به گزارش ایسنا، نقی شعبانیان، معاون توسعه جنگل و کمربند سبز سازمان بوستان‌های شهر تهران، گفت جنگل‌کاری‌های قدیمی تهران از حدود سال‌های ۱۳۴۵ و ۱۳۴۶ شروع شد. هنگام کاشت، تهران جمعیت کمتری داشت و بارندگی بیشتر بود. کاهش شدید بارندگی در دهه‌های اخیر، رشد جمعیت، افزایش دما و آلودگی هوا شرایط زیست این عرصه‌ها را تغییر داده‌اند.
جنگل‌کاری به برنامه‌ای بلندمدت نیاز دارد
به گفته شعبانیان، ایجاد جنگل دست‌کاشت کار تخصصی است و باید هنگام طراحی آن، شرایط دست‌کم صد سال آینده پیش‌بینی شود. برنامه مدیریت یک توده جنگلی باید مرحله‌به‌مرحله تعیین کند هر سال در چه بخشی و در چه زمانی چه کاری لازم است. مراجع فنی سازمان منابع طبیعی و کمیته فنی اداره کل مربوط نیز باید برنامه را تأیید کنند. او سرخه‌حصار را مثال زد که طرح آن به تصویب اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان تهران و تأیید همه صفحات طرح نیاز دارد.
شعبانیان گفت برنامه‌های فنی در سال‌های نخست جنگل‌کاری، در اوایل دهه ۱۳۴۰، وجود داشتند، اما اجرای آن‌ها به‌تدریج متوقف شد. از سال ۱۴۰۰ تدوین و اجرای برنامه‌ها دوباره آغاز شد. اکنون زمان و محل عملیات با جزئیات بیشتری تعیین می‌شود و مجموعه کارها در قالب «طرح فنی و پرورشی» پیش می‌رود.
چه عواملی درختان را ضعیف کرده‌اند؟
شعبانیان کهولت سن درختان، خشکسالی‌های متوالی، کاهش آبیاری و آلودگی هوای تهران را از عوامل تضعیف درختان دانست. او توضیح داد آلودگی بر روزنه‌های برگ اثر می‌گذارد و تبادل گاز را مختل می‌کند. برآیند این فشارها از نظر فیزیولوژیک به درخت آسیب می‌زند. آفت‌ها و بیماری‌ها نیز در کنار این عوامل به توده‌های جنگلی صدمه زده‌اند.
به گفته او، حدود ۴۰ تا ۴۵ درصد درختان سرخه‌حصار خشک شده‌اند و بخشی از باقی درختان هم درجاتی از خشکیدگی یا آفت‌زدگی دارند. او گفت هنوز با مدیریت درست می‌توان برای احیای بوستان اقدام کرد و فرصت اصلاح وضع باقی است.
شعبانیان سه تا چهار دهه نخست پس از کاشت را برای مدیریت توده جنگلی مهم دانست. او گفت اگر از دهه دوم پس از آغاز جنگل‌کاری و در دهه‌های ۱۳۵۰ و ۱۳۶۰ اقدامات پرورشی لازم انجام می‌شد، وضعیت فعلی به این شدت نبود. با وجود وقفه گذشته، او برنامه‌ریزی درست در مقطع فعلی را راهی برای مدیریت مشکل دانست.
معاون سازمان بوستان‌ها همچنین بر ارزش فرهنگی و زیست‌محیطی جنگل‌کاری‌های قدیمی تأکید کرد. به گفته او، عرصه‌هایی با سابقه و هویت روشن جایگاه ویژه‌ای دارند. سرخه‌حصار با نامی شناخته‌شده در سطح ملی و حتی بین‌المللی، نمونه چنین عرصه‌ای است. این بوستان‌ها در کاهش چالش‌های زیست‌محیطی و فراهم کردن محیطی آرام برای مردم نیز نقش دارند.
