به دنبال فراگیر شدن ویروس کرونا (corona) در دنیا، افت محسوسی در تقاضای واقعی نفت ایجاد شده که بهای طلای سیاه را از آغاز سال جاری میلادی حدود ۷۰ درصد تقلیل داده است. گرچه در تابلوهای معاملاتی نفت های شاخص کف های قیمتی جابه جا شده اند، ولی در بازارهای منطقه ای بعضی گریدهای نفتی با قیمت هایی بسیار پایین تر معامله می شوند.
به عنوان نمونه خبرگزاری بلومبرگ خبر داده که یک محموله نفت سنگین و ترش تگزاس به قیمت ۲ دلار در هر بشکه به فروش رسیده و در بعضی نقاط کانادا قیمت های تک رقمی مشاهده شده است. این مسئله ریشه در ماهیت بازار نفت دارد که از یکسو امکان توقف تولیدات، مشابه دیگر کالاهای کارخانه ای در عمده چاه ها وجود ندارد و از سمت دیگر، ظرفیت ذخیره سازی و انتقال آن محدود و منحصربه فرد است. بدین ترتیب حتی امکان دارد در برخی نقاط قیمت ها منفی هم بشود؛ به طوریکه تولیدکننده ناگزیر باشد مبلغی هزینه کند تا از انباشت بیش از اندازه این طلای سیاه در منطقه خلاص شود! این مورد ماه گذشته در یک معامله محدود دیده شد که امکان تکرار آن وجود دارد.
در همین رابطه، وال استریت ژورنال گزارش داده که شرکت های تجاری فعال در بازار نفت درحال تغییر نرم افزارهای خود برای اضافه کردن قیمت های منفی به دامنه قیمت گذاری ها هستند.
قیمت نفت صفر می شود؟
قیمت نفت از آغاز امسال شدیداً ارزش خود را از دست داده است. نفت خام آمریکا جمعه یعنی آخرین روز معاملاتی هفته در بازارهای جهانی تا سطوح ۱۷ دلار بر بشکه عقب نشینی کرد که به معنای از دست رفتن بیش از ۷۰ درصد از ارزش این کالا در کم تر از ۴ ماه قبل است. اگرچه این افت شدید چشم گیر و خیره کننده به نظر می رسد و ۱۷ دلار قیمتی نیست که پیش از این کسی برای نفت متصور شده باشد، با این حال ظاهرا برخی انواع نفت حتی در سطوح پایین تر از این نیز قیمتگذاری میشوند. از این جهت در روزهای گذشته گمانه ها از صفر شدن و حتی به کمتر از صفر رسیدن بهای کالایی که روزی طلای سیاه نامیده میشد، قوت گرفته است.
در بازارهای فیزیکی، بعضی تک محموله ها با قیمت بسیار پایینی نسبت به نفت های شاخص به فروش میرسد. نرخ کمتر از ۱۰ دلار برای یک نوع نفت صادراتی کانادا به آمریکا، پیشنهاد قیمت دو دلاری برای یک محموله در تگزاس، رسیدن نفت نیجریه به تنها ۱۲ دلار بر بشکه و ... اخباری است که موجب فزونی احتمال منفی شدن قیمت نفت شده است. به طوریکه وال استریت ژورنال می گوید که شرکت های فعال در تجارت نفت در حال تغییر در نرم افزارهای خود و آماده شدن برای قیمت گذاری منفی این کالا هستند. در واقع سه عامل رشد عرضه، سقوط تقاضا و همچنین محدود بودن حجم انبارهای ذخیره سازی احتمال منفی شدن قیمت نفت را بوجود آورده اند.
در این میان مناطقی که انتقال نفت دشوار است مثلا به آب های آزاد راه ندارند، برای ذخیره کردن نفت خود با دشواری بیشتری مواجهند و آنرا با قیمتهای پایین تری عرضه می کنند. از این جهت بعید نیست بزودی تولیدکنندگان نفت مجبور شوند که پولی پرداخت کنند تا از شر نفت اضافه خود خلاص شوند.
