به گزارش ایرنا، حسین بابازاده، مدیر مدرسه زندگی خوب، در گفت‌وگو درباره تجربه ۱۲ سال حمایت از کودکان در مناطق کم‌برخوردار گفت بازگرداندن کودک به مدرسه زمانی نتیجه پایدار دارد که مشکلات مربوط به هویت، سلامت و معیشت نیز پیگیری شوند. به گفته او، برخی کودکان پیش از ورود به کلاس با موانعی روبه‌رو هستند که نظام آموزشی به‌تنهایی نمی‌تواند آن‌ها را برطرف کند. او درباره دلایل نداشتن شناسنامه، وضعیت کودکان کار، مسائل خانواده‌های ساکن حاشیه شهر و ضرورت ارائه هم‌زمان چند نوع خدمت توضیح داد. هدف مجموعه، خروج کودکان از چرخه محرومیت و فراهم شدن شرایط بازگشت آن‌ها به زندگی عادی است.
چرا برخی کودکان مدرک هویتی ندارند؟
بابازاده نداشتن شناسنامه و مدارک هویتی را از موانع ثبت‌نام در مدارس عادی و دریافت خدمات اجتماعی دانست. او گفت بخشی از این موارد به ازدواج‌هایی مربوط است که به‌صورت شرعی انجام شده‌اند اما در دفتر رسمی ثبت نشده‌اند. فرزندان این خانواده‌ها هنگام درخواست مدرک هویتی با دشواری روبه‌رو می‌شوند و بعضی از آن‌ها از حق تحصیل در مدرسه عادی بازمی‌مانند.
به گفته مدیر مدرسه، تغییر بعضی مقررات در سال‌های اخیر مسیر دریافت شناسنامه را بهتر کرده و در برخی موارد امکان اقدام از طریق مادر فراهم است. استفاده از این مسیر به شناخت مقررات و پیگیری نیاز دارد و همه خانواده‌ها از آن آگاه نیستند. او از پرونده‌ای گفت که پس از پیگیری فراوان، برای تعیین هویت کودک مجوز نبش قبر و گرفتن نمونه دی‌ان‌ای صادر شد. هزینه آزمایش ژنتیک بالا بود، اما در نهایت هویت کودک احراز و شناسنامه برای او صادر شد.
بابازاده از تداوم یک الگوی خانوادگی در بعضی مناطق نیز گفت. به روایت او، شماری از خانواده‌ها از دوره قاجار و سال‌های آغاز صدور شناسنامه، به این تصور که مدرک هویتی وسیله فشار حکومت خواهد بود، برای گرفتن آن اقدام نکردند و در برخی خانواده‌ها این وضع به نسل‌های بعد رسید. او ازدواج زنان ایرانی با اتباع خارجی را زمینه دیگری برای بروز مشکل دانست. تفاوت قوانین تابعیت کشورها و نقش محل تولد در کنار پیوند خونی می‌تواند تعیین تابعیت و مدارک کودک را دشوار کند و بلاتکلیفی گاهی سال‌ها ادامه می‌یابد.
کودکان کار در خیابان، بزرگراه و مراکز جمع‌آوری زباله
کار در محیط‌های سخت و زیان‌آور علاوه بر عقب انداختن آموزش، سلامت کودک را تهدید می‌کند. بابازاده گفت شماری از دانش‌آموزان مجموعه پیش‌تر در خیابان‌ها، بزرگراه‌ها یا جمع‌آوری زباله کار می‌کردند و مشکلات اقتصادی یا هویتی مانع ورودشان به مدرسه عادی شده بود. کار در محل جمع‌آوری زباله آن‌ها را در معرض آلودگی، سرنگ آلوده و بیماری قرار می‌دهد. او تأکید کرد فقر خانواده نباید کودک را به ادامه چنین کاری وادار کند.
از سوی دیگر، قطع کار کودک بدون رسیدگی به درآمد خانواده می‌تواند باعث بازگشت او به همان وضع شود. به گفته بابازاده، کمک به کودک باید با رسیدگی به نیازهای خانواده و یافتن راهی برای جبران درآمد همراه باشد. گروه‌های اجتماعی مدرسه به مکان‌هایی مانند بازار گل و محل دستفروشی کودکان می‌روند و پس از آشنایی با کودک و جلب اعتماد خانواده، زمینه دریافت خدمات را فراهم می‌کنند.
