اختلال گسترده اینترنت و کاهش ۶۰ درصدی پهنای باند اینترنت در ایران | وزارت ارتباطات: محدودیت‌ اینترنت دست ما نیست

به گزارش آسیانیوز ایران، در پی گزارش‌های فوری از سوی شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات اینترنتی (ISP)، کاربران در سراسر کشور از ساعت ۱۶:۳۰ امروز چهارشنبه ۱۵ بهمن ۱۴۰۴ با اختلال شدید در دسترسی به شبکه اینترنت مواجه شدند.

این اختلال که به صورت کاهش سرعت و قطعی متناوب در پلتفرم‌های مختلف مشاهده شده، زندگی دیجیتال و فعالیت‌های آنلاین بسیاری از شهروندان و کسب‌وکارها را تحت تأثیر قرار داده است. بررسی‌های اولیه از سوی منابع آگاه در صنعت ارتباطات نشان می‌دهد که این کاهش دسترسی، تصادفی یا فنی نبوده و به دنبال اعمال محدودیت‌های جدید بر روی پهنای باند اینترنت کشور رخ داده است.

طبق داده‌های منتشر شده، این اقدام منجر به کاهش حدود ۶۰ درصدی پهنای باند کل کشور شده که یکی از چشمگیرترین افت‌های سرعت اینترنت در ماه‌های اخیر به شمار می‌رود. این رویداد در حالی اتفاق افتاده که کاربران ایرانی در روزهای اخیر، شاهد نوسانات متعدد در کیفیت دسترسی به شبکه جهانی اینترنت بوده‌اند. سؤال اصلی اینجاست که دلیل فنی یا امنیتی این محدودیت گسترده چیست و آیا این اقدام، تداوم سیاست‌های کلی تنظیم و کنترل ترافیک اینترنت در کشور محسوب می‌شود یا پاسخی موقتی به رویدادی خاص است؟

در این گزارش، به تحلیل ابعاد فنی این اختلال گسترده، تأثیر آن بر بخش‌های مختلف اقتصادی و اجتماعی، و همچنین پیشینهٔ چنین محدودیت‌هایی در ایران می‌پردازیم. همراه ما باشید تا جزئیات این قطعی سراسری و پیامدهای آن را به شکلی عمیق و موشکافانه بررسی کنیم.

تحلیل فنی و زیرساختی

کاهش ۶۰ درصدی پهنای باند در سطح ملی، به احتمال زیاد از طریق اعمال «صفحه‌کلید» (Throttling) در گیت‌وی‌های اصلی بین‌المللی یا فیلترینگ عمقی بسته‌های داده صورت گرفته است. این اقدام می‌تواند بر پروتکل‌های خاص (مانند HTTPS، VPN) یا پورت‌های مشخصی متمرکز باشد و نه تنها دسترسی به محتوای خارجی، بلکه سرویس‌های داخلی hosted روی سرورهای خارج را نیز به شدت تحت تأثیر قرار دهد.

مسائل اقتصادی و تجاری

این اختلال ناگهانی، ضربه‌ای ملموس به کسب‌وکارهای آنلاین، بازارهای مالی، صرافی‌های دیجیتال، استارت‌آپ‌ها و حتی سیستم‌های بانکی وارد کرده است. کاهش سرعت، تراکنش‌ها را مختل کرده و احتمال از دست رفتن داده‌های حساس و وقفه در زنجیره تأمین دیجیتال را افزایش می‌دهد. خسارت اقتصادی چنین رویدادی می‌تواند در مقیاس کلان بسیار قابل توجه باشد.

وزارت ارتباطات: محدودیت‌ اینترنت دست ما نیست

روزنامه شرق اخیرا در گفت‌وگو با کارشناسان و مدیران حوزه شبکه و زیرساخت‌های ارتباطی، از عبور تدریجی جمهوری اسلامی از مدل سنتی فیلترینگ مبتنی بر بستن IP و قطعی سراسری، به سمت مدلی پیچیده‌تر و هوشمندتر خبر داده بود؛ مدلی که به گفته این کارشناسان، با تمرکز بر شناسایی الگوی ترافیک و پروتکل‌های ارتباطی، عملاً دسترسی کاربران را به‌صورت فرسایشی و ناپایدار محدود می‌کند. در این گزارش‌ها همچنین به نقش بخش‌های امنیتی حاضر در ساختار تنظیم‌گری و تلاش برای ایجاد وایت‌لیست یا اینترنت طبقاتی اشاره شده بود.

با این حال، بهزاد اکبری، مدیرعامل شرکت ارتباطات زیرساخت، در واکنش به این گزارش‌ها، در شبکه اجتماعی ایکس (توییتر سابق) نوشت: «اینترنت هنوز به شرایط عادی بازنگشته و اختلال‌های فعلی ناشی از محدودیت‌هایی خارج از اختیار وزارت ارتباطات است.» او تأکید کرد شرکت ارتباطات زیرساخت «نقشی در تصمیم‌گیری درباره اعمال محدودیت‌های جدید اینترنت ندارد» و صرفاً از طریق مجاری مختلف پیگیر رفع اختلال‌هاست.

اکبری همچنین ادعاهای مطرح‌شده درباره «تغییر معماری اینترنت کشور، اینترنت طبقاتی یا وایت‌لیست» را «کاملاً بی‌اساس» خواند و نوشت تداوم اختلال‌ها به اکوسیستم دیجیتال و دسترسی روزمره مردم آسیب جدی می‌زند.

این در حالی است که مدیرعامل زیرساخت به پرسش خبرنگار «شرق» در همان شبکه اجتماعی پاسخ نداد؛ پرسشی که در آن آمده بود اگر وزارت ارتباطات و زیرمجموعه‌هایش نقشی در اعمال محدودیت‌ها ندارند، بر چه اساسی درباره ماهیت و علت تغییرات و اختلال‌های شبکه اظهارنظر می‌کنند.

«شرق» پیش‌تر در گزارش‌های خود تأکید کرده بود تجربه کاربران نشان می‌دهد اینترنت ایران پس از هفته‌ها قطعی و محدودیت، وارد وضعیتی متغیر و پیش‌بینی‌ناپذیر شده است؛ وضعیتی که در آن کیفیت دسترسی «لحظه‌به‌لحظه تغییر می‌کند» و کاربران حتی در یک مکان و روی یک اپراتور، تجربه‌های کاملاً متفاوتی دارند.