روزنامه توسعه ایرانی نوشت: صادرات فرش ایران مدتی است از وضعیت سنتی خود فاصله گرفته و وارد رکود شده است. فرش دستباف ایرانی زمانی نه تنها یک کالای صادراتی، بلکه یک اثر هنری و باعث افتخار ایرانیان در عرصه بینالمللی به شمار میرفت و همچنان هم به شمار میرود اما روز گذشته، زهرا کمانی، رئیس مرکز ملی فرش، اعلام کرد که صادرات فرش دستباف به زیر ۴۰ میلیون دلار رسیده است. البته این وضعیت از سال ۹۷ وخیم شد زیرا ایران بزرگترین بازار هدف خود، یعنی ایالات متحده آمریکا، را از دست داد.
البته وضعیت صادرات فرش ماشینی نسبت به فرش دستباف بهتر است. بررسی آمار رسمی صادرات فرش ماشینی ایران در ۹ ماهه نخست سال ۱۴۰۴ نشان میدهد این صنعت توانسته است در مجموع ۵۳ میلیون و ۴۶ هزار کیلوگرم فرش ماشینی به ارزش حدود ۲۲۷ میلیون دلار به بازارهای جهانی صادر کند. مطابق دادههای منتشرشده، عراق با بیش از ۵۳.۶ میلیون دلار واردات، بزرگترین بازار هدف فرش ماشینی ایران در این دوره بوده است. این رقم نشان میدهد نزدیک به یکچهارم کل صادرات دلاری صنعت، به بازار عراق اختصاص یافته است. پس از عراق، افغانستان با حدود ۴۷.۸ میلیون دلار در رتبه دوم قرار دارد. این دو کشور در مجموع بیش از ۱۰۰ میلیون دلار از صادرات ایران را جذب کردهاند.
بر اساس آمار منتشرشده، با در نظر گرفتن صادرات ۲۲۷ میلیون دلاری در مقابل بیش از ۵۳ میلیون کیلوگرم فرش ماشینی، میانگین ارزش هر کیلو فرش صادراتی ایران در ۹ ماهه نخست سال حدود ۴.۳ دلار برآورد میشود. این عدد نشان میدهد که هرچند صنعت فرش ماشینی ایران از نظر حجم صادرات جایگاه قدرتمندی دارد، اما از منظر ارزش افزوده و قیمت فروش در بازارهای بینالمللی همچنان با چالش مواجه است. به همین دلیل، اکنون در مقابل فعالان این سوال باقی است که آیا افزایش حجم صادراتی فرش ماشینی نشاندهنده افزایش نقش ایران در بازار جهانی است یا خیر؟
مشکل نقدینگی در پی کاهش ارزش پول ملی
در مقابل صادرات، فعالان حوزه از وخیم شدن اوضاع تولید فرش ماشینی خبر میدهند؛ به خصوص که پس از افزایش نرخ ارز رسمی در پی اجرای سیاست ادعایی تک نرخی کردن ارز، هزینه مواد اولیه و نیاز به سرمایه در گردش در تمام صنایع، افزایش یافته است.
این امر موضوعی است که سید شجاعالدین امامی رئوف، دبیر انجمن صنایع نساجی ایران، در گفتوگوی خود با تجارتنیوز، بر آن دست گذاشته است. او در این خصوص، توضیح میدهد: «کاهش ۴۰ تا ۵۰ درصدی ارزش پول ملی در یک سال تولیدکنندگان را با مشکلات نقدینگی و تأمین مواد اولیه مواجه میکند. بانکها رفتار انقباضی دارند. در سالهای اخیر، به ویژه امسال که جهش ارزی داشتیم، کاهش ارزش پول ملی شرایطی را ایجاد میکند که موجب کاهش خرید میشود. مردم حال مساعدی ندارند. وقتی حال و روز خوش پرنشاطی نباشد، خرید کم میشود.»
این مقام صنفی وضعیت تولید این محصول همچنین افزوده است: «در شرایط فعلی هم در بخش فروش داخلی و هم در صادرات مشکل داریم. فرش گران شده است و شرایط جامعه هم بهگونهای نیست که خرید کند. هم حقوق کاهش پیدا کرده است، هم دلودماغ خرید نیست. یعنی ۶۰% تولید برای فروش با چالش شدیدی مواجه شده است. برای بهبود وضعیت تولید فرش ماشینی باید امنیت اولیه موردنیاز تولید در کشور برقرار باشد. یعنی تولیدکننده بداند که پساز روزهای سخت و دشواری که الان میگذراند، روزهای خوبی هم در پیش خواهد بود. شرایط فعلی به تحریک تقاضا نیاز دارد. مصرفکننده نهایی بتواند خرید انجام دهد و چرخه تولید و فروش به روال عادی برگردد.»
جهش صادرات به معنای افزایش نقش در بازارها نیست
همانطور که اشاره شد، وضعیت صادرات نشاندهنده چالش ارزش افزوده و قیمت فروش در بازارهای جهانی نیز هست؛ موضوعی که امامی رئوف درباره آن عنوان کرده است که جهش جزئی در صادرات فرش دستباف، به معنای افزایش نقش ایران در بازارهای جهانی نیست.