گاهی پزشک نیز همراه تیم میدانی است تا کودکان را معاینه اولیه کند و در صورت نیاز، راهنمایی درمانی بدهد. مجموعه برای ترغیب خانواده‌ها به استفاده از خدمات و فرستادن کودک به مدرسه، از امکانات و مشوق‌هایی مانند شکلات، وسایل بازی، اسباب‌بازی، لوازم‌التحریر و غذای رایگان استفاده می‌کند. این تماس میدانی بخشی از تلاش برای رساندن خدمات به خانواده‌هایی است که خودشان از وجود آن‌ها خبر ندارند یا امکان مراجعه پیدا نکرده‌اند.
آموزش در کنار درمان، مددکاری و حمایت معیشتی
ترک تحصیل اغلب پس از دوره‌ای از محرومیت رخ می‌دهد. بیماری درمان‌نشده، نبود مدارک هویتی، فشار معیشتی و اشتغال زودهنگام می‌توانند در کنار هم فرصت آموزش و رشد را محدود کنند. بابازاده گفت حضور در کلاس به‌تنهایی برای کودکی که با بیماری یا مشکلات شدید اقتصادی روبه‌رو است کافی نیست. در کنار آموزش، سلامت کودک، وضعیت خانوادگی و نیازهای معیشتی او نیز باید بررسی شوند.
در مرکز پویاشهر منطقه ۱۹، خدمات آموزشی و درمانی همراه با حمایت و مددکاری اجتماعی ارائه می‌شود. به گفته مدیر مدرسه، کلینیک دندانپزشکی رایگان مرکز تجهیزات ثابت و دستگاه تصویربرداری پیشرفته دارد و نوار قلب و اکوکاردیوگرافی نیز رایگان انجام می‌شوند. برای کودکانی که به درمان تخصصی یا بستری نیاز دارند، مددکاران معرفی به بیمارستان‌هایی مانند روزبه، قلب شهید رجایی، لقمان و سینا را پیگیری می‌کنند. در صورت نیاز هزینه‌های درمان و دارو، غذا و محل اقامت خانواده نیز بررسی و تأمین می‌شوند.
بابازاده گفت مجموعه اخیراً ۴۸ روز میزبان کودکی از سیستان و بلوچستان بود تا خدمات درمانی مورد نیاز او پیگیری شود. کودک دیگری از مناطق حاشیه‌ای که بیماری مغز و اعصاب داشت برای جراحی به یک مرکز تخصصی در تهران منتقل شد. به گفته او، این کودک هنگام گفت‌وگو حدود ۲۰ روز در تهران بوده و ممکن است ادامه درمان به اقامت بیشتری نیاز داشته باشد. بابازاده سلامت را اولویت نخست فعالیت‌های حمایتی دانست و گفت به سلامت مادران نیز توجه ویژه می‌شود، چون وضعیت سلامت خانواده بر زندگی و رشد کودک اثر دارد.
پوشش بیش از ۵۰۰ خانواده در استان تهران
مدیر مدرسه گفت بیش از ۵۰۰ خانواده در استان تهران به شکل‌های مختلف از خدمات مجموعه استفاده می‌کنند. نوع حمایت بر اساس شرایط خانواده تعیین می‌شود و می‌تواند شامل بسته معیشتی، تهیه لوازم‌التحریر، خدمات درمانی و پیگیری مسائل اجتماعی و هویتی باشد. او گفت در بررسی‌های میدانی خاوران ۴۵ خانواده ایرانی شناسایی شدند و اطلاعات آن‌ها به بخش مسئول در شهرداری تهران گزارش شد.
بخش بزرگی از مربیان و فعالان اجتماعی مجموعه داوطلب‌اند. به گفته بابازاده، بعضی از همکاران با وجود دستمزد بسیار محدود، به‌خاطر علاقه به کودکان و احساس مسئولیت اجتماعی به کار ادامه می‌دهند. نقش داوطلبان در خدمات حمایتی در کنار پیگیری‌های تخصصی مددکاران و همکاری مراکز درمانی قرار می‌گیرد.