نفت ۲ دلاری
قیمت انواع نفت، معمولاً با قیمت نفت های شاخص برنت و وست تگزاس اینترمدیت متفاوت است. بسته به نوع نفت یعنی مقدار سنگینی و سبکی یا ترش و شیرینی آن، تعداد مشتریان یک محموله متفاوت است. معمولاً نفت سبک( درجه API پایین) و شیرین( میزان پایین سولفور) مشتری بیشتری دارد. چراکه فرآورده های حاصل شده از آن از نوع سبک تر و گران قیمت تر است. از این جهت معمولاً این نوع نفت ها گران تر از نفت شاخص قیمت گذاری می شود و نفت های سنگین و ترش نیز با قیمتی کم تر از نفت های شاخص به فروش میرسند. با این حال فراوانی باعث شد که اختلاف قیمت برخی از انواع نفت با نفت های شاخص به سطوح بیسابقه ای برسد.
آن طور که بلومبرگ نوشته است، در یک مناقصه برای فروش فیزیکی یک محموله نفت در ایالت تگزاس، جایی که زادگاه نفت شیل محسوب میشود، خریداران قیمت پیشنهادی ۲ دلار در هر بشکه را مطرح کرده اند. آن طور که بلومبرگ روایت می کند، قیمت ها در معاملات فیزیکی در ایالت تگزاس در مسیر منفی شدن حرکت می کنند؛ به طوریکه یک شرکت زیرمجموعه Plains All American Pipeline قیمت ۲ دلار در هر بشکه را برای نفت سنگین تگزاس جنوبی پیشنهاد داده است. همچنین ، شرکت Enterprise Products Partners LP نفت کرانه خلیج تگزاس را در هفته قبل ۱۲/ ۴ دلار بر بشکه قیمت گذاری کرده است. طبق این گزارش افت قیمت های پیشنهادی در ایالت تگزاس میتواند ادامه یابد اگر قیمت نفت شاخص WTI به کاهش خود ادامه دهد.
هفته گذشته قیمت نفت خام آمریکا نزدیک به ۲۰ درصد از ارزش خود را از دست داد و برای بار اول از سال ۲۰۰۲ در سطح کمتر از ۲۰ دلار بسته شد. اندی لیپو، رئیس شرکت Lipow Oil Associates LLC در هیوستون در این خصوص میگوید:« من هرگز ندیده ام نفت خام تگزاس به قیمت منفی به فروش برسد. این اتفاق در بازار گاز طبیعی در غرب تگزاس رخ داده است اما در بازار نفت هرگز.» او فزونی سریع ذخیره سازی نفت و احتمال پر شدن انبارها به علت کاهش شدید تقاضا را عاملی میداند که میتواند قیمت ها را منفی کند.
وال استریت ژورنال نیز در گزارش خود به برخی قیمت های اعلام شده از طرف پلاتس اشاره می کند که خبر از تک رقمی شدن بهای برخی گریدهای نفتی دارد. قیمت نفت سنگین هاردسیتی کانادا که معمولاً از طریق خط لوله یا خطوط راه آهن به آمریکا صادر می شد، در اوایل ماه جاری میلادی به حدود ۸ دلار بر بشکه رسیده است. نفت شاخص WTI در میدلند به حدود ۱۰ دلار رسیده در حالیکه نفت سنگین وست تگزاس حدود ۷ دلار بر بشکه قیمتگذاری می شود. حتی اواخر ماه گذشته یک محموله نفت کاناداکه معمولاً از طریق خط لوله یا خطوط راه آهن به آمریکا صادر میشد ۱۹ سنت کم تر از صفر قیمت گذاری شد.
به نظر میرسد غیر از کیفیت نفت عامل دیگری در سقوط قیمت این نوع گریدها اثرگذار بوده است. آن گونه که وال استریت می گوید، سهولت انتقال نفت خام به مراکز مصرف من جمله پالایشگاه ها یکی دیگر از پارامترهای تعیین کننده قیمت این کالا است. ولیکن این در حالیست که این نوع نفت ها در خشکی محصور شده اند و به طور معمول از طریق خطوط لوله منتقل می شوند. براین اساس با کاهش تقاضا، تنها با ذخیره سازی میتوانند قیمتها را از سقوط به زیر صفر نجات دهند. این موضوعی است که تجار و معامله گران نیز بر آن تأکید داشته اند. طبق گزارش وال استریت ژورنال، جفری کوری، رئیس بخش بازارهای کالایی در گلدمن ساکس گفته است:« در مناطقی که امکان ذخیره در کشتی های نفتی به راحتی امکان پذیر نیست، تولیدکنندگان میتوانند برای رهایی از نفت اضافی اقدامات افراطی انجام دهند، به عنوان نمونه امکان دارد پولی پرداخت کنند تا کسی نفتشان را ببرد.» معاملهگران و تجار نیز می گویند، نفتی که از طریق خط لوله جابه جا می شود با تخفیف های بیشتری به فروش میرسد. چراکه این نفت جایی برای انبار شدن ندارد و میتواند به طور کل خط لوله را مسدود کند.
