دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵
۱۵:۵۴ - ۲۵ آبان ۱۴۰۵ کد خبر: ۱۴۰۵۰۸۰۷۰۶
نفت و انرژی

از صف بنزین تا چند روایت رسمی؛ چه چیزی اعتماد عمومی را خدشه‌دار کرد؟

از صف بنزین تا چند روایت رسمی؛ چه چیزی اعتماد عمومی را خدشه‌دار کرد؟
اظهارات متناقض چند مقام دولتی درباره بنزین، در کنار تشکیل صف‌های سوخت، نحوه اطلاع‌رسانی دولت را به یکی از محورهای اصلی بحث تبدیل کرد.

به گزارش اقتصاد۲۴، اظهارات ضدونقیض و هشداردهنده مقام‌های دولتی پیرامون وضعیت حامل‌های انرژی و به‌ویژه بنزین در روز‌های گذشته، موجی از نگرانی، التهاب و اضطراب را به بدنه جامعه تزریق کرد. این به‌هم‌ریختگی کلامی که سرعت انتشار آن از تصمیمات رسمی دولت پیشی گرفته بود، کار را به جایی رساند که علاوه بر واکنش‌های شدید مردمی و شکل‌گیری صفوف طویل در برخی جایگاه‌ها، ارکان عالی نظام و مجلس را نیز به واکنش واداشته شوند.

با این حال، ریشه این بحران را نباید صرفاً در مقوله سخت ناترازی تولید و مصرف، چالش‌های قاچاق سوخت یا کسری بودجه جست‌و‌جو کرد؛ این ماجرا آینه‌ای تمام‌نما و گویای آشفتگی عمیق در ساختار اطلاع‌رسانی، شکاف هماهنگی درون‌کابینه‌ای و بی‌انضباطی مدیریتی در دولت چهاردهم است که آرامش روانی جامعه را به گروگان گرفته است.

هشدارهای دولتی چگونه نگرانی از کمبود سوخت را تشدید کرد؟

ماجرای اخیر از موضع‌گیری صریح و جنجالی اسماعیل سقاب اصفهانی، معاون رئیس‌جمهور و رئیس سازمان بهینه‌سازی و مدیریت راهبردی انرژی شروع شد. او در اظهاراتی بی‌پرده اعلام کرده بود که کشور در تأمین سوخت با بن‌بست و مشکل جدی مواجه است و شهروندان دیگر نباید مانند گذشته روی کارت‌های سوخت جایگاه‌ها حساب باز کنند. او با توصیه مستقیم به مردم برای برنامه‌ریزی سفر‌های خود و ذخیره‌سازی سهمیه‌ها مدعی شد که «ما واقعاً مشکل تأمین بنزین داریم. دولت سال‌ها علاقه‎‌مند بود هر میزانی را که مردم نیاز دارند در اختیارشان بگذارد، اما الان شرایط تأمین طوری نیست که بشود با همان مدل جلو رفت... مردم می‌توانند به هر جایی از کشور که می‌خواهند سفر کنند و از همین میزان سوختی که در کارت‌شان است استفاده کنند. سهمیه اول تا سه ماه قابل ذخیره است و اگر کسی برنامه سفر دارد، باید از قبل آن را پیش‌بینی کند و سوخت را ذخیره کند».

انتشار این اظهارات به دلیل جایگاه حقوقی گوینده، در شرایطی که بنزین در اقتصاد سیاسی ایران فراتر از یک کالای مصرفی و در حکم محرک اصلی انتظارات تورمی است، گمانه‌زنی‌های خطرناکی را درباره احتمال گرانی ناگهانی یا سهمیه‌بندی جدید تقویت کرد.

