به گزارش دانشگاه کالیفرنیا در لس‌آنجلس، گروهی بین‌المللی به سرپرستی ساموئل یی و اریک پتیگورا از دانشگاه کالیفرنیا در لس‌آنجلس، منظومه‌ای را در فاصله حدود هزار سال نوری بررسی کرده‌اند که در آن گذر یکی از سیاره‌ها از دید زمین محو شده است. یافته‌ها در نشریه Astrophysical Journal Letters منتشر شده‌اند. جرم مورد مطالعه، TOI-2535 b، سیاره‌ای بسیار داغ در اندازه مشتری است که تنها در ۸٫۲۵ روز به دور ستاره‌اش می‌گردد. برای مقایسه، گردش عطارد به دور خورشید حدود ۸۸ روز طول می‌کشد.
چگونه گذر سیاره محو شد؟
تلسکوپ فضایی تس ناسا این ناحیه آسمان را از آوریل ۲۰۱۹ تا مارس ۲۰۲۶ بارها زیر نظر گرفت. تس با ثبت کاهش اندک نور ستاره، عبور سیاره از برابر آن را تشخیص می‌دهد. رصد این افت نور به قرارگرفتن سیاره، ستاره و ناظر در راستایی مناسب وابسته است. داده‌ها نشان دادند که زمان گذر این سیاره نسبت به پیش‌بینی گاهی تا شش ساعت جلو یا عقب می‌افتاد. همچنین گذرها رفته‌رفته کوتاه‌تر شدند و افت نور کمتری ایجاد کردند تا اینکه در سال ۲۰۲۶ دیگر در داده‌ها دیده نشدند.
تیم پژوهشی این تغییرات را با وجود یک سیاره همسایه توضیح می‌دهد که هنوز مستقیماً دیده نشده است. مدار این همسایه با مدار سیاره شناخته‌شده زاویه دارد و کشش گرانشی متقابل باعث می‌شود جهت هر دو مدار تغییر کند. وقتی مسیر سیاره نسبت به خط دید زمین به‌اندازه کافی تغییر کند، سیاره در زمان گردش از کنار قرص ظاهری ستاره می‌گذرد و افت نور ثبت‌شدنی ایجاد نمی‌کند. ساموئل یی شدت برهم‌کنش و سرعت تغییر جهت مدار را از جنبه‌های کم‌سابقه این منظومه توصیف کرده است.
شباهت به هندسهٔ خورشیدگرفتگی
برآورد پژوهشگران این است که گذر TOI-2535 b حدود ۳۰ تا ۵۰ سال دیگر دوباره دیده می‌شود و ممکن است سیاره همسایه پیش از آن گذر قابل مشاهده‌ای داشته باشد. اریک پتیگورا برای توضیح نقش زاویه مدار به خورشیدگرفتگی اشاره کرده است. اگر صفحه مدار ماه با صفحه مدار زمین به دور خورشید هم‌راستا بود، گرفتگی هر ماه رخ می‌داد. مدار ماه انحراف دارد و تنها در موقعیت‌هایی مشخص، ماه در راستایی قرار می‌گیرد که جلوی نور خورشید را بگیرد. این انحراف با تاریخ شکل‌گیری ماه پس از برخوردی بزرگ با زمین اولیه ارتباط دارد.
مدار کنونی چگونه شکل گرفت؟
پژوهشگران برای تعیین اندازه این مشتری داغ، عمق گذر را در کنار اندازه‌گیری‌های دقیق تلسکوپ ۳٫۵ متری WIYN در رصدخانه ملی کیت‌پیک در آریزونا بررسی کردند. صدها مشتری داغ کشف شده‌اند، اما وجود همسایه‌ای پرجرم و آن‌قدر نزدیک که بتواند مدارشان را به‌شدت تغییر دهد، در میان آن‌ها معمول نیست. مدل‌های شکل‌گیری چنین سیاره‌هایی به وجود مقدار زیادی یخ نیاز دارند و به همین دلیل توضیح رسیدن آن‌ها به مدارهای بسیار نزدیک و داغ اهمیت دارد.
یک مسیر پیشنهادی این است که برهم‌کنشی شدید، مانند نزدیک‌شدن زیاد به جرمی دیگر، سیاره را وارد مداری کشیده کند و برهم‌کنش بعدی با ستاره آن را به درون منظومه بکشاند. مسیر دیگر، مهاجرت تدریجی سیاره به‌همراه سیاره‌های دیگر در قرص پیش‌سیاره‌ای است. در مدل دوم معمولاً انتظار می‌رود مدارها تقریباً در یک صفحه بمانند. انحراف مشاهده‌شده نشان می‌دهد که برهم‌کنش‌های بعدی در منظومه نیز می‌توانسته‌اند جهت مدارها را تغییر دهند. به نظر یی، وجود همسایه نزدیک احتمال مهاجرت تدریجی به مدار کنونی را تقویت می‌کند.
تصویر گزارش دانشگاه، طرحی از ده مشتری داغ بررسی‌شده با تلسکوپ‌های هابل و اسپیتزر است. اعتبار تصویر متعلق به ناسا و آژانس فضایی اروپاست.
- 9
- 2
