به گزارش جهان صنعت، ارتباطات اکنون بخشی از زندگی شخصی، روابط اجتماعی و فعالیت اقتصادی است. برای همین قطع یک خط تلفن یا از دست رفتن دسترسی به شبکه می‌تواند هم‌زمان کار روزمره خانواده‌ها، فعالیت کسب‌وکارها، ارائه خدمات عمومی و حتی مدیریت وضعیت اضطراری را مختل کند. با این حال، کابل‌های مسی و سایر تجهیزات شبکه در کشور همچنان به دفعات به سرقت می‌روند. آنچه در ظاهر بردن چند متر کابل برای فروش فلز است، در عمل می‌تواند هزینه‌ای به مردم تحمیل کند که چندین برابر ارزش خود آن قطعه است.
جهان صنعت این پدیده را در پیوند چند مسئله بررسی می‌کند. وضع نامساعد اقتصادی، ارزش فلزات، کار خریداران و فروشندگان غیرمجاز ضایعات، حفاظت ناکافی و فرسودگی بخش‌هایی از شبکه در تداوم سرقت دخیل‌اند. فاصله میان وعده‌های صیانت از شبکه و اجرای اقدام‌های حفاظتی هم به این مجموعه عوامل اضافه می‌شود. پیگیری جرم و دستگیری سارق بخشی از پاسخ است. برای آنکه پاسخ دوام بیاورد، باید معلوم شود کابل چگونه از شبکه خارج می‌شود، چه کسی آن را می‌خرد و چه وضعی موجب می‌شود دوباره سرقت تکرار شود.
مس چگونه برای سارق درآمد و برای شبکه هزینه ایجاد می‌کند؟
مس رسانای برق است، دوباره به چرخه تولید برمی‌گردد و در صنایع بسیاری مصرف دارد. همین ویژگی‌ها تقاضا برای آن را بالا نگه می‌دارند. کابل‌های قدیمی از نگاه بهره‌بردار، بخشی از شبکه‌ای هستند که عمر تجهیزات آن بالا رفته است، اما از نگاه سارق، فلز درون همان کابل‌ها ارزش فروش دارد. در نتیجه، فردی که چند متر کابل را قطع می‌کند و مس را از آن بیرون می‌آورد، می‌تواند در برابر زمان و زحمتی که صرف کرده پول به دست آورد. سود او از فروش فلز با کارکردی که کابل در شبکه داشته یا هزینه از دست رفتن آن برای دیگران تناسب ندارد.
برای وصل دوباره شبکه، شرکت مخابرات باید کابل جایگزین تهیه کند، گروه فنی را به محل بفرستد و در صورت لزوم حفاری یا عملیات ترمیم انجام دهد. بازسازی اتصال‌ها، آزمایش مجدد شبکه و رسیدگی به شکایت مشترکان نیز بخشی از کار است. معامله‌ای که برای سارق ممکن است چند میلیون تومان ارزش داشته باشد، برای بهره‌بردار و مشترکان به کاری طولانی و پرهزینه تبدیل می‌شود. حتی بعد از تهیه کابل، وصل شدن دوباره خط مستلزم اجرای چند مرحله فنی است.
درآمد مورد انتظار سارق به این بستگی دارد که خریدار پیدا شود. برای فهمیدن نحوه تداوم سرقت، علاوه بر محل قطع کابل، باید مسیر خرید، نگهداری، جابه‌جایی و عرضه مس را هم دید. تا وقتی مراکز غیرمجاز ضایعات بتوانند کابل بدون روکش یا مس بیرون‌آمده از آن را بدون بررسی منشأ بخرند، زمینه کسب درآمد از این سرقت باقی می‌ماند.
خریداران غیرمجاز چگونه سرقت را تکرارپذیر می‌کنند؟
امکان نقد کردن سریع کالای سرقتی به سرقت شکل تکرارشونده و حتی سازمان‌یافته می‌دهد. اگر عرضه کابل مشکوک دشوار شود و فروشنده و خریدار بدانند معامله قابل پیگیری است، سود مورد انتظار در برابر خطر کمتر می‌شود. به همین دلیل، بررسی پرونده تنها در محل وقوع جرم کافی نیست. مسیر انتقال تجهیزات از محل سرقت تا محل خرید ضایعات، انبار و خریداران عمده هم باید دنبال شود.