نکته تأمل‌برانگیز این است که سخنان سقاب اصفهانی در خلأ مطرح نشد؛ پیش از آن نیز برخی دولتمردان از جمله محمدجعفر قائم‌پناه، معاون اجرایی رئیس‌جمهور، زمزمه‌هایی درباره ضرورت اصلاح شیوه توزیع و جمع‌آوری تدریجی کارت‌های اضطراری جایگاه‌داران در برخی استان‌ها مطرح کرده بودند. قائم‌پناه در اظهارات خود پیرامون ساماندهی مصرف و مقابله با انحراف سوخت تأکید کرده بود که سیاست‌های کنترلی با هدف صیانت از منابع ملی در دستور کار قرار دارد، اما تفکیک میان «مبارزه با قاچاق» و «ایجاد هراس عمومی از کمبود بنزین» مرز باریکی است که تیم مدیریتی دولت در حفظ آن ناکام ماند.

نکته اینجاست که مقابله با قاچاق سوخت، به‌خودی‌خود نه‌تنها محل اختلاف نیست، بلکه ضرورتی انکارناپذیر است؛ مسئله، شیوه اجرای سیاست‌های کنترلی و نحوه توضیح آن برای مردم است. اگر مشکل، سوءاستفاده از کارت‌های آزاد در مناطق مرزی و مسیر‌های قاچاق است، دولت باید توضیح دهد چرا به جای تمرکز بر شناسایی شبکه‌های قاچاق، کنترل تراکنش‌های مشکوک و برخورد با مسیر‌های سازمان‌یافته خروج سوخت، اطلاع‌رسانی به شکلی انجام می‌شود که شهروند عادی تصور کند قرار است دسترسی او به بنزین محدود شود. مقابله با قاچاق نباید بهانه‌ای برای مبهم گذاشتن وضعیت سوخت‌گیری میلیون‌ها مصرف‌کننده باشد. دولت باید میان محدود کردن مجاری سوءاستفاده و دشوار کردن دسترسی مردم به سوخت تفاوت قائل شود.

مدیرعامل پالایش و پخش درباره سهمیه اضطراری چه گفت؟

مهم‌ترین و فاقد توجیه‌‎ترین بخش این ماجرا، موضع‌گیری متناقض دستگاه تخصصی وزارت نفت پس از بالا گرفتن التهاب عمومی بود. در حالی که جامعه خود را برای سناریوی بحران تأمین سوخت آماده می‌کرد، محمدصادق عظیمی‌فر، مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی، آب پاکی را روی دست همه ریخت و صراحتاً اعلام کرد که دولت تاکنون هیچ‌گونه تصمیم جدیدی درباره تغییر قیمت، سهمیه‌بندی تازه یا جمع‌آوری سراسری کارت‌های آزاد اتخاذ نکرده است.

او توضیح داد که انتقال سهمیه کارت‌های اضطراری تنها به صورت محدود و آزمایشی در برخی استان‌های مرزی و مستعد قاچاق کلید خورده و به هیچ وجه قرار نیست به کل کشور تسری یابد. این تناقض آشکار میان هشدار جدی و بحران سازی معاون رئیس‌جمهور (سقاب اصفهانی) و تکذیب صریح مدیرعامل پالایش و پخش، زوایای آشکاری از بی‌برنامگی و جزیره‌ای عمل کردن نهاد‌های دولتی را هویدا ساخت.

اما در این میان، یک پرسش مهم‌تر نیز وجود دارد؛ مسئولیت چنین اظهاراتی بر عهده چه کسی است؟ سقاب اصفهانی صرفاً یک کارشناس یا تحلیلگر بیرون از دولت نیست که بتوان سخنانش را به یک برداشت شخصی تقلیل داد. او معاون رئیس‌جمهور و مسئول سازمانی است که مأموریت مستقیم آن مدیریت و بهینه‌سازی مصرف انرژی است؛ بنابراین طبیعی است که افکار عمومی اظهارات او را نه یک گمانه‌زنی، بلکه بازتابی از اطلاعات و تصمیمات درون دولت تلقی کند. اگر سخنان او مبتنی بر تصمیمی رسمی نبوده، باید مشخص شود چرا چنین اطلاعاتی با این سطح از قطعیت مطرح شده است؛ و اگر مبتنی بر واقعیت‌های موجود بوده، چرا متولی تخصصی حوزه سوخت روایت دیگری ارائه می‌کند؟ نمی‌توان جایگاه رسمی داشت، درباره یکی از حساس‌ترین مسائل اقتصادی کشور هشدار داد و بعد، وقتی هزینه اجتماعی آن بالا رفت، همه‌چیز را به حساب ناهماهنگی در اطلاع‌رسانی گذاشت.

