تاریخچه تصاویر و شعارهای زیر پیراهن فوتبالیست‌ها چیست؟

همه چیز از یک شادی گل شروع شد. کسی چه می‌داند اولین‌بار کدام ذهن زیبایی، قهرمان داستان را به پوشیدن زیر پیراهنی با پیامی مشخص ترغیب کرد تا پس از نواختن توپ به تور دروازه، پیراهن ورزشی‌اش را بالا بدهد و پیام روی زیر پیراهنی‌اش را به تمام دوربین‌های تلویزیونی داخل ورزشگاه نشان دهد؟ اولین بار «کانوته سویا» با نوشتن نام «فلسطین» روی زیر پیراهنی‌اش پیام شفاف خود در حمایت از مردم فلسطین را به تمام جهان مخابره کرد یا «رجب زاده» خودمان بود که با نوشتن «لبیک یا علی» ارادت خود به خاندان اهل بیت را نشان داد؟

شاید تاریخچه اولین زیر پیراهنی‌ نوشته فوتبالیست‌های مستطیل سبز در ذهن هیچکس نباشد، اما بی‌تردید فراگیری این حرکت در داخل مرزها و آن سوی مرزها در اذهان تمام هواداران فوتبال ماندگار شده است. بهانه مینی‌پرونده امروزمان پوشیدن پیراهنی با تصویر شهید موسوی توسط کاپیتان ارتش سرخ پایتخت، «سیدجلال حسینی» در مراسم آغازین بازی افتتاحیه لیگ مقابل پدیده است. پیراهن منقشی که توجه دوربین‌های تلویزیونی را به خود جلب و البته تحسین کاربران فضای مجازی را آن قدر برانگیخت تا سیدجلال در مصاحبه‌ای پرده از راز پوشیدن این پیراهن بردارد و اعلام کند که این اقدام نذر همسرش بوده است.

   نذر شریف، حرکت ظریف

سیدجلال حسینی می‌گوید: «پای نذر همسرم در میان است. برای من بحث شهدا با همه مسائل دیگر فرق می‌کند. احترام به آن ها بر همه مردم ایران واجب است و من هم تلاش کردم با این کار یاد و خاطره شهدا را زنده نگه دارم. این تصمیمی است که من و همسرم با هم گرفتیم و تا زمانی که بتوانم این کار را انجام می‌دهم. امیدوارم با این کار توانسته باشم ادای دینی هرچند کم به شهدای ایران و خانواده‌های آنان کرده باشم.» پیامی کوتاه با مفهومی بزرگ؛ مفهوم ادای دین. پوشیدن پیراهن یا زیرپیراهنی‌هایی با مفاهیم اعتقادی در فوتبال کشورمان سال‌هاست که مرسوم شده است. رسم مبارکی که گاه از یک نذر شریف و یک حرکت ظریف نشات می‌گیرد.

   از ارادت آقای گل‌ها تا کلمات مقدس مدافعان

در میان فوتبالیست‌های ایرانی که زیر پیراهنی‌هایی با نام اهل بیت یا تصویر و اسم شهدا به تن کردند، نام‌های زیادی را به خاطر می‌آوریم که هر بار به نوعی همه را غافلگیر می‌کردند. آقای گل‌هایی که بعد از گل زدن‌های بی‌شمارشان ارادت‌ و اعتقادشان به مدد اهل بیت و شهدا را نشان می‌دادند (عنایتی، طارمی، علی‌پور و رجب‌زاده) تا مدافعانی که با مدد گرفتن از نام اهل بیت و پروازهای بلندشان روی ضربات ایستگاهی، تیمشان را به رستگاری در مستطیل سبز می‌رساندند (امیرحسین صادقی، رضا اسدی و...). فوتبال ایرانی پُر است از بازیکنانی که زیر پیراهنی‌هایشان منقش به اعتقاداتشان است. البته گاهی هم برخی بازیکنان زیر پیراهنشان پیام‌های کوتاهی برای تبریک تولد فرزندشان یا همسرشان می‌نویسند. اما می‌توان عمده پیام‌های زیر پیراهنی فوتبالیست‌های ایرانی را اعتقادی دانست.

   دنیای متفاوت پیام‌های زیرپیراهنی آن سوی آب‌ها

حکایت پیام‌های زیر پیراهنی آن سوی آب‌ها متفاوت است. در فوتبال اروپا و جهان بازیکنان با اهداف متفاوت‌تری نسبت به فوتبالیست‌های ایرانی بعد از گلزنی زیرپیراهنی‌شان را به دوربین‌ها نشان می‌دهند. یکی همچون «برباتوف» داستان اعتماد به نفسش برای رسیدن به موفقیت را حکایت می‌کند و روی زیر پیراهنی‌اش می‌نویسد: «آرام باش و توپ را به من پاس بده»، یکی هم مانند «رابی فولر»ی پیام اجتماعی را برای حمایت از کارگر اخراجی بندر لیورپول به جهان مخابره می‌کند.

«ماریو بالوتلی» ستاره ایتالیایی دنیای فوتبال هم در یکی از متفاوت‌ترین پیام‌ها در زمان حضورش در منچسترسیتی بعد از گلزنی پیراهنش را بالا داد و روی زیر پیراهنی او این عبارت نوشته شده بود: «چرا همیشه من؟» ماریو با این پیام آشکارش به شعارهای نژادپرستانه هواداران انگلیسی علیه خودش به نوعی اعتراض کرد. تنوع پیغام‌ها و پیام‌ها در میان بازیکنان دنیای فوتبال زیاد است. تنوعی که عمدتا خواستگاه اجتماعی، فرهنگی و حتی سیاسی دارد.

   جملاتی که کارت زرد دارد!

فیفا در زمینه نوشتن شعارها و پیام‌ها روی پیراهن تیم‌های فوتبال قانون مشخصی دارد: ممنوع. قانونی که در سال ۲۰۱۷ میلادی و در اجلاس بین‌المللی فوتبال جهان وضع شد و بر اساس آن همه بازیکنان و تیم‌های فوتبال از اشاره به هر گونه پیغام، شعار، تصویر یا تبلیغ سیاسی، مذهبی یا تبلیغات مازاد بر تبلیغ پیراهنشان منع شده‌اند. البته که قانون فیفا مشخصا در خصوص پیراهن بازیکنان است و زیر پیراهنی آن‌ها را شامل نمی‌شود. البته در طول تاریخ فوتبال در مستطیل سبز نمونه‌هایی از برخورد فیفا با بازیکنانی که روی زیر پیراهنی‌شان شعارهای سیاسی نوشتند را داشتیم اما عمدتا پیام‌های فرهنگی و اجتماعی و اعتقادی روی زیر پیراهنی‌ها واکنشی را از سوی فیفا به همراه ندارد. شاید فیفا هم به خوبی می‌داند که این زیر پیراهنی‌نویس‌ها می‌تواند پیام‌هایی کوتاه باشد با مفاهیمی بلند.

 مرتضی اخوان