامه
یاشار سلطانی بیوگرافی روزنامه نگار سیاسی؛ یاشار سلطانی و حواشی وی

ملیت: ایرانی

حرفه: روزنامه نگار فرهنگی - سیاسی، مدیر مسئول وبگاه معماری نیوز

شغل های دولتی: کاندید انتخابات شورای شهر تهران سال ۱۳۹۶

حزب سیاسی: اصلاح طلب

یاشار سلطانیبیوگرافی یاشار سلطانی

ادامه
زندگینامه امام زاده صالح زندگینامه امامزاده صالح تهران و محل دفن ایشان

نام پدر: اما موسی کاظم (ع)

محل دفن: تهران، شهرستان شمیرانات، شهر تجریش

تاریخ تاسیس بارگاه: قرن پنجم هجری قمری

روز بزرگداشت: ۵ ذیقعده

زندگینامه امامزاده صالح

باورها و اعتقادات مذهبی، نقشی پررنگ در شکل گیری فرهنگ و هویت ایرانیان داشته است. احترام به سادات و نوادگان پیامبر اکرم (ص) از جمله این باورهاست. از این رو، در طول تاریخ ایران، امامزادگان همواره به عنوان واسطه های فیض الهی و امامان معصوم (ع) مورد توجه مردم قرار داشته اند. آرامگاه این بزرگواران، به اماکن زیارتی تبدیل شده و مردم برای طلب حاجت، شفا و دفع بلا به آنها توسل می جویند.

ادامه
شاه نعمت الله ولی زندگینامه شاه نعمت الله ولی؛ عارف نامدار و شاعر پرآوازه

تاریخ تولد: ۷۳۰ تا ۷۳۱ هجری قمری

محل تولد: کوهبنان یا حلب سوریه

حرفه: شاعر و عارف ایرانی

دیگر نام ها: شاه نعمت‌الله، شاه نعمت‌الله ولی، رئیس‌السلسله

آثار: رساله‌های شاه نعمت‌الله ولی، شرح لمعات

درگذشت: ۸۳۲ تا ۸۳۴ هجری قمری

ادامه
آپولو سایوز ماموریت آپولو سایوز؛ دست دادن در فضا

ایده همکاری فضایی میان آمریکا و شوروی، در بحبوحه رقابت های فضایی دهه ۱۹۶۰ مطرح شد. در آن دوران، هر دو ابرقدرت در تلاش بودند تا به دستاوردهای فضایی بیشتری دست یابند. آمریکا با برنامه فضایی آپولو، به دنبال فرود انسان بر کره ماه بود و شوروی نیز برنامه فضایی سایوز را برای ارسال فضانورد به مدار زمین دنبال می کرد. با وجود رقابت های موجود، هر دو کشور به این نتیجه رسیدند که برقراری همکاری در برخی از زمینه های فضایی می تواند برایشان مفید باشد. ایمنی فضانوردان، یکی از دغدغه های اصلی به شمار می رفت. در صورت بروز مشکل برای فضاپیمای یکی از کشورها در فضا، امکان نجات فضانوردان توسط کشور دیگر وجود نداشت.

مذاکرات برای انجام ماموریت مشترک آپولو سایوز، از سال ۱۹۷۰ آغاز شد. این مذاکرات با پیچیدگی های سیاسی و فنی همراه بود. مهندسان هر دو کشور می بایست بر روی سیستم های اتصال فضاپیماها و فرآیندهای اضطراری به توافق می رسیدند. موفقیت ماموریت آپولو سایوز، نیازمند هماهنگی و همکاری نزدیک میان تیم های مهندسی و فضانوردان آمریکا و شوروی بود. فضانوردان هر دو کشور می بایست زبان یکدیگر را فرا می گرفتند و با سیستم های فضاپیمای طرف مقابل آشنا می شدند.

فضاپیماهای آپولو و سایوز

ماموریت آپولو سایوز، از دو فضاپیمای کاملا متفاوت تشکیل شده بود:

ادامه
نیلوفر اردلان بیوگرافی نیلوفر اردلان؛ سرمربی فوتسال و فوتبال بانوان ایران

چکیده بیوگرافی نیلوفر اردلان

نام کامل: نیلوفر اردلان

تاریخ تولد: ۸ خرداد ۱۳۶۴

محل تولد: تهران 

حرفه: بازیکن سابق فوتبال و فوتسال، سرمربی تیم ملی فوتبال و فوتسال بانوان

سال های فعالیت: ۱۳۸۵ تاکنون

قد: ۱ متر و ۷۲ سانتی متر

ادامه
حمیدرضا آذرنگ بیوگرافی حمیدرضا آذرنگ؛ بازیگر سینما و تلویزیون ایران

چکیده بیوگرافی حمیدرضا آذرنگ

نام کامل: حمیدرضا آذرنگ

تاریخ تولد: تهران

محل تولد: ۲ خرداد ۱۳۵۱ 

حرفه: بازیگر، نویسنده، کارگردان و صداپیشه

تحصیلات: روان‌شناسی بالینی از دانشگاه آزاد رودهن 

ادامه
محمدعلی جمال زاده بیوگرافی محمدعلی جمال زاده؛ پدر داستان های کوتاه فارسی

تاریخ تولد: ۲۳ دی ۱۲۷۰

محل تولد: اصفهان، ایران

حرفه: نویسنده و مترجم

سال های فعالیت: ۱۳۰۰ تا ۱۳۴۴

درگذشت: ۲۴ دی ۱۳۷۶

آرامگاه: قبرستان پتی ساکونه ژنو

ادامه
ویژه سرپوش