سوريه، ميداني كه در آن دوست و دشمن را نميتوان به سادگي تشخيص داد. روزي افراد، جريانها و حتي دولتهايي در لباس معترض به خيابان ميآيند و روزي ديگر تبديل به گروهكهاي تروريستي ميشوند كه مانند حيوانات درنده به جان مردم ميافتند. از طرفي ديگر كشورهايي نيز هستند كه بسته به منافع خود هر روز در يك ميدان بازي ميكنند و روسيه را ميتوان در صدر اين ماجرا قرار داد. چندي پيش بود كه الکساندر لاورنتیف، نماینده ویژه رييسجمهور روسیه درباره اظهارات پوتين درباره عقبنشینی نیروهای خارجی از سوریه توضیح داد.
روسیا الیوم در اين باره نوشت: ولادیمیر پوتین رييسجمهور روسیه، در دیدار با «بشار اسد» همتای سوری خود در سوچی، اعلام کرد که در رابطه با موفقیتهای ارتش سوریه در مبارزه با تروریسم و آغاز فرایند سیاسی، نیروهای مسلح خارجی باید کشور سوریه را ترک کنند. الکساندر لاورنتیف، نماینده ویژه رييسجمهوری روسیه در امور سوریه درباره اظهارات پوتین تصریح کرد: «این اظهارات درخصوص همه گروههای نظامی خارجی در سوریه، از جمله آمریکاییهای، تُرکها، حزبا... لبنان و ایرانیها است». لاورنتیف تاکید کرد که اظهارات رييسجمهور روسیه در اینباره حاوی «پیامی سیاسی» است. این دیپلمات روسیه خاطرنشان کرده بود، گروه تروریستی داعش تا حدودي «سرکوب شده است» ولی «جبهه النصره» و نیز برخی گروههای دیگر همچنان در برخی مناطق سوریه حضور دارند که سرکوب تمامی آنها «به زمان نیاز خواهد داشت».
تركش يك ادعا
اين اظهارات و ادعاهاي مقام روسي سبب واكنشهاي فراواني شد. در همين راستا سايت تابناك از رسانههاي منتسب به محسنرضايي در گزارشي با عنوان«بازی روس ها در زمین اسرايیل و آمریکا» نوشت كه پس از دیدار غیرمنتظره بشار اسد و ولادیمیر پوتین در سوچی روسیه و گفت وگوهای منعکس شده از سوی طرفین و به ویژه در رابطه با درخواست پوتین از اسد برای خروج نیروهای خارجی از سوریه، گمانهزنیهای زیادی در مورد سیاست جدید روسها در سوریه مطرح شد.
پس از این اظهارات، بسیاری از طرفداران روس یا همان روسوفیلهای وطنی، اعلام کردند که مقصود پوتین از نیروهای خارجی، نه نیروهای تحت حمایت ایران یا حزب ا...، بلکه نیروهای آمریکایی و ترکیه بودهاند. شاید بتوان گفت، روس ها چندان از خروج آمریکا از برجام ناخشنود نیستند و این مساله و نیاز ایران به مسکو در دوران پساخروج آمریکا از برجام را موقعیت مناسبی میبینند تا از ایران در سوریه و سایر حوزه های دیگر امتیاز بگیرند.
ذکر این مهم لازم است، خروج نیروهای تحت حمایت ایران از سوریه از جمله خواستههای نتانیاهو بوده که در چند ماه اخیر نیز بارها آن را اعلام کرده است. به نظر میرسد، در دیدار چند روز پیش نتانیاهو و پوتین خروج نیروهای ایران از سوریه مورد بحث قرار گرفت و توافقاتی نیز میان آنها حاصل شد.
اذعان به ذات روسيه
روز گذشته نيز خبرگزاري العالم صداوسيما كه رويكردي خاص در قبال مسائل منطقه داشت در گزارشي با عنوان« روسیه چه برنامهای برای سوریه دارد؟» نوشت هر چند در چند ماه گذشته مقامهای روسی از جمله سرگئی لاوروف، وزیرخارجه روسیه ازعملکرد کشورها در سوریه انتقاد کرده بودند و همواره نوک پیکان این انتقادها به سمت آمریکا و نیروهای ائتلاف به رهبری این کشور نشانه رفته بود، در مقابل اعلام میکردند، ایران به درخواست دولت قانونی سوریه با این کشور همکاری میکند و هم اکنون در قالب فرمت آستانه با تهران و آنکارا در پی رفع بحران سوریه هستند.
