به گزارش خبرآنلاین، به نقل از رویترز، تام باراک، فرستاده ویژه آمریکا در امور سوریه و سفیر این کشور در ترکیه، اعلام کرد واشنگتن در حال کار برای ایجاد یک سازوکار رفع تنش و جلوگیری از برخورد نظامی میان اسرائیل، ترکیه و سوریه است.
این اظهارات پس از حمله هوایی اسرائیل به پایگاه نظامی «ابوالظهور» در شمال غرب سوریه و در نزدیکی حوزه نفوذ ترکیه مطرح شده است؛ حملهای که به گفته رویترز، نخستین حمله اسرائیل به تأسیسات دولتی سوریه از ماه مارس تاکنون محسوب میشود.
باراک در گفتوگو با رویترز گفت ترکیه پیش از حمله اسرائیل هیچ هشداری دریافت نکرده بود.
او توضیح داد هواپیماهای اسرائیلی که به سمت شمال و در جهت خاک ترکیه حرکت میکردند، رصد شده بودند و همین وضعیت میتوانست آنکارا را به این نتیجه برساند که باید برای واکنش آماده شود.
به بیان دیگر، نگرانی واشنگتن فقط این نبود که اسرائیل یک پایگاه سوری را بمباران کرده است؛ مسئله مهمتر این بود که ترکیه از عملیات اطلاع قبلی نداشت و حرکت هواپیماهای اسرائیلی به سمت شمال میتوانست به یک برداشت نظامی خطرناک در آنکارا منجر شود.
باراک گفت خوشبختانه طرفهایی که «خرد» و خویشتنداری نشان دادند، توانستند مانع از وخیمتر شدن وضعیت شوند.
او در عین حال اعلام کرد آمریکا در حال تسهیل سازوکاری برای تبادل اطلاعات و گفتوگو میان طرفهای ذیربط است تا از تکرار چنین وضعیتی جلوگیری شود. رویترز گزارش داده که هدف واشنگتن ایجاد یک چارچوب ارتباطی مؤثرتر برای جلوگیری از سوءبرداشتها و برخوردهای ناخواسته میان نیروهای فعال در سوریه است.
چرا اسرائیل به ابوالظهور حمله کرد؟
ماجرا از بامداد سهشنبه آغاز شد؛ زمانی که جنگندههای اسرائیلی پایگاه نظامی «ابوالظهور» در حومه ادلب در شمال غرب سوریه را هدف قرار دادند.
بر اساس گزارش رویترز، در این عملیات **هشت حمله هوایی** انجام شد و باند فرودگاه و بخشهایی از تأسیسات و محلهای نگهداری تجهیزات مورد هدف قرار گرفتند. با وجود شدت حملات، گزارشی از تلفات جانی منتشر نشده است.
اهمیت حمله از آنجا بیشتر شد که پایگاه ابوالظهور سالهاست فعالیت عملیاتی عادی نداشته است. رویترز گزارش داده که این پایگاه از سال ۲۰۱۳ فعال نبوده و در جریان جنگ داخلی سوریه چندین بار میان طرفهای مختلف دستبهدست شده است.
با این حال، پایگاه اکنون به دلیل تحولات پس از سقوط دولت بشار اسد و بحث بازسازی ساختارهای نظامی سوریه بار دیگر اهمیت پیدا کرده است.
بااینحال اسرائیل پس از حدود ۲۴ ساعت رسماً مسئولیت حمله را پذیرفت. دفتر بنیامین نتانیاهو مدعی شد سوریه در آستانه نقض یک «وضعیت موجود امنیتی» قرار داشت و قرار بود امکان استقرار نیروهای ترکیه در یک پایگاه هوایی در نزدیکی حلب فراهم شود.
از نگاه اسرائیل، چنین اقدامی میتوانست موازنه امنیتی جدیدی در سوریه ایجاد کند. رادیو ارتش اسرائیل نیز مدعی شد حمله به ابوالظهور ارتباطی با افزایش توان نیروی هوایی سوریه نداشته، بلکه پیامی به ترکیه بوده است که اسرائیل اجازه حضور نظامی این کشور در سوریه را نخواهد داد.
اظهارات این مقام ارتش حاکی از آن است که حملهای که در ظاهر علیه یک پایگاه سوری انجام شد، در سطحی گستردهتر پیامی درباره حدود حضور نظامی ترکیه در سوریه نیز داشت.
ترکیه: اجازه بیثباتسازی سوریه را نخواهیم داد
در واکنش به این حمله، ریاستجمهوری ترکیه ادعاهای بنیامین نتانیاهو درباره تحولات سوریه را رد کرد. آنکارا اعلام کرد ادعاهای بیاساس نخستوزیر اسرائیل با هدف توجیه حملات هوایی «غیرقانونی» علیه حاکمیت سوریه مطرح میشود.