موانع تحصیل کودکان خانواده‌های مهاجر
بابازاده گفت در میان دانش‌آموزان مرکز، کودکانی از خانواده‌های مهاجر هم حضور دارند. برخی به دلیل نداشتن مدرک لازم یا وضعیت اقامتی خانواده، امکان ثبت‌نام در مدرسه عادی را ندارند و مرکز برای دسترسی آن‌ها به آموزش تلاش می‌کند. او گفت وضعیت خانوادگی یا هویتی که کودک در شکل‌گیری آن نقشی نداشته، نباید مانع ادامه تحصیل و رشد او شود.
مدیر مدرسه با اشاره به تجربه مشاهده وضعیت مهاجران در کشورهای دیگر، بر لزوم نگاه انسانی و اجتماعی به موضوع تأکید کرد. از نظر او، کسانی که به حمایت نیاز دارند باید به نیازهای اولیه مانند غذا، دارو و درمان دسترسی داشته باشند و این نیازها صرفاً بر اساس وضعیت اقامتی کنار گذاشته نشوند.
بازگشت به مدارس رسمی و ادامه حمایت
بابازاده گفت مدرسه حمایتی نباید محل ماندن همیشگی کودک باشد. او توضیح داد که از دید مجموعه، تعداد دانش‌آموزانی که سال‌ها در مدرسه خیریه می‌مانند معیار موفقیت نیست؛ نتیجه مهم‌تر این است که موانع ورود کودک به نظام رسمی برطرف شود و او بتواند در مدرسه عادی تحصیل کند.
این مجموعه هر سال ۵۰ تا ۷۰ دانش‌آموز را برای ادامه تحصیل به مدرسه عادی معرفی می‌کند. حمایت با معرفی به مدرسه پایان نمی‌گیرد و مرکز در رفع مشکلاتی مانند نداشتن شناسنامه یا موانع خانوادگی و حقوقی کمک می‌کند. بابازاده یادآور شد که مربیان مرکز می‌توانند دانش و تجربه داشته باشند، اما معلم رسمی آموزش و پرورش نیستند. از نظر او، کودک حق دارد در مدرسه عادی و در کنار معلمان رسمی از امکانات نظام آموزشی استفاده کند.
پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی در دوران کودکی
مدیر مدرسه کمک به کودکان محروم را سرمایه‌گذاری برای آینده جامعه دانست. او گفت مجموعه می‌خواهد کودکان در آینده شهروندانی آگاه، توانمند و پایبند به قانون باشند. محرومیت از آموزش در کنار فقر، بیماری و مواجهه با رفتارهای پرخطر می‌تواند زمینه مشکلات بعدی را فراهم کند. به گفته او، آموزش و توانمندسازی به کودک کمک می‌کند در برابر پیشنهادهای مجرمانه یا رفتارهای پرخطر تصمیم بگیرد و وارد همان چرخه نشود.
در این نگاه، حمایت از کودک و خانواده علاوه بر تأمین نیاز فوری، بخشی از پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی است. وقتی کودک به آموزش، درمان و پشتیبانی اجتماعی دسترسی پیدا کند، برخی زمینه‌های آسیب که سال‌ها بعد خود را نشان می‌دهند نیز کاهش پیدا می‌کنند.
فعالیت از کوره‌های آجرپزی تا خاوران و فرحزاد
بابازاده گفت کار مجموعه در سال ۱۳۹۴ آغاز شد و برنامه آموزش سواد در کنار دیگر خدمات حمایتی در کرج، هشتگرد، تهران، خراسان رضوی و سیستان و بلوچستان دنبال شده است. در تهران، مجموعه در دره فرحزاد، دروازه غار، کوره‌های آجرپزی و خاوران فعالیت کرده است. از سال ۱۴۰۱ نیز مرکز پویاشهر و مدرسه سوادآموزی زندگی خوب با همکاری شهرداری منطقه ۱۹ در همان منطقه راه‌اندازی شد.