اين رسانه با اشاره به اظهارات نماينده ويژه پوتين در امور سوريه مينويسد كه در ایران و بسیاری از رسانههای منطقهای و جهان آن بخش از اظهارات لاورنتیف دال برخروج ایران و حزب ا... پس ازپایان جنگ از سویه برجسته شد مبنی بر اینکه روسیه معاملهای در خصوص سوریه انجام داده است و به دنبال تغییر جریان بازی در کشوری است که در چند سال گذشته با کمک تهران، آن را از چنگال تروریست هایی همچون داعش نجات داده است.
در کنار موضوع سوریه، توافق هسته ای با ایران موسوم به برجام نیز با عهدشکنی آمریکا و خروج از توافق هستهای وارد مرحله تازه ای شده که اوضاع خاورمیانه را پیچیده تر از گذشته کرده است و نمیتوان این مولفه را از رویکرد جدید مسکو در سوریه تفکیک کرد. بلافاصله یک روز پس از اعلام دونالد ترامپ رييس جمهوری آمریکا مبنی بر خروج از توافق هستهای با ایران، بنیامین نتانیاهو نخست وزیر رژیم صهیونیستی ۱۹اردیبهشت در سفر به روسیه تلاش کرد پوتین را با تصمیم اخیر آمریکا همسو کند اما از کرملین خبر رسید که وی اعلام کرده مواضع مسکو و تل آویو در این زمینه تفاوت دارد و روسیه پایبند حفظ برجام با وجود خروج آمریکا از توافق است.
براساس گزارش رسانههای صهیونیستی، اسرايیل درخواست دیگری از پوتین هم داشت مبنی بر اینکه باید ایران از سوریه خارج شود و اسراييل نمیتواند این حضور را کنار خود تحمل کند. پس از بازگشت نتانیاهو به فلسطین اشغالی، رژیم صهیونیستی از انجام حملاتی به مناطق مختلف سوریه خبر داد و مدعی شد که به مواضع ایران حمله کرده است. وزارت دفاع روسیه نیز بلافاصله اعلام کرد: بیش از نیمی از ۷۰ موشک پرتاب شده با آتش پدافند هوایی سوریه رهگیری و نابود شد.
رسانه های سوری نیز خبرهای رسانه های رژیم صهیونیستی و بعضا غربی را تکذیب کردند. میخاییل بوگدانف، معاون وزیر امور خارجه روسیه نیز ساعاتی بعد تشدید تنشها در سوریه را نگران کننده و خطرناک خواند. وی گفت: این اقدامات در خاک سوریه توجه را از مبارزه با تروریستهای داعشی منحرف میکند و حل و فصل سیاسی مناقشه را به تاخیرمیاندازد. اقدامات اخیر به این دلیل خطرناک است که در خاک کشوری ثالث و مستقل رخ می دهد. پس از رجزخوانی های مقامات و وزیر جنگ رژیم صهیونیستی علیه حضور ایران در سوریه و احتمال حمله به دولت سوریه، تصمیم دیگر کرملین مبنی بر اینکه روسیه از تحویل اس ۳۰۰ به دمشق منصرف شده، این گمانه زنیها را بیشتر کرد که رژیم اشغالگر قدس به آنچه در سوریه خواسته نزدیک شده است.
مذاکرات روسیه با غرب برای حفظ برجام نیز همزمان با رایزنی ها در خصوص نقش منطقه ای ایران در سوریه آغاز شده است. نباید این واقعیت را نادیده گرفت که اقدام آمریکا مبنی بر خروج از توافق هستهای توانسته مسکو را پس از دوماه تنش در باره موضوع مسمومیت سرگئی اسکریپال جاسوس روس در انگلیس و اخراج ۱۵۰ دیپلمات روسیه از کشورهای عضو پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) و غربی به اروپا نزدیک کند. اروپا نیز اگر چه در موضوع توافق هسته ای مخالف آمریکاست و با روسیه و چین همراه شده اما در خصوص برنامههای موشکی و نقش ایران در خاورمیانه نگاه متفاوتی دارد.