واکنش عارف هم‌زمان با طولانی شدن صف‌های سوخت

این به‌هم‌ریختگی جدی با واکنش صریح محمدرضا عارف، معاون اول رئیس‌جمهور همراه شد. او در جلسه‌ای با دولتی‌ها ضمن انتقاد شدید از اظهارنظر‌های محفلی و شتاب‌زده، به مقامات کابینه تذکر داد که از هرگونه گمانه‌زنی درباره بنزین پرهیز کنند. عارف با تأکید بر انضباط ارتباطی دولت تصریح کرد: «دولت سخنگوی مشخصی دارد و مواضع رسمی باید صرفاً از طریق سخنگوی دولت یا مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی اعلام شود. مطالبی که از سوی سایر مسئولان در حاشیه جلسات مطرح می‌شود، لزوماً تصمیم، مصوبه و موضع نهایی دولت نیست».

این تذکر و دستور به سکوت، اما نوشدارو پس از مرگ سهراب بود. خسارت به افکار عمومی وارد شده بود و در میدان عمل، هزینه‌های سنگین این سوءمدیریت را مردم پرداختند. تصاویر و گزارش‌های میدانی منتشرشده از برخی شهر‌های جنوبی نظیر بندرعباس – که در پی نگرانی از محدودیت سوخت‌گیری به تجمع یا انسداد مقطعی مسیر‌های منتهی به جایگاه‌ها انجامید – و همچنین تصاویر صف‌های طولانی در محور‌های مواصلاتی مانند جاده تهران – اراک، گواهی بر این مدعاست که آشفتگی کلامی مدیران دولت مستقیماً به اختلال در زندگی روزمره شهروندان انجامیده است.

در کنار این گزارش‌ها، انتشار تصاویری از عرضه بنزین سوپر با قیمت لیتری ۱۴۰ هزار تومان در اصفهان نیز تصویر متناقضی از بازار سوخت به نمایش گذاشت؛ از یک سو شهروندانی که برای دسترسی به بنزین معمولی با نگرانی و محدودیت مواجه‌اند و از سوی دیگر بازاری که در آن بنزین سوپر با چنین قیمتی عرضه می‌شود.

انتقاد قالیباف از نحوه اطلاع‌رسانی درباره بنزین

پیامد‌های این ناهماهنگی از مرز‌های قوه مجریه نیز فراتر رفت. محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، در جلسه علنی روز یکشنبه با انتقاد شدید از مواضع اخیر مقامات دولتی، هشدار داد که این‌گونه اظهارات مکرر فراتر از حل مسئله، تنها بر نگرانی‌های عمومی می‌افزاید. قالیباف در این خصوص تصریح کرد: «اخیراً برخی اظهارنظر‌های مکرر پیرامون مسئله بنزین باعث ایجاد نگرانی در میان مردم شده است. از متولیان این حوزه انتظار می‌رود حساسیت‌های معیشتی جامعه را درک کنند و از طرح مواضع و اظهارنظر‌های مداوم و متناقض جداً پرهیز نمایند. هرگونه تصمیمی در حوزه سوخت باید با اقناع کامل افکار عمومی و به گونه‌ای اتخاذ شود که کمترین فشار روانی و اقتصادی را بر دوش مردم تحمیل نکند».

