به گزارش آکسیوس، دو نفر که از جریان تماس‌ها اطلاع دارند می‌گویند جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، در دو هفته گذشته شخصاً هدایت بخشی از تلاش‌های غیرمستقیم درباره ایران را بر عهده داشته است. این رایزنی‌ها قرار است امکان توافق بر سر آتش‌بسی تازه و ازسرگیری گفت‌وگوهای هسته‌ای را بررسی کند. ورود مستقیم ونس به این تماس‌ها موضوع را به بالاترین سطوح دولت آمریکا برده است.
نقش ونس در این مرحله از آن جهت اهمیت دارد که او جنگ با ایران را یکی از دلایل اصلی شکست سنگین جمهوری‌خواهان در انتخابات اخیر می‌داند. به روایت آکسیوس، پیگیری شخصی معاون رئیس‌جمهور حاکی از آن است که او می‌خواهد راهی برای خروج واشنگتن از این درگیری پیدا کند. مذاکرات جاری برای کاخ سفید فرصتی است تا امکان پایان دادن به رویارویی از راه دیپلماسی را بیازماید.
ارزیابی ترامپ از روند تماس‌ها
مقام‌های آمریکایی و منابع منطقه‌ای به آکسیوس گفته‌اند دونالد ترامپ در مقطع کنونی می‌خواهد به تلاش‌های دیپلماتیک زمان بدهد تا معلوم شود آیا دستیابی به نوعی توافق ممکن است یا خیر. ترامپ روز جمعه، هنگامی که خبرنگاران از او پرسیدند چه پیامی برای ایران دارد، گفت طرف آمریکایی سرگرم گفت‌وگو با ایران است.
ترامپ در سخنان دیگری درباره ارتباط با ایران گفت روند گفت‌وگوها ادامه دارد و به ارزیابی او آمریکا در مسیر رسیدن به نتایج بسیار خوب قرار دارد. رئیس‌جمهور آمریکا در همان سخنان درباره تلفات نظامی نیز ادعا کرد طی شش تا هفت ماه گذشته هیچ سربازی را در ارتباط با جنگ با ایران از دست نداده است.
با وجود فرصتی که فعلاً به مذاکره داده شده، گزینه اقدام نظامی همچنان در محاسبات واشنگتن وجود دارد. منابع مطلع می‌گویند اگر ترامپ نظرش را تغییر دهد و فرمان ازسرگیری حملات را صادر کند، ارتش آمریکا برای اجرای عملیات در زمانی نسبتاً کوتاه آمادگی دارد.
تماس‌های نزدیک به روزانه با قطر و پاکستان
افرادی با اطلاع مستقیم از رایزنی‌ها گفته‌اند ونس تقریباً هر روز با شیخ محمد بن عبدالرحمن آل‌ثانی، نخست‌وزیر قطر، و عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، درباره پرونده ایران در تماس بوده است. این گفت‌وگوها برای یافتن راهی جهت جلو بردن روند مذاکره و نزدیک‌تر کردن مواضع تهران و واشنگتن انجام می‌شود. استیو ویتکاف، فرستاده کاخ سفید، و جرد کوشنر، مشاور و داماد رئیس‌جمهور آمریکا، نیز در کنار ونس در این تلاش‌ها نقش دارند.
از جمله پیشنهادهای مطرح‌شده در تماس با میانجی‌ها، برگزاری نشست کارشناسی و فنی میان نمایندگان ایران و آمریکا در روزهای آینده است. به گفته منابع آگاه، درباره امکان برگزاری چنین جلسه‌ای رایزنی شده است و هنوز تصمیم نهایی یا زمان اجرایی قطعی وجود ندارد. دفتر معاون رئیس‌جمهور آمریکا از اظهارنظر درباره این تماس‌ها و مذاکرات خودداری کرده است.
این تماس‌ها هنوز در چارچوب رایزنی‌های غیرمستقیم توصیف می‌شوند. پیشنهاد نشست فنی به همین دلیل اهمیت دارد که می‌تواند نمایندگان دو طرف را برای بررسی جزئیات در یک جلسه گرد هم آورد. گزارش آکسیوس میان پیگیری روزانه از طریق میانجی‌ها و تصمیم قطعی درباره چنین دیداری تمایز می‌گذارد. تا زمان انتشار گزارش، اصل برگزاری جلسه در حد موضوع رایزنی بود و دفتر ونس نیز جزئیات مستقلی درباره نقش او یا برنامه نشست در اختیار رسانه نگذاشته بود.
سابقه نقش ونس در مذاکرات ایران
ونس پیش از آغاز جنگ در اواخر فوریه نیز در میان نزدیکان ترامپ از مخالفان جدی توسل به نیروی نظامی بود. او در آن مقطع بر یافتن راه‌حلی از مسیر دیپلماسی تأکید می‌کرد. در ماه آوریل، ونس ریاست هیئت آمریکایی را در مذاکرات مربوط به ایران در اسلام‌آباد بر عهده گرفت. او در تماس‌هایی که در نهایت به امضای تفاهم‌نامه تهران و واشنگتن در ماه ژوئن انجامید نیز حضور داشت.