دبیر انجمن صنایع نساجی ایران در این خصوص نیز بیان کرده است: «اتفاق مثبتی برای ما در عرصه بینالملل رخ نداده است. تهدیدها همیشه بیشتر از فرصتها بودهاند. مثلاً الان آمریکا اعلام کرده است که کشورهایی که با ایران مراوده دارند مشمول افزایش تعرفه میشوند. اینها همه مخاطراتی برای صادرکنندگان هستند. آمارهای ما نشان میدهند که صادرات ما نسبت به دهه گذشته خیلی محدود شده است. حتی صادرات ما به کشورهای همسایه مثل عراق، پاکستان، افغانستان، قرقیزستان و قزاقستان هم بسیار محدود شده است. در یک دوره با عربستان تعاملاتی داشتیم. بههرحال، چنان که آمارها نشان میدهند، بازار جدیدی به بازارهای ما اضافه نشده است.»
به گفته او، تنها ۳۵ تا ۴۰ درصد تولیدات این صنعت به بازارهای خارجی صادر میشود و دشواریهای صادراتی، مانند افزایش هزینه حملونقل در پی تحریمها همچنان باقی است.
رکود گسترده و احتمال تعدیل نیرو
رئیس هیات مدیره اتحادیه تولیدکنندگان فرش ماشینی و صنایع وابسته به کاهش تولید فرش ماشینی در سال جاری اشاره کرد و درباره تاثیر تک نرخی شدن ارز بر این صنعت، گفت که هزینههای صنعت فرش ماشینی به طور قطع افزایش پیدا کرده است.
محمود تولایی توضیح داد: تولید فرش ماشینی فرآیندهای مختلفی دارد و در هر کدام از این فرآیندها با هزینههای مختلفی مواجهیم. این هزینهها حتی غیر از افزایش نرخ ارز نیمایی است. تهیه مواد اولیه برای ما با نرخ ارز نیمایی بود که اکنون حدودا ۲ برابر شده است.
او درباره مهمترین مشکل تولید فرش ماشینی، اظهار کرد: از همه مهمتر اینست که بازار اکنون در رکود است؛ مسائل مختلفی سطح درآمدهای مردم را به شدت متاثر کرده است به صورتی که درآمد مردم با قیمتها همسانی پیدا نکرده است و در نتیجه این روند، قدرت خرید مردم به شدت کاهش پیدا کرده است. این مقام صنفی اعلام کرد: واحدهای تولید فرش ماشینی اکنون با بحران فروش مواجهند و این در حالی است که فرش ماشینی به صورت سنتی، کالایی بود که در شب عید بالاترین میزان فروش و تقاضا را داشت اما امسال اولین سالی که رکود در بازار این محصول در شب عید رخ داده است.
او هشدار داد که در نتیجه این رکود و کاهش تولید و فروش واحدهای تولیدکننده فرش ماشینی، احتمالا اول سال آینده شاهد تعدیل نیرو و حتی تعطیلی برخی بنگاهها خواهیم بود.
مهمترین محدودیت صادراتی، تحریمهاست
تولایی درباره وضعیت صادرات فرش ماشینی نیز بیان کرد که صادرات تغییر چندانی نکرده است و وضعیت خود را دارد.
او ادامه داد: فرش ماشینی همیشه روند صادراتی خود را داشته است و فقط مشکل اینست که قابلیت تغییر اوریجین (گواهی مبدا) در این کالاها وجود ندارد و همین باعث ایجاد محدودیت شده است. تغییر اوریجین در فرش ماشینی مقداری دشوار است و مانند برخی دیگر از کالاهای صادراتی، مانند اولیه نظیر فولاد، سنگ آهن، مس و ... نیست و بالاخره فرش ماشینی ایرانی هرکجا که صادر شود، مشخص است که مبدا آن از کجا بوده است!
رئیس هیات مدیره اتحادیه تولیدکنندگان فرش ماشینی و صنایع وابسته در پاسخ به سوالی مبنی بر وجود موانع داخلی برای صادرات فرش ماشینی، عنوان کرد: اکنون فعلا مانع داخلی وجود ندارد. سابقا رفع تعهدات ارزی به مثابه یک محدودیت داخلی عمل میکرد که با پیگیریها، این محدودیتها کمتر شد زیرا رفع تعهد ارزی واقعا به تولیدکنندگان و صادرکنندگان فشار وارد میکرد.
به گفته تولایی، اکنون در دنیا چندان تمایلی برای معالمه با فعالان ایرانی وجود ندارد زیرا ممکن است محدودیتهای تحریمی برای آنها به همراه بیاورد. بنابراین وقتی یک معالمه رقم میخورد، طرف مقابل ترجیح میدهد که شرایط ویژهای برای او درنظر گرفته شود بنابراین عمده فرش ماشینی به صورت مدتدار فروخته میشود که در این شرایط هم رفع تعهد ارزی چندان عملی نیست.
او درباره میزان صادرات فرش ماشینی، اظهار داشت: صادرات فرش ماشینی نزدیک ۳۰۰ میلیون دلار است و امسال نیز تقریبا همین عدد حفظ شده است. البته همین عدد نیز قابل توجه است و ایران جزو یکی از بزرگترین تولیدکنندگان فرش ماشینی، جزو ۳ رتبه اول، در دنیا است.
این عضو اتاق بازرگانی درعینحال خاطرنشان کرد: به دلیل برخی محدودیتها از جمله تحریمها، ایران نتوانسته است تا سهم بیشتری در بازارهای جهانی به دست بیاورد.
رامتین موثق
- 9
- 2