ریاستجمهوری ترکیه بر حمایت آنکارا از برقراری صلح پایدار در منطقه تأکید کرد و گفت همکاری خود با دولت سوریه را برای برقراری امنیت، ثبات و رفاه در این کشور ادامه خواهد داد.
در پایان این بیانیه نیز تأکید شد: «هرگز اجازه نخواهیم داد سوریه بیثبات شود.»
آنکارا پس از سقوط دولت بشار اسد، به یکی از مهمترین حامیان دولت جدید سوریه تبدیل شد. ترکیه از روند بازسازی سوریه حمایت میکند و روابط خود را با دولت جدید دمشق، از جمله در زمینههای امنیتی و نظامی، تقویت کرده است. رویترز نیز در گزارش خود بر نقش فزاینده ترکیه در حمایت از دولت جدید سوریه و کمک به بازسازی و آموزش نیروهای نظامی این کشور تأکید کرده است. امری که اسرائیل این حضور را در سوریه برنمیتابد و خواهان حذف نفوذ این کشور در دمشق است.
دمشق: توافقی که مانع تقویت نهادهای سوری شود، قابل قبول نیست
در سوی دیگر، دمشق نیز روایت اسرائیل را رد کرده است.یک دیپلمات سوری در گفتوگو با شبکه الجزیره، ادعاها درباره وجود توافقی میان سوریه و اسرائیل بر سر ایجاد یک وضعیت امنیتی مشخص را رد کرد.
این مقام سوری گفت اسرائیل پایگاه نظامی ابوالظهور را هدف قرار داد، در حالی که به این رژیم اطلاع داده شده بود هیچ نیروی خارجی در این فرودگاه حضور ندارد.
او تأکید کرد دمشق نمیتواند توافقی را بپذیرد که در روند ایجاد و تقویت نهادهای مدنی و نظامی این کشور اختلال ایجاد کند.این مقام سوری همچنین گفت سوریه توافقی را که توانایی و نقش این کشور را برای مشارکت در تقویت ثبات منطقه محدود کند، نخواهد پذیرفت.
به این ترتیب، اختلاف میان دمشق و تلآویو فقط بر سر حمله اخیر نیست؛ بلکه به یک مسئله بنیادیتر بازمیگردد: آیا سوریه جدید حق دارد ارتش و نهادهای نظامی خود را بازسازی کند و برای این کار از کشورهایی مانند ترکیه کمک بگیرد یا خیر؟
سوریه در مرکز رقابت اسرائیل و ترکیه
اهمیت حمله اخیر را باید در تحولات سوریه پس از سقوط بشار اسد دید.سوریه جدید اکنون به صحنه حضور و رقابت چند بازیگر منطقهای تبدیل شده است. ترکیه در کنار دولت جدید دمشق قرار گرفته و در بازسازی ساختارهای امنیتی و نظامی سوریه نقش فزایندهای پیدا کرده است.
در مقابل، اسرائیل میخواهد اطمینان حاصل کند که تحولات سوریه به ایجاد یک تهدید نظامی جدید در نزدیکی مرزهایش منجر نشود.به همین دلیل، هرگونه تلاش دمشق برای بازسازی توان نظامی خود و هرگونه مشارکت نظامی ترکیه در این روند، از نگاه اسرائیل با حساسیت دنبال میشود.
پایگاه ابوالظهور نیز دقیقاً در نقطه تلاقی همین منافع قرار گرفته است.این پایگاه بیش از یک دهه از فعالیت عملیاتی خارج بوده، اما اکنون در شرایطی که بحث بازسازی ارتش سوریه مطرح است، دوباره اهمیت پیدا کرده است.
اسرائیل طی سالهای گذشته بارها اهدافی را در خاک سوریه هدف قرار داده است. اما حمله اخیر چند ویژگی متفاوت دارد.
نخست اینکه طبق گزارش رویترز، این نخستین حمله اسرائیل به تأسیسات دولتی سوریه از ماه مارس تاکنون بوده است. دوم اینکه هدف این بار در شمال غرب سوریه قرار داشت؛ منطقهای که به دلیل نزدیکی به حوزه نفوذ ترکیه اهمیت ویژهای دارد. سوم اینکه روایت اسرائیل از حمله، مستقیماً به احتمال حضور نظامی ترکیه در این منطقه مربوط شده است.
در گذشته، اسرائیل بخش مهمی از حملات خود در سوریه را با استدلال مقابله با نفوذ ایران و جلوگیری از انتقال سلاح برای حزبالله توجیه میکرد.
این تغییر، معادله امنیتی سوریه را پیچیدهتر میکند؛ زیرا ترکیه و اسرائیل هر دو از متحدان آمریکا هستند و در عین حال، منافع متفاوتی درباره آینده سوریه دارند.