در مرحله بعد، ونس ریاست هیئت آمریکا را در دوری دیگر از مذاکرات مستقیم با ایران، این بار در سوئیس، بر عهده داشت. نتیجه آن دور این بود که ایران برای دعوت از بازرسان سازمان ملل جهت بازدید از تأسیسات هسته‌ای تعهد داد. به روایت آکسیوس، تفاهم‌نامه دوام چندانی نیاورد. این رسانه گزارش داد ایران اندکی پس از مذاکرات سوئیس حمله به کشتی‌ها را از سر گرفت و این تحول به از هم پاشیدن تفاهم میان دو طرف منجر شد.
نامه به محسن رضایی برای بازگشت به مذاکره مستقیم
ونس حدود دو هفته پیش نامه‌ای به محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، فرستاد. به گفته منابع آکسیوس، او در نامه از سرگیری گفت‌وگوهای مستقیم تهران و واشنگتن را پیشنهاد کرد. این رسانه به نقل از منابعش رضایی را در شمار نزدیک‌ترین افراد مورد اعتماد آیت‌الله مجتبی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، توصیف کرد. مقام‌های ایرانی نیز گفته‌اند نامه ونس به ایجاد فضایی مثبت و فراهم شدن زمینه شروع دوباره مذاکرات کمک کرده است.
ونس روز چهارشنبه در ارزیابی شکست انتخاباتی جمهوری‌خواهان، جنگ با ایران را دلیل اصلی آن دانست. این موضع در کنار تماس‌های او با میانجی‌ها نشان می‌دهد پیامدهای داخلی و انتخاباتی ادامه جنگ نیز در محاسبات معاون رئیس‌جمهور آمریکا جای دارد.
روایت قطر از پیشرفت کند مذاکرات
منابعی که در میانجی‌گری نقش دارند از پیشرفت در تماس‌ها خبر داده‌اند و در عین حال می‌گویند روند کار به‌کندی پیش می‌رود. نخست‌وزیر قطر جمعه‌شب گفت دوحه در دو هفته گذشته با افرادی در دولت آمریکا همکاری کرده که به‌دنبال مهار اوضاع و کاهش تنش بوده‌اند. او گفت همکاری این افراد با تلاش چهره‌هایی در تهران که رویکردی سنجیده داشته‌اند کمک کرده است اوضاع از کنترل خارج نشود.
به گفته نخست‌وزیر قطر، ارتباط با دولت ترامپ پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا ادامه یافت. میزان تماس‌ها و فعالیت‌ها نسبت به روزهای پیش از انتخابات کمتر شد، زیرا دولت آمریکا در آن مقطع درگیر مسائل دیگری هم بود. او گفت تمایل واشنگتن برای دستیابی به راه‌حلی دیپلماتیک همچنان وجود دارد و رسیدن به توافق ممکن است.
ترامپ صبح جمعه با شیخ تمیم بن حمد آل‌ثانی، امیر قطر، درباره تلاش‌های دوحه برای نزدیک کردن دیدگاه‌های تهران و واشنگتن و حل اختلافات صحبت کرد. طبق بیانیه دفتر امیر قطر، شیخ تمیم در این تماس خواهان ادامه گفت‌وگو و استفاده از راه‌های دیپلماتیک شد. او همچنین بر جلوگیری از افزایش تنش در منطقه، حفظ آزادی کشتیرانی و تضمین امنیت عرضه انرژی تأکید کرد. نخست‌وزیر قطر نیز در توضیح مسیر میانجی‌گری گفت امیدوار است ادامه همکاری با واشنگتن و تماس‌ها با تهران در نهایت به توافق منجر شود.
حمله گزارش‌شده در جزیره قشم
هم‌زمان با این تماس‌ها، تحرک نظامی در تنگه هرمز ادامه دارد. آکسیوس گزارش داد ارتش آمریکا جمعه موضعی در جزیره قشم را هدف قرار داد. ترامپ تأیید کرد هدف حمله یک سامانه پرتاب موشک ضدهوایی در این جزیره بوده است. به ادعای او، نیروهای آمریکایی پس از شلیک موشک از سوی سامانه به‌سمت یک جنگنده آمریکایی به آن حمله کردند.
ونس و میانجی‌ها در پی فراهم کردن زمینه گفت‌وگو و آتش‌بس تازه‌اند. ادامه رویارویی نظامی در تنگه هرمز در همان زمانی که این تماس‌ها جریان دارد، روند دیپلماسی را در معرض خطر تشدید دوباره درگیری قرار داده است.
- 16
- 3