به نظر میرسد نگرانی ادعایی غرب در این رابطه در تماسهای مکرر امانوئل مکرون ريیس جمهوری فرانسه و رييس جمهور روسیه در کنار دیدار مرکل با پوتین چندین بار مطرح شده است. مقامات روسیه بارها ازبرجام به عنوان توافقی یادکرده اند که مانع بحرانی شدن وضعیت خاورمیانه شده و در راستای جلوگیری ازگسترش تسلیحات هستهای در جهان به وقوع پیوسته وبرای همه سودمنداست. از سوی دیگر آنان برخلاف غرب نقش ایران در مبارزه با تروریسم راسازنده میدانند؛ با این وجود با مثلث آمریکا، رژیم صهیونیستی و عربستان در مقابل ایران مواجهند که از هیچ اقدامی برای ضربه زدن به جمهوری اسلامی دریغ نمی کنند.
نمونه بارز این اقدامات، زیرپا گذاشتن حیثیت آمریکا توسط دونالد ترامپ در توافق هستهای با ایران است، زیرا حاضر شد برخلاف نظر فرانسه، انگلیس، آلمان و چین برای ماندن واشنگتن در برجام، زیر تعهدات خود بزند و بیش از ۱۰ گزارش آژانس بین المللی انرژی اتمی در خصوص متعهد بودن تهران به توافق هسته ای را زیر پا بگذارد. بسیاری از تحلیلگران معتقدند که آمریکا ایران را دلیل شکست های پیاپی خود در منطقه و ناکامیها دراجرای سیاستهای سلطه جویانه در خاورمیانه میداند، از این رو رویکرد واشنگتن را بر دشمنی با تهران استوار کرده و برای رسیدن به اهداف خود نیز ترسی از روبهرو شدن با جنگی تازه ندارد.
برخی معتقدند برهمین اساس اولویت نخست روسیه در شرایط کنونی آرام کردن اوضاع سوریه برای ماندن بشار اسد درقدرت است و در باره برجام نیز در پی نزدیک شدن به کشورهای اروپایی است تا افزون بر کسب منافع اقتصادی همکاری با ایران با سیاست های آمریکا در منطقه مقابله کند، البته برخی کارشناسان و صاحبنظران روسی معتقدند، اروپا توانایی موفقیت در آزمون دشوار نشان دادن حق حاکمیت خود در مقابل واشنگتن را ندارد و در نهایت به سمت کاخ سفید گردش خواهد کرد. برخی کارشناسان روس احتمال اقدام نظامی آمریکا را در صورت ناتوانی در مجبورکردن تهران به نشستن پشت میزمذاکرات بعید نمیدانند، زیرا بسیاری از اقدامات ترامپ نسنجیده و غیرمنطقی است و به پیامدهای اقدامات خود نمیاندیشد.
آنچه مسلم است اینکه محور قرار گرفتن ایران در رایزنیهای اخیر مقامات جهان، نشان از استقلال و قدرت جمهوری اسلامی ایران و تاثیرگذاری جمهوری اسلامی در معادلات منطقهای دارد، زیرا در روابط با سایر کشورها بارها نشان داده استقلال نظر دارد، اهداف خود را دنبال میکند و وابسته به تصمیم غرب یا شرق نیست. بنابراین نباید تصور کرد ایران چشم انتظار کمک دائمی کشور دیگری است به ويژه روسیه، هرچند در سالیان اخیر بر اساس منافع مشترک و تلاشهای مقامات، دو کشور روابط تنگاتنگی دارند اما مسکو در بسیاری از موضوعات دیگر با تهران اختلاف نظر داشته است.
باید واقعگرایانه به تصمیم گیری های روسیه نگاه کرد، این کشور اولویت را بر منافع ملی خود استوار کرده و غیرمنطقی است که تصور کنیم روسها به دلیل روابط نزدیک سیاسی و امنیتی با تهران و تلاشهای دیپلماتیک چهار سال گذشته، همواره در کنار تهران خواهند ایستاد زیرا مسکو در ۱۸ سال گذشته نشان داده تمایل به سیاست برد – برد دارد. در شرایط کنونی، این جمهوری اسلامی ایران است که نقش تعیین کننده را بازی میکند و باید مانند گذشته به توان چانه زنی، قدرت دفاعی و پشتوانه مردمی خود اتکا کرده تا از تهدیدها فرصت بسازد و کشور را بار دیگر از توفان هایی که بر سر راه آن قرار میدهند، عبور دهد.
لزوم تغيير مسير
تجربه ثابت كرده است كه روسيه همواره منافع خود را مد نظر دارد و نميتوان اين كشور را يك همپيمان راهبردي در مناسبات بينالمللي دانست. بسياري از دلسوزان ايران بارها اعلام كردهاند كه تزارها نيروهاي قابل اعتمادي نيستند و نبايد تمام تخممرغها در سياستخارجي را در سبد آنها بگذاريم ولي برخي روسوفيلهاي داخلي هستند كه سالهاست تلاش ميكنند با بزك اين كشور او را به همپيماني تاريخي و راهبردي تبديل كنند. اميدواريم با اين تغييراتي كه در حال رخدادن است همه آنهايي كه نگاه به اين كشور داشتند در مسير خود تجديد نظر كرده و فقط به منافع ملي بينديشند.