ورود قالیباف به این ماجرا از این جهت اهمیت دارد که انتقاد از نحوه اطلاع‌رسانی دولت دیگر صرفاً به اختلاف‌نظر میان اعضای کابینه محدود نمانده است. وقتی رئیس مجلس نیز درباره پیامد‌های اظهارات دولتی‌ها هشدار می‌دهد، دولت با مسئله‌ای فراتر از یک حاشیه رسانه‌ای روبه‌روست. البته تذکر رئیس مجلس درباره ضرورت اقناع افکار عمومی، خود یک مطالبه مهم است؛ اما اقناع مردم با دعوت به سکوت مقام‌ها محقق نمی‌شود. مردم باید بدانند چه تصمیمی در حال بررسی است، چه نهادی مسئول آن است و اگر قرار است تغییری در شیوه دسترسی به سوخت ایجاد شود، چه تضمینی برای جلوگیری از اختلال در زندگی روزمره آنها وجود دارد.

هزینه اظهارات متناقض برای اعتماد عمومی

امروز این انتظار به حق از دولت چهاردهم وجود دارد که انتقاد از خود را نه در شعار، بلکه در رویه اجرایی باز تعریف کند. وقتی مدیری بدون پشتوانه مصوبه رسمی، با سخنان خام خود جامعه را به آشوب ذهنی می‌کشد، صدور یک تذکر پنهانی یا دستور سکوت اداری به‌هیچ‌وجه کافی نیست.

دولت پزشکیان باید بداند که مسئله فقط انتشار چند خبر متناقض نیست. وقتی معاون رئیس‌جمهور درباره کمبود بنزین هشدار می‌دهد، مدیرعامل شرکت تخصصی وزارت نفت از نبود تصمیم جدید سخن می‌گوید، معاون اول دستور توقف اظهارنظر‌ها را صادر می‌کند و رئیس مجلس نیز ناچار به تذکر می‌شود، افکار عمومی با یک پرسش جدی روبه‌روست: در این دولت بالاخره چه کسی می‌داند قرار است با بنزین چه کنند؟

اگر سخنان سقاب اصفهانی با سیاست رسمی دولت همخوانی نداشته، انتظار می‌رود این موضوع صرفاً با یک تذکر اداری خاتمه پیدا نکند و مسئولیت انتشار چنین اظهاراتی روشن شود. نمی‌توان از مردم انتظار داشت هزینه اصلاحات اقتصادی را بپذیرند، اما در مقابل، دولت حتی در اطلاع‌رسانی درباره ابتدایی‌ترین نیاز روزمره آنها نیز نتواند انسجام داشته باشد.

دولت به جای آنکه پس از هر جنجال، دستور سکوت صادر کند، باید پاسخ دهد که وضعیت واقعی ذخایر و تأمین بنزین چیست، برنامه‌اش برای کارت‌های سوخت جایگاه‌ها کدام است و چه کسی مسئول تصمیم‌گیری نهایی در این حوزه است؟ مردم نه به هشدار‌های مبهم نیاز دارند و نه به تکذیب‌های پس از بحران. آنها حق دارند پیش از آنکه با محدودیت تازه‌ای در زندگی خود مواجه شوند، از واقعیت ماجرا مطلع شوند. اگر قرار باشد هر مقام دولتی ابتدا نگرانی ایجاد کند و بعد مقام دیگری از او بخواهد سکوت کند، دیگر نمی‌توان نام این وضعیت را صرفاً ناهماهنگی رسانه‌ای گذاشت؛ دولت باید درباره مسئولیت این اظهارات و تبعات آن پاسخگو باشد.

  • 13
  • 2
۵۰%
همه چیز درباره
نظر شما چیست؟
انتشار یافته: ۰
در انتظار بررسی:۰
غیر قابل انتشار: ۰
جدیدترین
قدیمی ترین
مشاهده کامنت های بیشتر
هیثم بن طارق آل سعید بیوگرافی هیثم بن طارق آل سعید؛ حاکم عمان