قیمت گذاری نفت در سطوح کمتر از ۱۰ دلار، شرکت های فعال در تجارت نفت را به فکر تغییر در نرم افزارهای خود برای اضافه کردن قیمت گذاری منفی به دامنه قیمت گذاری های خود انداخته است. این خود بر احتمال منفی شدن قیمت ها در بازار طلای سیاه افزوده است. آن گونه که وال استریت ژورنال گزارش می دهد، سی امای( CME) گروپ که بزرگ ترین شرکت فعال در بازارهای جهانی در زمینه معاملات آینده و آپشن به حساب می آید ، گفته است که برای پردازش قیمت های منفی برای نفت، در حال تغییر در نرم افزارهای کامپیوتری خود است.
نیجریه زنگ خطر را به صدا درآورد
در این بین اما خبری که در مورد قیمت یک نوع نفت نیجریه منتشر شده بر نگرانیها افزوده است. بر اساس گزارش خبرگزاری بلومبرگ آمریکا، اروپا بازار اصلی نفت نیجریه محسوب می شود ، با این حال با شیوع کرونا (corona) در قاره سبز و کاهش فعالیت های پالایشگاهی این منطقه، نفت نیجریه اکنون حتی با قیمت ۱۲ دلار در هر بشکه هم خریدار ندارد. تجار نفت گفته اند،« حدود ۱۰ میلیون بشکه نفت منطقه غرب آفریقا برای فروش در ماه آوریل هنوز فروخته نشده و این در حالی است که کم تر از دو هفته تا آخر ماه زمان باقی است.
این بیانگر سرعت بسیار پایین فروش نفت این منطقه است.» براساس این گزارش، قیمت یکی از شاخصهای نفت نیجریه با نام« بانی لایت» به ۱۲ تا ۱۳ دلار در هر بشکه سقوط کرده است. این در حالیست که نفت برنت روز جمعه ۲۸ دلار در هر بشکه به فروش رسید. در واقع نفت نیجریه حدودا ۱۶ دلار با نفت شاخص برنت فاصله قیمتی دارد. قیمت ۱۲ دلار بسیار کم تر از قیمت لازم برای متعادل کردن بودجه این کشور است که به وسیله مؤسسه فیچ ۱۳۳ دلار تخمین زده شده؛ این قیمت حتی از هزینه ۲۲ دلار برای تولید هر بشکه نفت در نیجریه پایین تر است. آنچه قیمت نفت در نیجریه را به شدت تحتتأثیر قرار داده است، توان اندک این کشور برای ذخیره نفت خام خود در صورت فروخته نشدن است. به این ترتیب این نفت اضافی باید در کشتی ها نگهداری شود. اگر نیجریه نتواند کشتی های موردنیاز برای نفت خود را بیابد، بزودی ذخایر آن پر خواهند شد.
شرایط در نیجریه نشان می دهد که تنها این نفت های محصور در خشکی نیستند که با افت شدید قیمت مواجهند، بلکه ذخایر روی آب نیز محدود و به سرعت در حال پر شدن است و با به اتمام رسیدن ظرفیت این ذخایر نفت تک رقمی یا حتی صفر می تواند تولیدکنندگان این کالا در همه جای دنیا را تهدید کند. بر اساس گزارش رویترز، حجم ذخایر روی آب به ۱۶۰ میلیون بشکه رسیده که نسبت به دو هفته پیش دو برابر شده است. آن گونه که منابع کشتیرانی اعلام نموده اند ، ۶۰ ابرنفتکش با ظرفیت ۲میلیون بشکه درگیر ذخیره سازی نفت روی آب هستند.