او گفت ساختمان مرکز با همکاری شهرداری فراهم شده و حمایت‌هایی برای اجرای برنامه در اختیار گروه قرار گرفته است تا کودکان بازمانده از تحصیل بتوانند از آموزش و خدمات دیگر استفاده کنند. مدیر مدرسه در پایان تأکید کرد که آموزش یا بسته معیشتی به‌تنهایی پاسخ همه مسائل کودکی نیست که هم‌زمان گرسنه، بیمار یا فاقد مدارک قانونی است. به گفته او، فراهم کردن فرصت برابر در آموزش و سلامت، همراه با رسیدگی به مسائل هویتی و معیشتی، برای خروج کودک از چرخه فقر و آسیب ضروری است.
مراحل پیگیری از شناسایی تا ورود به مدرسه
نمونه‌هایی که بابازاده توضیح داد، از چند مسیر متفاوت برای رسیدن به مدرسه حکایت دارند. برای کودکی که مدرک هویتی ندارد، نخست باید علت نداشتن مدرک روشن شود. در بعضی خانواده‌ها، مسئله ثبت نشدن ازدواج است و در بعضی دیگر، قوانین متفاوت تابعیت یا نبود مدارک لازم، روند کار را پیچیده می‌کند. در یک پرونده، پیگیری به آزمایش ژنتیک و دریافت مجوز قضایی رسید. بابازاده این مورد را نمونه‌ای از طولانی بودن مسیر احراز هویت دانست. به گفته او، آگاهی از راه‌های قانونی تازه می‌تواند به خانواده‌ها کمک کند تا زودتر بدانند درخواستشان را از چه مسیری دنبال کنند.
برای کودکی که در خیابان یا محل جمع‌آوری زباله کار می‌کند، رسیدن به مدرسه از جای دیگری شروع می‌شود. گروه‌های میدانی ابتدا باید کودک و خانواده‌اش را پیدا کنند و توضیح دهند چه کمکی در دسترس است. خانواده‌ای که برای هزینه‌های روزمره به درآمد کودک متکی است، با کنار گذاشتن کار او یکی از منابع درآمدش را از دست می‌دهد. به همین دلیل، در کنار دعوت از کودک برای حضور در کلاس، باید وضع معیشت خانه نیز بررسی شود. در محل‌هایی که خطر آلودگی و بیماری بیشتر است، معاینه اولیه می‌تواند نیاز به پیگیری درمانی را هم مشخص کند. مدرسه، بسته به وضع هر کودک، این کار را با کمک پزشک و مددکار دنبال می‌کند.
درمان تخصصی نیز برای بعضی خانواده‌ها با چند هزینه هم‌زمان همراه است. خانواده‌ای که فرزندش باید در یکی از بیمارستان‌های تهران درمان شود، ممکن است علاوه بر هزینه درمان و دارو، برای ماندن در تهران به محل اقامت و غذا نیاز داشته باشد. بابازاده برای توضیح همین بخش، به اقامت ۴۸ روزه یکی از کودکان و ادامه درمان کودک دیگری پس از حدود ۲۰ روز حضور در تهران اشاره کرد. در این موارد، معرفی به بیمارستان یکی از مراحل کار است و مددکاران می‌کوشند موانع ادامه درمان را هم پیگیری کنند. رسیدگی به سلامت مادر نیز در همین چارچوب قرار دارد، زیرا وضع سلامت اعضای خانواده بر توان آن‌ها برای حمایت از کودک اثر می‌گذارد.
مرحله بعدی، فراهم شدن شرایط ادامه تحصیل در مدرسه رسمی است. معرفی سالانه ۵۰ تا ۷۰ دانش‌آموز به مدارس عادی، از دید بابازاده زمانی نتیجه می‌دهد که دانش‌آموز بتواند در آن مدرسه بماند و حمایت لازم را همچنان دریافت کند. اگر مشکل شناسنامه، اختلاف خانوادگی یا مسئله حقوقی باقی مانده باشد، مجموعه پس از معرفی به مدرسه هم پیگیری را ادامه می‌دهد. مدرسه حمایتی در این شیوه فرصتی برای جبران عقب‌ماندگی آموزشی و رفع موانع پیش از ورود به کلاس عادی فراهم می‌کند. هدفی که مدیر مجموعه برای این فعالیت توصیف کرد، رسیدن کودک به همان امکانات آموزشی و فرصت رشدی است که دیگر دانش‌آموزان در مدرسه رسمی دارند.
- 17
- 2