ثبت اطلاعات فروشنده و احراز هویت او، درخواست مدرک درباره مالکیت یا منشأ کالا و بازرسی مستمر مراکز معامله فلزات، اقدام‌هایی هستند که می‌توانند خریدوفروش کابل سرقتی را دشوار کنند. برخورد قانونی با کسانی که تجهیزات عمومی دزدیده‌شده را می‌خرند نیز به کاهش انگیزه مالی سرقت کمک می‌کند. هر یک از این اقدام‌ها باید به شکلی اجرا شود که بتوان روند و نتیجه‌اش را سنجید.
تعطیل کردن چند مرکز برای مدتی کوتاه یا اجرای طرح ضربتی، استمرار نظارت را تضمین نمی‌کند. جهان صنعت بر نظامی تأکید دارد که بتواند میان واحدهای مجاز بازیافت و خریدوفروش‌های مشکوک تمایز بگذارد. نظارت باید در طول زمان ادامه داشته باشد تا گردش اموال سرقتی در بخش غیررسمی بازار ضایعات امکان پیدا نکند.
اختلالی که در زندگی و کار مردم می‌ماند
با سرقت کابل، هزینه مستقیم تهیه تجهیزات به شرکت مخابرات تحمیل می‌شود، اما خانوارها، مغازه‌ها، مؤسسه‌های خدماتی و مجموعه‌های عمومی هم ممکن است ساعت‌ها یا چند روز به ارتباط دسترسی نداشته باشند. تلفن و اینترنت در کارهای عادی روزانه به کار می‌روند و محاسبه دقیق خسارتی که از قطع آن‌ها به افراد مختلف وارد می‌شود آسان نیست. ارتباط واحدهای تجاری با مشتریان از دست می‌رود، بخشی از امور اداری متوقف می‌شود، درخواست کمک از پشتیبانی دشوارتر می‌شود و مردم ممکن است نتوانند تماس‌های ضروری خود را برقرار کنند.
آسیب در روستاها، مسیرهای بین‌شهری و مناطق کم‌برخوردار اهمیت بیشتری دارد. در این نقاط ممکن است دسترسی سریع به پلیس، اورژانس و دیگر گروه‌های امدادی در یک حادثه جاده‌ای یا شرایط اضطراری به پایداری شبکه وابسته باشد. اگر قطعی باعث تأخیر در درخواست کمک شود، سنجیدن پیامدها فقط با هزینه تعمیر شبکه ممکن نیست. از این دید، سرقت تجهیزات ارتباطی بر ایمنی و دسترسی مردم به خدمات عمومی هم اثر می‌گذارد.
از حفاظت فیزیکی تا هشدار در لحظه قطع کابل
بعضی تجهیزات شبکه در حاشیه خیابان، معابر خلوت و دیگر فضاهای عمومی قرار گرفته‌اند که حضور و نظارت پیوسته در آن‌ها دشوار است. شیوه‌های سنتی حفاظت به تنهایی نمی‌توانند گستردگی تهدید را پوشش دهند. وقتی سامانه‌ای برای اعلام فوری قطع کابل و مشخص کردن محل حادثه وجود ندارد، سارقان زمان پیدا می‌کنند پیش از رسیدن نیروهای مسئول کابل را از محل ببرند. این فاصله زمانی نشان می‌دهد روش اداره و نگهداری شبکه تا چه اندازه بر توان پاسخ به سرقت اثر دارد.
حسگر تشخیص قطعی، هشدار هوشمند، دوربین در نقاط پرخطر، پایش متمرکز و بررسی الگوهای تکرار سرقت می‌توانند به شناسایی و واکنش سریع‌تر کمک کنند. برای انتخاب محل نصب هم باید سابقه دستبرد و میزان آسیب‌پذیری نقاط مختلف را شناخت. مشخص کردن اولویت‌ها کمک می‌کند منابع محدود حفاظتی به بخش‌هایی برسند که بیشتر به مراقبت نیاز دارند و نتیجه اقدام‌ها نیز قابل ارزیابی باشد.
فیبر نوری باید با اصلاح نگهداری و نظارت همراه شود
جایگزین کردن کابل مسی با فیبر نوری ارزش فلز قابل فروش را از بخش‌هایی از شبکه حذف می‌کند و به همین دلیل می‌تواند انگیزه مالی بعضی سرقت‌ها را کاهش دهد. در کنار کابل، جعبه‌های توزیع، محفظه اتصال، کابل برق و سایر تجهیزات نیز در معرض سرقت، تخریب یا خرابکاری‌اند. گذار به فیبر باید فرصتی برای بازنگری در حفاظت و نگهداری زیرساخت باشد. اگر مدیریت دارایی‌ها، نظارت و واکنش به حادثه همان شکل سابق را داشته باشد، شبکه جدید هم می‌تواند در برابر نوع دیگری از آسیب‌پذیر باشد.