این در حالی است که در اوایل ماه جاری تعداد آن ها ۲۵ تا ۴۰ فروند و در فوریه کمتر از ۱۰ نفتکش برآورد میشد، از این جهت گرگوری لوییس، تحلیلگر کشتیرانی در گروه خدمات مالی BTIG میگوید،« این میزان نفت ذخیره شده در نفتکش ها در تاریخ بی سابقه است و در حالیکه نگهداری نفت در ابرنفتکش ها در اخبار پررنگ شده، نفتکش های کوچکتر نیز برای این منظور مورد استفاده قرار گرفته اند.» بر اساس این گزارش، بیش از ۷۷۰ ابرنفتکش در جهان وجود دارند و تحلیلگران برآورد کرده اند که ۱۰۰ تا ۲۰۰ ابرنفتکش امکان دارد در ماه های آتی بعنوان ذخایر شناور مورد استفاده قرار گیرند.
به غیر از ذخایر روی آب ذخایر خشکی هم به سرعت در حال پر شدن است. فعالان صنعت نفت می گویند که بزرگترین مشکل کنونی این بازار محدود بودن ظرفیت ذخیره سازی نفت است. تلاش برای مهار شیوع ویروس کرونا به قرنطینه (Quarantine) بیش از دو سوم مردم دنیا منجر شده است. با خانه نشینی جمعیت چند میلیارد نفری، جهان به نفت کمتری نیاز دارد. از این رو پالایشگاه ها فعالیت پالایشی خود را کاهش داده اند و نفت کمتری خریداری میکنند. برآوردها در حال حاضر حاکی از آن است که در ماه جاری میلادی حدود یک سوم معادل ۳۰ میلیون بشکه در روز از تقاضای نفت کاسته شده. موسساتی مانند آژانس بین المللی انرژی(IEA) نیز افت تقاضای سالانه نفت را بیش از ۹ میلیون بشکه در روز برآورد کرده است.
ارقام برای افت تقاضا بسیار بیش از آن است که توافق هفته گذشته اوپک پلاس برای تقلیل کمتر از ۱۰ میلیون بشکه در روز از عرضه نفت بتواند مانع از پر شدن ذخایر محدود نفتی شود. براساس آمار اداره اطلاعات انرژی آمریکا، موجودی نفت خام این کشور در هفته منتهی به ۱۰ ماه آوریل ۲/ ۱۹ میلیون بشکه فزونی داشته است. ذخایر بنزین ۹/ ۴ میلیون بشکه صعود کرده و به رکورد ۲/ ۲۶۲ میلیون بشکه رسیده است، در حالیکه فعالیت پالایشی در پایین ترین سطح از سپتامبر ۲۰۰۸ قرار دارد.
ان طور که مؤسسه کپلر نیز برآورد کرده است ، هنوز ذخایر نفت در آمریکا ۱۵۰ میلیون بشکه برای ذخیره سازی ظرفیت دارد. اما آنچه باعث نگرانی شده، نرخ بالای پر شدن این ذخایر است. بر اساس آخرین برآوردها ذخایر هاب کوشینگ، اوکلاهاما تنها در عرض سه هفته ۱۸ میلیون بشکه فزونی یافته است. این مقدار حدود ۲۰ درصد از ظرفیت این ذخایر است. این خبر عاملی بود که روز جمعه قیمت نفت شاخص بازار آمریکا را ۸ درصد کاهش داد، در حالیکه بهای نفت برنت یک درصد رشد کرد.
یک خبر خوب؟
با این حال بعضی تحلیلگران بر این باورند که خبر خوب این است که احیانا منفی شدن قیمت ها موقت و گذرا خواهد بود. چراکه در صورت وقوع چنین شرایطی عرضه به سرعت رو به خاموشی خواهد رفت. کاهش قیمت ها شدیداً تولیدکنندگان نفت را تحتتأثیر قرار داده است. برآوردها از کاهش تولید نفت آمریکا خبر می دهد. اداره اطلاعات انرژی آمریکا افت تولید این کشور را ۲ میلیون بشکه در روز برآورد کرده اما با افت بیشتر قیمتها کاهش تولید با سرعت بیشتری انجام خواهد شد. اما مساله مهم تر این است که با ادامه افت قیمتها و تک رقمی شدن آن، کاهش تولید تنها از طرف تولیدکنندگان شیل رخ نخواهد داد. بلکه افت قیمت ها حتی تولیدکنندگان نفت با هزینه تولید پایین تر را هم مجبور به بستن شیرهای نفت خواهد کرد. افزایش ناآرامی های اجتماعی به دنبال کسری بودجه موضوع دیگری است که میتواند کشورهای نفتی و تولیدکنندگان سنتی نفت را در معرض خطر قرار دهد.
نسیم علایی
- 13
- 5