واشنگتن میان دو متحد خود
از یک طرف، واشنگتن روابط امنیتی و راهبردی خود با اسرائیل را حفظ کرده است؛ از طرف دیگر، ترکیه نیز برای سیاست آمریکا در سوریه اهمیت زیادی دارد.به همین دلیل است که آمریکا اکنون تلاش میکند وارد این معادله شود. از سوی دیگر، دولت ترامپ تلاش دارد سوریه جدید را از تبدیل شدن به یک میدان جنگ تازه میان قدرتهای منطقهای دور نگه دارد.
در چنین شرایطی، یک حمله هوایی که بدون اطلاع قبلی ترکیه انجام شده و هواپیماهای اسرائیلی را در مسیر شمال و نزدیک به حوزه منافع ترکیه قرار داده، میتواند بسیار خطرناکتر از یک حمله معمولی باشد.
اگر ترکیه حمله را تهدیدی علیه نیروهای خود تلقی میکرد و واکنش نشان میداد، احتمال داشت یک عملیات اسرائیلی علیه هدفی در سوریه به نخستین برخورد مستقیم میان نیروهای اسرائیلی و ترکیه تبدیل شود.
رویترز مینویسد: اسرائیل از زمان سقوط بشار اسد، حضور و عملیات نظامی خود در سوریه را افزایش داده و بارها تأکید کرده است که اجازه نخواهد داد تهدیدهای امنیتی در نزدیکی مرزهایش شکل بگیرد.
در ماههای گذشته نیز حملات اسرائیل به مواضع و تأسیسات نظامی سوریه، بهویژه در جنوب این کشور، ادامه داشته است.
همزمان، تلاشهایی برای ایجاد یک چارچوب امنیتی میان دمشق و تلآویو نیز در جریان بوده است.
اما ورود ترکیه به معادله، این روند را پیچیدهتر کرده است.ترکیه از دولت جدید سوریه حمایت میکند و به دنبال تقویت جایگاه خود در آینده سیاسی و امنیتی این کشور است؛ اسرائیل نیز میخواهد ترتیبات امنیتی سوریه جدید را تحت کنترل و نظارت خود داشته باشد.
اهمیت این موضوع در آن است که در سوریه، نیروهای چند کشور در فاصله نسبتاً نزدیک از یکدیگر فعالیت میکنند و هرگونه عملیات هوایی میتواند به سرعت بر محاسبات امنیتی دیگر بازیگران تأثیر بگذارد.
به همین دلیل، مسئله دیگر فقط «اطلاع دادن پیش از حمله» نیست؛ بلکه آمریکا به دنبال نوعی معماری ارتباطی و هماهنگی گستردهتر برای مدیریت حضور نظامی بازیگران مختلف در سوریه است. رویترز گزارش داده که واشنگتن معتقد است نبود هماهنگی میتواند به حوادث پرهزینه منجر شود و چارچوب جدید باید نسبت به سازوکارهای موجود، گستردهتر و مجهزتر باشد.
رویترز در پایان گزارش خود این مساله را فراتر از یک حمله هوایی میبیند: ترکیه در حال تقویت روابط خود با دولت جدید سوریه و حمایت از بازسازی و آموزش نیروهای نظامی این کشور است، در حالی که اسرائیل نیز حضور و عملیات نظامی خود در سوریه را با ملاحظات امنیتی خود دنبال میکند. در چنین شرایطی، نبود هماهنگی میتواند به حادثهای منجر شود که هزینه آن بسیار بیشتر از یک حمله محدود باشد.
از این منظر، حمله هشتگانه اسرائیل به ابوالظهور فقط یک عملیات علیه یک پایگاه سوری نیست؛ این حمله نشان داد که رقابت بر سر آینده نظامی و امنیتی سوریه وارد مرحلهای شده که منافع اسرائیل و ترکیه میتواند مستقیماً در برابر یکدیگر قرار گیرد.
اکنون مسئله برای واشنگتن این نیست که صرفاً مشخص کند کدام طرف در روایت خود از حمله محق است؛ مسئله اصلی این است که چگونه مانع شود یک عملیات محدود دیگر، در شرایطی که نیروهای چند کشور در سوریه حضور دارند، به برخورد ناخواسته میان دو متحد آمریکا تبدیل شود.
به همین دلیل، سازوکاری که واشنگتن اکنون در حال طراحی آن است، بیش از آنکه یک توافق سیاسی جدید باشد، تلاشی برای ایجاد یک خط ارتباطی و معماری امنیتی برای جلوگیری از سوءبرداشت و درگیری تصادفی است؛ زیرا در سوریه جدید، یک اشتباه محاسباتی در آسمان این کشور میتواند خیلی سریع از یک حمله محدود به بحرانی میان اسرائیل، ترکیه و سوریه تبدیل شود.
- 13
- 5