طرح ده‌ساله احیا چگونه تصویب و اجرا می‌شود؟
برای پارک جنگلی سرخه‌حصار یک برنامه ده‌ساله عملیات فنی و پرورشی در دست تدوین است. شعبانیان گفت تیم کارشناسی به مراحل پایانی کار رسیده و طرح به‌زودی نهایی خواهد شد. برای جنگل‌کاری‌های دیگر نیز برنامه در دست تهیه است و هر محدوده با توجه به شرایطش طرح مستقلی دارد.
پس از تکمیل، طرح به کمیته فنی سازمان بوستان‌ها ارائه می‌شود؛ کمیته‌ای که استادان دانشگاه، پژوهشگران و کارشناسان باتجربه اجرایی در آن حضور دارند. برای هر بوستان کتابچه‌ای تهیه می‌شود که در آن، عملیات مورد نیاز هر سال و محل اجرای آن تعیین شده است. کمیته سازمان بوستان‌ها متن را بررسی و پس از رفع نواقص و اعمال اصلاحات تصویب می‌کند. طرح سپس برای تأیید به کمیته فنی اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان تهران می‌رود و اجرای آن پس از طی این مراحل امکان‌پذیر می‌شود.
در طرح سرخه‌حصار عملیات فنی، پرورشی و احیایی برای بخش‌هایی مانند شیب شمالی و جنوبی و هر قطعه یا پارسل مشخص می‌شود. کتابچه نشان می‌دهد در هر یک از ده سال در هر قسمت چه اقدامی باید انجام گیرد. به این ترتیب، برنامه درباره کل بوستان حکم یکسان نمی‌دهد و زمان و محل مداخله برای بخش‌های مختلف روشن است.
کاشت نهال همراه با برنامه نگهداری
شعبانیان گفت عملیات به کاشت هزار یا دو هزار نهال در یک سال محدود نمی‌شود. نوع و محل کاشت هر نهال باید با طرح فنی و ضوابط تعیین‌شده سازگار باشد و نگهداری آن نیز در طول ده سال بر اساس همان برنامه دنبال شود. او طرح را مبنای تصمیم‌گیری درباره کاشت و مراقبت‌های بعدی دانست.
آماربرداری از لویزان ادامه دارد
به گفته معاون سازمان بوستان‌ها، آماربرداری دقیق جنگل‌کاری‌های تهران در دستور کار است. برآورد اولیه نشان می‌دهد حدود ۴۰ تا ۵۰ درصد بخشی از این جنگل‌کاری‌ها با خشکیدگی یا آسیب ناشی از عوامل مختلف روبه‌رو شده‌اند. شعبانیان گفت لویزان به بررسی دقیق‌تری نیاز دارد و در زمان گفت‌وگو آمار قطعی آن در اختیارش نبود. برآورد اولیه درباره آن بوستان نیز در محدوده ۴۰ تا ۵۰ درصد قرار داشت و نمونه‌برداری زمینی برای تعیین رقم نهایی ادامه دارد.
کارشناسان در کنار تصاویر ماهواره‌ای از نمونه‌برداری میدانی استفاده می‌کنند تا گزارش‌ها قابل اتکا باشند و برداشت‌های نادرست از میزان آسیب شکل نگیرد. شعبانیان گفت وضعیت کنونی حاصل روندی است که ریشه‌هایش به ۳۰ تا ۴۰ سال پیش برمی‌گردد. او این مشکل را به اتفاق‌های امروز یا فقط پنج تا ده سال اخیر محدود ندانست.
او از همکاری مجموعه‌های مسئول در لویزان و نیز سرخه‌حصار در منطقه ۱۳ و از برگزاری چندین جلسه کارشناسی خبر داد. به گفته او، دستگاه‌های مرتبط کار را مطابق برنامه‌های در دست تدوین پیش می‌برند. شعبانیان در پایان گفت همراهی مردم، تلاش نهادهای مسئول و استفاده از دانش و ظرفیت کارشناسان داخلی می‌تواند به حفظ و احیای جنگل‌های دست‌کاشت تهران کمک کند.
- 10
- 5