از طرفي براي مردم اين سوال پيش آمده است چرا در زماني كه اين كشور اظهاراتي را خلاف منافع ملي ايران به زبان آورده و به نوعي در سياستخارجي كشورمان دخالت كرده است، جريانهايي كه نگاه به روسيه دارند فرياد نميكشند و يقه چاك نميكنند؟همه بايد بدانند كه دشمن، دشمن است و تفاوتي ميان شرق و غرب نيست و اين آموزهاي است كه پيرجماران به همه ما داد.
فشار به ایران برای خروج از سوریه به ضرر امنیت کل دنیا است
رمضانعلی سبحانیفر(رییس گروه دوستی پارلمانی ایران و روسیه)، ایران و روسیه در یک دهه اخیر در مسائل استراتژیک منطقه، همراه یکدیگر بودهاند. این دو کشور در سالهای اخیر با اتحاد و یکپارچگی منافع خوبی را به دست آوردهاند و منطقه را از آسیب جریاناتی مثل داعش دور نگه داشتهاند. این در حالی است که اگر دو کشور ایران و روسیه در کنار یکدیگر نبودند، بي شك آسیبهای جدیای به منطقه وارد میشد زیرا با رشد و توسعه داعش درمنطقه، این جریان به دیگر کشورها نیز سرایت میکرد که بيشك ضررهای جبرانناپذیری به خاورمیانه و بقیه مناطق دنیا وارد میشد.
بر همین اساس، هر گونه تفرقه و اختلافی در روابط این دو کشور میتواند در بلند مدت به ضرر همه کشورهای دنیا باشد. به نظر میرسد که کشورهای غربی نیز از مزایای این اتحاد و پیوستگی آگاه هستند و منافع بلند مدت خود را با ایجاد تفرقه به خطر نمیاندازندزیرا اگر کشورهای غربی بخواهند ایران و روسیه را از یکدیگر دور کنند و ایران را از دخالت در مسائل داخلی سوریه دور نگه دارند، شاید در کوتاه مدت از این شرایط به نفع خود استفاده کنند، اما در بلند مدت از آسیب جریاناتی مثل داعش در امان نخواهند بود و امنیت خود را از دست خواهند داد.
واقعیت این است که در روابط میان ایران و روسیه یک بحث استراتژیک مطرح است که با به میان آوردن سوریه این موضوع وارد بحثهای تاکتیکی میشود. بنده بعید میدانم که روسیه بخواهد در زمینه خروج ایران از سوریه به کشور ما فشار بیاورد زیرا تابه حال این دو کشور جدا از یکدیگر عمل نکردهاند و بعید بهنظر میرسد که در روزهای آینده از یکدیگر جدا شوند. این در حالی است که کشورهای غربی و بهخصوص آمریکا در تلاش هستند تا دو کشور ایران و روسیه را درمورد تصمیم گیری در مسائل سوریه از یکدیگر جدا کنند. اما بنده به لحاظ روابط استراتژیک دو کشور و تجربه اتحاد آنها طی یک دهه گذشته بعید میدانم که این اتفاق عملی شود و ایران و روسیه هر یک با منافع جداگانه خود بخواهند درباره سوریه تصمیم گیری کنند. زیرا این دو کشور عامل ایجاد امنیت در منطقه هستند و مستقل از یکدیگر درباره مسائل سوریه وارد کار نخواهند شد.
اما در صورتیکه روسیه بخواهد به ایران فشار آورده و ما را از دخالت در امور داخلی سوریه بیرون آورد، بي شك بر اساس استراتژی خود در این زمینه عمل خواهیم کرد. بر همین اساس هر گونه تغییر در تاکتیک روسیه، ما را به سمتی سوق خواهد داد تا بر اساس استراتژی از پیش تعیین شده خود وارد کار شویم و بر اساس برآوردهایی که کردهایم در قبال روسیه واکنش نشان خواهیم داد. در مجموع باید بدانيم که ایران و روسیه جدایی ناپذیر هستند و امکان ندارد با خدشه دار کردن امنیت منطقه اتحاد خود را از دست بدهند.
- 11
- 4