در تعیین اولویت جایگزینی کابل‌ها، تعداد دفعات سرقت، شمار مشترکان آسیب‌دیده، اهمیت خدمات هر ناحیه، هزینه تعمیرات و حساسیت زیرساخت باید در نظر گرفته شود. با این معیارها، سرمایه‌گذاری در فیبر نوری در کنار توسعه پوشش، به ابزاری برای مدیریت ریسک و پایدار نگه داشتن خدمات تبدیل می‌شود. میزان خطری که یک قطعی در هر ناحیه ایجاد می‌کند می‌تواند تعیین کند کدام بخش زودتر به بودجه و اقدام فنی نیاز دارد.
شفافیت عملکرد دستگاه‌های مسئول هم بخشی از این برنامه است. انتشار منظم تعداد سرقت‌ها، خسارت، میانگین زمان وصل دوباره خدمات، نواحی دارای بیشترین آسیب و نتیجه اقدامات پیشگیرانه به شهروندان امکان می‌دهد وضعیت را دنبال کنند. چنین داده‌هایی اعتماد و پاسخگویی را تقویت می‌کنند و کمک می‌کنند روشن شود برنامه‌های اعلام‌شده چقدر در عمل نتیجه داشته‌اند. بدون معیارهای قابل اندازه‌گیری، احتمال دارد ارزیابی در سطح وعده‌ها و آمار کلی بماند.
برای نمونه، ثبت تعداد دستبردها به تنهایی نشان نمی‌دهد شهروندان چه مدت از خدمات محروم بوده‌اند. دو سرقت با هزینه مشابه برای خرید کابل ممکن است تعداد متفاوتی از مشترکان را تحت تأثیر قرار دهند یا یکی از آن‌ها راه تماس یک منطقه با مراکز امدادی را دشوارتر کند. برای همین، داده‌های مربوط به تعداد مشترکان، نوع خدمات آسیب‌دیده و زمان بازگشت ارتباط در کنار آمار سرقت معنا پیدا می‌کنند. گزارش منظم این شاخص‌ها همچنین امکان مقایسه اقدام‌هایی مانند نصب حسگر یا جایگزینی کابل را فراهم می‌کند.
رویکرد حفاظتی و پیگیری بازار ضایعات هم یکدیگر را تکمیل می‌کنند. تشخیص سریع محل قطعی می‌تواند مدت دسترسی سارق به شبکه را کمتر کند. در سوی دیگر، احراز منشأ کالا هنگام خرید باعث می‌شود کسی که تجهیزات را از محل برده، نتواند به آسانی آن‌ها را وارد مسیر بازیافت کند. گروه‌های فنی برای کاهش مدت قطعی، مراکز نظارتی برای پیگیری کالای مشکوک و مدیران شبکه برای اولویت‌بندی نوسازی، هر کدام بخشی از این چرخه را هدف می‌گیرند.
هزینه نهایی سرقت در سراسر جامعه پخش می‌شود
جهان صنعت سرقت کابل را نشانه مسئله‌ای در مدیریت زیرساخت عمومی می‌داند. چند متر کابل در بازار ضایعات ارزش فروش دارد، حال آنکه همان کابل در جای خود بخشی از شبکه‌ای است که برای برقراری ارتباط میلیون‌ها نفر کار می‌کند. در برابر چنین شکافی، مجموعه‌ای از اقدامات اقتصادی و انتظامی، نظارت فناورانه، اصلاح بازار ضایعات و نوسازی شبکه لازم است.
مشترکی که ارتباط تلفنی یا اینترنتش قطع می‌شود، واحد تجاری که کارش از جریان می‌افتد و شهروندی که در وضعیت اضطراری به تماس نیاز دارد، همگی سهمی از هزینه‌ای را می‌پردازند که با سرقت آغاز شده است. حفاظت از شبکه بخشی از مسئولیت عمومی برای صیانت از سرمایه کشور و ادامه خدمات حیاتی است. تا وقتی فروش کابل برای سارق سودآور باشد و هزینه اختلال بر عهده دیگران بماند، انگیزه تکرار دستبرد نیز می‌تواند باقی بماند.
زنجیره سرقت از نقاط حفاظت‌نشده شروع می‌شود، با فروش کابل و فلز در بازار غیرمجاز ادامه پیدا می‌کند و در نهایت برای مردم و زیرساخت هزینه ایجاد می‌کند. تغییر فناوری زمانی در قطع این زنجیره اثر پایدار خواهد داشت که با رصد مستمر شبکه، پیگیری مسیر خریدوفروش غیرقانونی ضایعات و پاسخگویی مدیران همراه باشد.
- 16
- 6