تاریخ تولد: ۱۱ اکتبر ۱۹۵۵ 

محل تولد: مسقط، مسقط و عمان

محل زندگی: مسقط

حرفه: سلطان و نخست وزیر کشور عمان

سلطنت: ۱۱ ژانویه ۲۰۲۰

پیشین: قابوس بن سعید

ادامه
بزرگمهر بختگان زندگینامه بزرگمهر بختگان حکیم بزرگ ساسانی

تاریخ تولد: ۱۸ دی ماه د ۵۱۱ سال پیش از میلاد

محل تولد: خروسان

لقب: بزرگمهر

حرفه: حکیم و وزیر

دوران زندگی: دوران ساسانیان، پادشاهی خسرو انوشیروان

ادامه
صبا آذرپیک بیوگرافی صبا آذرپیک روزنامه نگار سیاسی و ماجرای دستگیری وی

تاریخ تولد: ۱۳۶۰

ملیت: ایرانی

نام مستعار: صبا آذرپیک

حرفه: روزنامه نگار و خبرنگار گروه سیاسی روزنامه اعتماد

آغاز فعالیت: سال ۱۳۸۰ تاکنون

ادامه
یاشار سلطانی بیوگرافی روزنامه نگار سیاسی؛ یاشار سلطانی و حواشی وی

ملیت: ایرانی

حرفه: روزنامه نگار فرهنگی - سیاسی، مدیر مسئول وبگاه معماری نیوز

وبگاه: yasharsoltani.com

شغل های دولتی: کاندید انتخابات شورای شهر تهران سال ۱۳۹۶

حزب سیاسی: اصلاح طلب

ادامه
زندگینامه امام زاده صالح زندگینامه امامزاده صالح تهران و محل دفن ایشان

نام پدر: اما موسی کاظم (ع)

محل دفن: تهران، شهرستان شمیرانات، شهر تجریش

تاریخ تاسیس بارگاه: قرن پنجم هجری قمری

روز بزرگداشت: ۵ ذیقعده

خویشاوندان : فرزند موسی کاظم و برادر علی بن موسی الرضا و برادر فاطمه معصومه

ادامه
شاه نعمت الله ولی زندگینامه شاه نعمت الله ولی؛ عارف نامدار و شاعر پرآوازه

تاریخ تولد: ۷۳۰ تا ۷۳۱ هجری قمری

محل تولد: کوهبنان یا حلب سوریه

حرفه: شاعر و عارف ایرانی

دیگر نام ها: شاه نعمت‌الله، شاه نعمت‌الله ولی، رئیس‌السلسله

آثار: رساله‌های شاه نعمت‌الله ولی، شرح لمعات

درگذشت: ۸۳۲ تا ۸۳۴ هجری قمری

ادامه
نیلوفر اردلان بیوگرافی نیلوفر اردلان؛ سرمربی فوتسال و فوتبال بانوان ایران

تاریخ تولد: ۸ خرداد ۱۳۶۴

محل تولد: تهران 

حرفه: بازیکن سابق فوتبال و فوتسال، سرمربی تیم ملی فوتبال و فوتسال بانوان

سال های فعالیت: ۱۳۸۵ تاکنون

قد: ۱ متر و ۷۲ سانتی متر

تحصیلات: فوق لیسانس مدیریت ورزشی

ادامه
حمیدرضا آذرنگ بیوگرافی حمیدرضا آذرنگ؛ بازیگر سینما و تلویزیون ایران

تاریخ تولد: تهران

محل تولد: ۲ خرداد ۱۳۵۱ 

حرفه: بازیگر، نویسنده، کارگردان و صداپیشه

تحصیلات: روان‌شناسی بالینی از دانشگاه آزاد رودهن 

همسر: ساناز بیان

ادامه
محمدعلی جمال زاده بیوگرافی محمدعلی جمال زاده؛ پدر داستان های کوتاه فارسی

تاریخ تولد: ۲۳ دی ۱۲۷۰

محل تولد: اصفهان، ایران

حرفه: نویسنده و مترجم

سال های فعالیت: ۱۳۰۰ تا ۱۳۴۴

درگذشت: ۲۴ دی ۱۳۷۶

آرامگاه: قبرستان پتی ساکونه ژنو

ادامه
ویژه سرپوش